THÀNH NGỮ ĐIỂN TÍCH 16 : GIẤC KÊ VÀNG và CÁC GIẤC

Ôi, nhân sinh là thế ấy,                   

Như bóng đèn, như mây nổi, như gió thổi, như chiêm bao.

                   Ba mươi năm hưởng thụ biết chừng nào,

                    Vừa tỉnh giấc NỒI KÊ chửa chín.

  

       Đó là 4 câu thơ mở đầu cho bài hát nói Vịnh Nhân Sinh của cụ Nguyễn Công Trứ, chỉ nhân sinh vốn dĩ phù du mộng ảo như một Giấc kê Vàng, mà khi tỉnh giấc rồi Nồi kê vẫn còn chưa chín !  

      KÊ là một loại ngũ cốc, ta gọi là lúa Mì, lúa Mạch, có màu vàng; nên còn gọi là KÊ VÀNG, từ Hán Việt là HOÀNG LƯƠNG 黃梁, như khi bị Ưng Khuyển bắt về giao nạp cho Hoạn Bà, Thúy Kiều mới :

                   HOÀNG LƯƠNG chợt tỉnh hồn mai,

                   Cửa nhà đâu tá lâu đài nào đây ?

                      

      Giấc Kê Vàng hay Hoàng Lương Mộng 黃梁夢 có điển tích như sau :

      

      Theo Chẩm Trung Ký 枕中記, Đường Khai Nguyên năm thứ 7, có chàng Lư Sinh, người xứ Hàm Đan, sau khi thi rớt bèn về quê canh tác. Một hôm đang ngồi trong quán ven đường, thì có một đạo sĩ họ Lữ cũng ghé lại ngồi chung bàn. Hai người cùng trao đổi và bàn bạc về nhân sinh rất là tâm đắc. Bỗng Lư sinh nhìn xuống áo quần lam lũ của mình mà cảm khái nói : " Đại trượng phu sống trên đời mà không đắc chí, đến nỗi phải như thế nầy !". Đạo sĩ nói : " Trông anh rất khỏe mạnh, ăn nói lại rất uyên bác, có điều gì còn phải than thở nữa ?" Lư Sinh đáp : " Kẻ sĩ sống trên đời phải dương danh lập nghiệp, không làm quan văn thì cũng phải là võ tướng; như tôi đây học cả lục nghệ : Lễ, Nhạc, Xạ, Ngự, Thư, Số, lại phải chịu đi cày ruộng khốn khó thế nầy, nghĩ có ức không ?" Bàn luận một hồi lâu, vừa buồn vừa nản, Lư Sinh lại thấy buồn ngủ khi đang đợi chủ quán bắt nồi kê vàng lên nấu, bèn nằm xuống sạp mà ngủ. Đạo sĩ họ Lữ lấy trong bọc ra một cái gối cho chàng nằm. Lư sinh nghiêng đầu nằm lên gối ngủ thiếp đi, chợt chàng thấy có ánh sáng phát ra từ cái lổ trống bên gối, ánh sáng và khoảng trống lớn dần, chàng bèn nhảy vào trong ánh sáng đó, thì thấy mình đã về đến nhà. 

                          

        Mấy tháng sau có người làm mối cho chàng cưới con gái nhà họ Thôi, thuộc gia đình giàu có lại rất trẻ đẹp, nên chàng rất yên tâm mà dồi mài kinh sử. Năm sau lai kinh ứng thí, lại đậu ngay Tiến sĩ. Nhà vua phái đi làm Huyện Úy của huyện Vị Nam, không bao lâu lại được thăng làm Giám Sát Ngự Sử, lại được chuyển làm Khởi Cư Xá Nhân Tri Chế Cáo. Ba năm sau, lại thăng làm Trưởng Quan của đất Thiểm. Lư Sinh lại thích về thủy lợi, nên mở kinh đào 80 dặm cho đất Thiểm Tây, giải quyết vấn đề giao thông đường thủy cho dân chúng, nên dân chúng vùng đó làm bia ca tụng công đức. Lại được cải nhậm làm Trưởng Quan ở Biện Châu, làm Thái Phỏng Sứ ở Hà Nam Đao. theo lời triệu của nhà vua về Kinh Thành làm Kinh Triệu Doãn. Năm đó Huyền Tông hoàng đế chinh phạt Nhung Địch, mở rộng biên cương, nhằm lúc Tiết Độ Sứ Vương Quân bị giết, nhà vua cần nhân tài đến thay thế, mới lệnh cho Lư Sinh làm Ngự Sử Trung Thừa kiêm Tiết Độ Sứ đất Hà Tây. Lư Sinh cầm quân đại phá quân địch, mở rộng thêm biên cương chín trăm dặm, xây thêm ba thành trì để củng cố bờ cỏi. Nhân dân một dãy biên cương lập bia ca ngợi công đức. Ban sư về triều, luận công phong thưởng, nhà vua lại thăng làm Lại Bộ Thị Lang. Lại thuyên phong Hộ Bộ Thượng Thư kiêm Ngự Sử Đại Phu. Trong một lúc mà danh vọng lên cao đến tột đĩnh. Trong khi mọi người đều hâm mộ thì Tể Tướng đương triều lại đố kỵ, phao tin thất thiệt là Lư Sinh ỷ công hống hách không xem ai ra gì, nên vua mới đày đi làm Thứ Sử Đoan Châu. Ba năm sau, Vua xét oan tình cho về kinh phục chức Thường Thị, hầu cận bên vua, ít lâu sau lại được thăng làm Tể Tướng, cùng ngang hàng với các Tể Tướng đương thời là Tiêu Tung, Bùi Quang Đình, giúp nhà vua chấp chánh và thực thi sách lược an dân, được tiếng là Thừa Tướng giỏi. Nhưng lại bị đồng liêu tạo chứng cứ giả, vu cho thông đồng với các tướng ở biên cương định mưu phản. Nhà vua lại hạ lệnh bắt hết cả nhà giam vào ngục tối, tịch biên toàn bộ gia sản. Lư Sinh rất kinh hoàng nói với vợ con rằng :" Gốc gác nhà ta ở Sơn Đông, có đến 5 khoảnh ruộng, đủ để nuôi sống cả nhà một cách sung túc, đâu cần phải theo đuổi công danh phú quý mà chi để cho đến bây giờ nhà tan cửa nát, muốn sống yên thân bình thường cũng không được !" Nói xong bèn rút dao ra khứa cổ tự vẫn, may mà Thôi Thị giựt dao lại kịp mới không chết, nhưng những người liên can đều bị xử tử hình. Nhà vua xét trong quá khứ có công nên miễn cho tội chết, chỉ đày đi Hoan Châu lao dịch.

                            

     Năm năm sau, vua xét thấy oan tình, bèn triệu về kinh cho phục chức Tể Tướng, sách phong Yên Quốc Công, được hưởng ân sủng đặc biệt của nhà vua. Lư Sinh sinh được năm trai, tất cả đều hiễn đạt. Con cả Lư Kiệm đỗ Tiến sĩ, con thứ Lư Truyền làm chức Ngự Thị Lang, con thứ ba Lư Vị là Thái Thường Thừa, thứ tư Lư Châu làm Vạn niên Huyện Úy, con trai út Lư Ỷ mới 28 tuổi đã giữ chức Tả Nhưỡng. Các thông gia đều là bậc quyền quý, cháu nội gần hai mươi đứa đều rất ngoan hiền. Cuộc sống vinh hoa phú quý của Lư Sinh kéo dài đến hơn 80 tuổi mới nhuốm bệnh mà qua đời...

       Bấy giờ, Lư Sinh mới trở mình và ngáp dài một cái thức dậy. Mở mắt ra thấy đạo sĩ họ Lữ còn ngồi bên cạnh, và nồi kê mà chủ quán đang nấu vẫn còn chưa chín, mọi vật chung quanh đều vẫn y như cũ. Lư Sinh hoảng loạn như vừa từ thế giới khác trở về, hỏi rằng :" Đó chỉ là giấc mộng thôi sao ?" Lữ đạo sĩ đáp rằng :" Cái huy hoàng nhất của cuộc đời chẳng qua cũng chỉ như thế mà thôi !" Lư Sinh vô cùng cảm khái mà tạ rằng :" Vinh nhục của cuộc đời, cùng thông của vận mệnh, cái lý của được và mất, cái tình của sống và chết, ta đều đã trải nghiệm cả rồi. Cám ơn đạo sĩ đã điểm hóa cho ta, sao ta lại còn không tỉnh ngộ chứ ?!" Bèn lạy ta đạo sĩ mà đi. Từ đó về sau không còn bận tâm về công danh phú quý nữa.

       

       Ông bà ta cũng thường nói " Trăm năm một giấc kê vàng " để chỉ cuộc đời dù vinh dù nhục, dù phú quý hay bần tiện, dù thành công hay thất bại... rốt cuộc rồi cũng thoáng qua như một giấc mộng mà thôi !  

      

       Ngoài Giấc Nam Kha, Giấc Kê Vàng ra, ta còn có GIẤC BƯỚM , GIẤC HỒ hay GIẤC ĐIỆP đều có cùng một nghĩa như nhau. Vì Bướm từ Hán Việt là Hồ Điệp 蝴蝶, Hồ Điệp là Bướm, theo như tích sau đây :

                       

      Tề Vật Luận trong sách Trang Tử 莊子·齊物論 có ghi lại câu chuyện sau đây : Trang Chu hay nằm mơ thấy mình hóa ra bươm bướm, tiêu dao tự tại bay múa dạo chơi khắp nơi. Khi tỉnh lại rồi thì còn ngờ ngợ tự hỏi rằng:" Không biết là Trang Chu ta hóa ra bươm bướm, hay là bướm bướm đã hóa ra Trang Chu ta đây ?!" Có nghĩa là mộng cũng như thực mà thực cũng như mộng.  Nhưng sau dùng rộng ra đều có nghĩa là giấc ngủ mơ màng mà ta hay nghe nói là " Mơ Màng Giấc Điệp ", hay như lời hiểu lầm của Thiện Sĩ trong Quan Âm Thị Kính :

                     Chàng rằng : GIẤC BƯỚM vừa say,

                    Dao con nàng bỗng cầm tay gần kề.

   hay như trong Hoa Tiên Ký của Nguyễn Huy Tự và Nguyễn Thiện :

                     GIẤC HỒ nửa gối mơ màng,

               Chiền đầu đã lọt tiếng chuông mái trường.

    Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu cũng đã thoát dịch hai câu đầu bài Phong Kiều Dạ bạc của Trương Kế là :" Nguyệt lạc ô đề sương mãn thiên, Giang phong ngư hỏa đối sầu miên " bằng giấc ngủ chập chờn với :

                     Trăng tà tiếng quạ kêu sương,

                  Lửa chài cây bến sầu vương GIẤC HỒ.

    Ngoài GIẤC HỒ GIẤC BƯỚM ta còn có GIẤC MAI, là " giấc ngủ dưới cây mai "cũng dùng để chỉ những giấc ngủ ngon, ngủ say trong mộng, theo như điển tích sau đây :

         Theo sách Long Thành Lục 龍城錄 : Triệu Sư Hùng 趙師雄 người Khai Hoàng đời Tùy, trong một buổi chiều trời lạnh lẽo đi ngang qua núi La Phù. Đang cơn tỉnh say, ghé xe vào một tửu quán ven đường, có người con gái ăn mặc đồ trắng giản dị ra tiếp đón. Lúc trời vừa tối hẵn, tuyết bắt đầu tan trong ánh trăng nhàn nhạt. Sư Hùng tiếp chuyện với nàng, người đẹp ăn nói văn hoa lại thoang thoảng có hương thơm nhẹ, bèn cùng nhau uống dăm ba chén rượu. Chốc lát lại có một đồng tử ăn mặc màu xanh lục đến ca múa giúp vui. Sư Hùng uống say, mơ hồ ngủ đi lúc nào không biết. Khi cảm thấy hơi gió lạnh thổi, giật mình thức giấc thì trời đã hừng đông. Nhìn lại thì thấy mình đang nằm ngủ dưới gốc cây mai lớn, trên cây lại có con chim oanh đang hót líu lo, trăng tàn rơi rụng mà lòng những bàng hoàng.

                       

       GIẤC MAi thường dùng để chỉ giấc ngủ mê mang ngon lành, như lúc Thúy Kiều được sư Giác Duyên vớt từ dưới sông Tiền Đường lên còn đang mê mang trong giấc ngủ sau khi đã gặp Đạm Tiên :

                   Giật mình thoát tỉnh GIẤC MAI,

                Bâng khuâng nào đã biết ai mà nhìn,

                   Trong thuyền nào thấy Đạm Tiên,

                Bên mình chỉ thấy Giác Duyên ngồi kề.

     Sau GIẤC MAI, ta còn có GIẤC XUÂN là Xuân Mộng 春夢 theo như thơ của Bạch Cư Dị :

    來如春夢不多時  Lai như xuân mộng bất đa thì      

  去似秋雲無覓處。 Khứ tự thu vân vô mịch xứ.

Có nghĩa :

           Đến tựa mông xuân trong thoáng chốc,

           Đi như mây nổi biết về đâu.

      GIẤC XUÂN là giấc ngủ vô tư ngon lành không lo nghĩ như Thúy Vân trong Truyện Kiều. Chị bán mình mặc chị, em thì em vẫn ngủ ngon lành :

                  Thúy Vân chợt tỉnh GIẤC XUÂN,

                 Dưới đèn ghé đến ân cần hỏi han.

     Cuối cùng, ta còn có GIẤC HÙNG. HÙNG 熊 là con gấu, nên Giấc Hùng là nằm chiêm bao thấy gấu. Theo Kinh Thi chương Tiểu Nhã có câu :

                Duy hùng duy bi,    維熊維羆,

                Nam tử chi tường.   男子之祥.

Có nghĩa :

           Chỉ có hai con hùng và con bi, ( là hai loài gấu ).

           Là điềm sẽ sanh được con trai.

     Nên GIẤC HÙNG là giấc ngủ chiêm bao thấy gấu là điềm sẽ sanh được con trai, như trong thơ của Hoàng Sĩ Khải :

                      Điềm lành sớm ứng HÙNG BI,

                  Trăm trai đầy rẫy khác gì Lạc Long.

     hay như trong truyện Phương Hoa với :

                      GIẤC HÙNG hai thấy xa xa,

                  Cả là Cảnh Tĩnh, thứ là Cảnh Yên.

                   

      Từ điển tích trên, ta còn có một thành ngữ thường gặp trong văn học cổ là PHI HÙNG NHẬP MỘNG 飛熊入夢 là Con gấu có cánh bay vào mộng, nghĩa là : Nằm mơ thấy gấu bay. Theo Sử Ký của Tư Mã Thiên có ghi như sau :

      Cuối đời nhà Thương, Châu Văn Vương Cơ Xương cần tìm một nhân tài để phò tá, nhưng tìm mãi chưa được. Một đêm ông nằm mộng thấy có một con gấu có cánh bay vào trong lòng. Ngày hôm sau, cho quan Chiêm Bốc bói quẻ, cho biết là sẽ tìm được nhân tài phò trợ. Châu Văn Vương mới dẫn một đoàn người ngựa đi dọc theo dòng sông Vị và tìm gặp Khương Thượng, tự là Tử Nha, hiệu là Phi Hùng ( gấu bay ), ứng với điềm trong mộng. Từ đó, Châu Văn Vương như hùm thêm cánh, tiêu diệt nhà Thương và dựng nên nhà Châu gần 800 năm.

      Nên PHI HÙNG NHẬP MỘNG là chỉ vua chúa tướng soái gặp được người tài giỏi phò trợ; như giám đốc mà tìm được phụ tá giỏi vậy !

            Xin tạm chấm dứt các ... GIẤC nơi đây, hẹn bài viết tới !

    

                                                         Đỗ Chiêu Đức

Xem Lại :TNĐT : Tri Kỷ-Tri Âm- Đỗ Chiêu Đức

Sức khoẻ : Bệnh Loãng Xương

Dấu hiệu cảnh báo loãng xương

                       

 

Loãng xương để lại hậu quả rất nặng nề, làm cho xương trở nên giòn, mỏng manh và rất dễ gãy, kể cả khi không bị chấn thương..

Nhiều người từng nghĩ rằng chứng loãng xương là một vấn đề "xa xỉ", ít khi gặp và cũng không nên quá bận tâm.
Nhưng thực tế là theo thời gian, đặc biệt là những người trên 65 tuổi, nguy cơ bị gãy xương ở cột sống, cổ xương đùi hoặc cổ tay do loãng xương là rất cao.
Thống kê cho thấy loãng xương là bệnh thường gặp nhất trong các bệnh lý về xương trên toàn thế giới.
Dự báo đến năm 2050, toàn thế giới sẽ có 6,3 triệu trường hợp gãy cổ xương đùi do loãng xương, trong đó 51% ở các nước châu Á, nơi mà khẩu phần ăn hàng ngày thường thiếu calcium.
Tại Việt Nam có hơn 4 triệu người bị loãng xương, xảy ra ở cả nam và nữ, thường gặp nhất ở phụ nữ độ tuổi sau mãn kinh. Đây được xem là vấn đề đáng lo ngại.
Tuy nhiên, việc chẩn đoán sớm và điều trị tích cực bệnh loãng xương còn rất nhiều khó khăn. Bệnh thường gặp ở nữ hơn là nam giới, với tỷ lệ 3:1.
Loãng xương để lại hậu quả rất nặng nề, làm cho xương trở nên giòn, mỏng manh và rất dễ gãy, kể cả khi không bị chấn thương.
Vì thế, ngay từ bây giờ, khi đang còn trẻ, bạn phải hành động tức thì để tránh tình trạng loãng xương xảy ra, lúc đó "hối không kịp".
Dưới đây là 4 dấu hiệu âm thầm cảnh báo hệ thống xương khớp của bạn có vấn đề.

Dấu hiệu 1: Nhịp đập trái tim

Nhịp tim nghỉ ngơi được đo bằng số lần nhịp tim đập/phút khi cơ thể không hoạt động.

Mặc dù nhịp tim nghỉ ngơi trung bình của mỗi người giao động từ 60-100 nhịp/phút, nhưng các nhà khoa học cho rằng những người sở hữu con số 80 sẽ đối mặt nguy cơ cao bị gãy xương hông, xương chậu và xương sống.

Lý do là nhịp tim phản ảnh về tần suất vận động của bạn. Nhịp tim nghỉ ngơi cao thường xảy ra ở những người ít vận động, không thường xuyên đi bộ, một hoạt động thể chất quan trọng trong việc xây dựng hệ xương khỏe mạnh.

Cách xử lý: Đầu tiên là phải biết nhịp tim nghỉ ngơi của mình là bao nhiêu. Vào buổi sáng, khi đang nằm trên giường, bạn hãy đặt một hoặc hai ngón tay (ngón trỏ và ngón giữa) lên cổ tay hoặc cổ của bạn.

Đếm số nhịp đập trong 15 giây. Sau đó nhân con số đó với 4, bạn sẽ biết nhịp tim nghỉ ngơi của mình.

Nếu kết quả cao hơn 80, điều đó cảnh báo bạn nên hoạt động nhiều hơn nữa. Mặc dù một số bộ môn thể thao khiến tim đập nhanh hơn, nhưng tập thường xuyên sẽ làm giảm nhịp tim nghỉ ngơi. Bạn có thể tham gia đi bộ, chạy, đánh tennis, nhảy, khiêu vũ...

 Dấu hiệu 2: Móng tay dễ bị gãy

Móng tay bị gãy tuy rất bình thường nhưng cũng gây ra sự khó chịu. Tuy nhiên, nếu tình trạng đó xảy ra thường xuyên, điều đó có nghĩa là xương của bạn bị giòn.

Nhiều nghiên cứu trước đây cho thấy những người có nồng độ collagen thấp (một loại protein tăng cường sức khỏe) trong móng tay thì cũng không đủ trong xương. Trong khi đó, móng tay yếu hoặc mọc dạng thẳng đứng chứng tỏ cơ thể thiếu canxi, chất thiết yếu cho xương.

Cách xử lý: Hãy bổ sung thực phẩm giàu canxi trong bữa ăn hàng ngày ví dụ như sữa, sữa chua, phô-mai, cải xoăn, súp lơ và cá mòi. Bạn cũng có thể xin tư vấn của bác sĩ để uống viên bổ sung canxi cùng với vitamin D.

Dấu hiệu 3: Tụt nướu

Xương hàm hỗ trợ và cố định răng. Giống như bất kỳ khúc xương nào trong cơ thể, nó cũng rất dễ bị suy yếu.

Do đó hàm mất xương, nướu sẽ bắt đầu bị tụt hoặc không còn bám chặt vào răng. Điều này đáng báo động vì có thể dẫn đến mất răng.

"Phụ nữ bị loãng xương thường gặp dấu hiệu cảnh báo rõ nét là bị mất răng", tiến sĩ Susan Greenspan, Giám đốc Phòng chống Loãng xương thuộc Trường Đại học Y Khoa Pittsburgh nói.

Cách xử lý: Hãy đến gặp nha sĩ nếu bạn có nguy cơ bị loãng xương cao như tiền sử sức khỏe gia đình có người bị loãng xương, hút thuốc, sử dụng thuốc chứa steroid lâu dài hoặc thiếu calcium.

 Dấu hiệu 4: Kéo cửa

Nếu gặp nhiều khó khăn để kéo cửa hoặc đứng lên, bạn hãy "đổ lỗi" cho xương. Nhiều nghiên cứu chỉ phát giác sức mạnh của nắm tay thể hiện hàm lượng calcium trong xương cánh tay, xương sống và hông.

Cách xử lý: Chưa bao giờ được xem là quá muộn để cải thiện cơ bắp và sự cân bằng.. Nếu trước đây chưa bao giờ nâng vật nặng, bạn hãy bắt đầu ngay. Bạn cũng có thể tập yoga hoặc dưỡng sinh để tăng cương sự cân bằng sức mạnh của cơ thể.

HÒANG HƯƠNG

TẾT ÔNG TÁO - TRUYỀN THUYẾT VÀ NGHI LỄ ( Từ Tểu Blog )

Trong tín ngưỡng dân gian Việt Nam, Táo quân có nguồn gốc từ ba vị thần Thổ Công, Thổ Địa, Thổ Kỳ của Lão giáo Trung Quốc nhưng được Việt hóa thành huyền tích "2 ông 1 bà" - vị thần Đất, vị thần Nhà, vị thần Bếp núc. Tuy vậy người dân vẫn quen gọi chung là Táo Quân hoặc Ông Táo.

Ở Việt Nam, sự tích Táo Quân được truyền khẩu, rồi ghi chép, do đó có những sự khác nhau về tình tiết, nội dung chính được tóm tắt như sau:

Trọng Cao có vợ là Thị Nhi ăn ở với nhau đã lâu mà không con, nên sinh ra buồn phiền, hay cãi cọ nhau. Một hôm, Trọng Cao giận quá, đánh vợ. Thị Nhi bỏ nhà ra đi sau đó gặp và bằng lòng làm vợ Phạm Lang. Khi Trọng Cao hết giận vợ, nghĩ lại mình cũng có lỗi nên đi tìm vợ. Khi đi tìm vì tiền bạc đem theo đều tiêu hết nên Trọng Cao đành phải đi ăn xin.

Khi Trọng Cao đến ăn xin nhà Thị Nhi, thì hai bên nhận ra nhau. Thị Nhi rước Trọng Cao vào nhà, hai người kể chuyện và Thị Nhi tỏ lòng ân hận vì đã trót lấy Phạm Lang làm chồng.

Phạm Lang trở về nhà, sợ chồng bắt gặp Trọng Cao nơi đây thì khó giải thích, nên Thị Nhi bảo Trọng Cao ẩn trong đống rơm ngoài vườn. Phạm Lang về nhà liền ra đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng. Trọng Cao không dám chui ra nên bị chết thiêu. Thị Nhi trong nhà chạy ra thấy Trọng Cao đã chết bởi sự sắp đặt của mình nên nhào vào đống rơm đang cháy để chết theo.

Phạm Lang gặp tình cảnh quá bất ngờ, thấy vợ chết không biết tính sao, liền nhảy vào đống rơm đang cháy để chết theo vợ.

Linh hồn của ba vị được đưa lên Thượng Đế. Thượng Đế thấy ba người đều có nghĩa, nên sắc phong cho làm Táo Quân, gọi chung là: Định Phúc Táo Quân, nhưng mỗi người giữ một việc:

- Phạm Lang làm Thổ Công, trông coi việc bếp. Danh hiệu: Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân

- Trọng Cao làm Thổ Địa, trông coi việc nhà cửa. Danh hiệu: Thổ Địa Long Mạch Tôn Thần
- Thị Nhi làm Thổ Kỳ, trông coi việc chợ búa. Danh hiệu: Ngũ Phương Ngũ Thổ Phúc Đức Chánh Thần.

Truyền thuyết này thể hiện rất đậm nét trong sinh hoạt của người Việt. Trong bếp ngày xưa, thường có ba "ông đầu rau" - tức là ba hòn đất nặn dùng để kê nồi xanh đun bếp, trong đó hai hòn nhỏ hơn hòn thứ ba. Và nhân dân có tục lệ thờ "hai ông một bà", ngày 23 tháng Chạp hàng năm làm "lễ Táo quân", "Tết ông Công ông Táo", "tiễn ông Táo lên chầu Trời"... Đây rất có thể là ảnh hưởng của phong tục thờ thần lửa - một phong tục có từ lâu đời của nhiều dân tộc, tuy nhiên cách thể hiện ở mỗi nước một khác. Ví như ở Trung Quốc, từ thời cổ đại, Táo quân (còn được gọi là "Táo thần", "Táo vương", "ông Táo") đã được coi là một trong bảy vị thần đất được toàn dân cúng lễ. Nhưng nguồn gốc của Táo quân thì không nhất quán. Theo sách Hoài Nam Tử, Viêm Đế (tức Thần Nông) mang lửa đến cho dân nên khi chết được thờ làm thần bếp. Sách Lã Thị Xuân Thu lại coi Chúc Dung mới là thần quản lý lửa (do Viêm Đế mang tới) nên khi chết người dân thờ làm thần lửa. Còn sách Tây Dương tạp trở thì kể: thần lửa trông như một cô gái đẹp, tên là Ổi hay Trương Đan, tên chữ là Tử Quách, những ngày không trăng thường lên trời tâu về việc người nào có lỗi...

Chuyện truyền miệng của người Trung Quốc lại cho rằng trước kia mỗi tháng vua bếp lên trời một lần vào ngày tối (ngày cuối tháng âm lịch) để báo cáo về từng người trong mỗi gia đình (nhất là về những người đàn bà làm điều xấu); sau này, mỗi năm vua chỉ lên trời một lần vào ngày 23 hoặc 24 tháng Chạp. Đến ngày ấy, người Trung Quốc bày bàn thờ gần bếp, cúng vua bếp bằng thịt, cá, rượu nếp, bánh kẹo; đặc biệt có thêm cả nước và cỏ khô (cho ngựa của vua bếp "ăn" để bay và chở vua lên trời - khác với Táo quân của ta thì cưỡi cá chép lên trời). 

Tại sao ông Táo lại cưỡi cá chép về trời mà không phải các con vật khác? 

Phong tục của người Việt, ngày 23 tháng chạp, nhà nào cũng tiễn ông Táo lên chầu trời. Trên bàn thờ có ba chiếc mũ mới bằng giấy: một màu vàng ở giữa, hai màu đen ở hai bên - tức hai ông, một bà - không có cỗ mặn, chỉ cúng hương hoa, sau có 3 con cá chép đang bơi trong chậu thau. 3 con cá chép có ý nghĩa làm "ngựa" để Táo quân lên chầu trời. Sau khi cúng mũ được đốt và cá chép được mang ra thả ở ao, hồ, sông...

Tết Táo quân vào ngày 23 tháng Chạp - người ta coi đây là ngày "vua bếp" lên chầu Trời để tâu lại việc bếp núc, làm ăn, cư xử của gia đình trong năm qua.

Sớm ngày 23 Tết, các bà nội trợ của mỗi gia đình đã xách túi ra chợ chuẩn bị cho mâm cỗ cúng Táo quân. Một thứ không thể thiếu trong buổi đi chợ là cá chép.

Cá Chép Vàng hay còn gọi là (Cá Chép Tiên) là một loài động vật sống ở trên Thiên Đình, hồi trước sống trên trời, do phạm phải lỗi, nên bị Thượng Đế đày xuống trần gian để tu hành để chuộc lại tội lỗi của mình gây ra. Sau khi tu hành có chính quả, thì cá Chép sẽ hóa thân thành rồng và bay lên Trời. Còn Ông Táo là do Thượng Đế phái xuống trần tục để theo dõi loài người, xem ai là người Thiện, người Ác.

Sau đó Ông Táo bay về Thiên Đình để tâu lên Thượng Đế những việc ở dưới trần gian Nhưng mà muốn bay lên Trời, thì Ông Táo phải nhờ đến cá Chép mới lên được. 

Làm lễ cúng ông Công ông Táo tùy nếp từng nhà nhưng mâm cúng thường bao gồm:
- "Phục trang" của ông Công ông Táo.
- Ba con cá chép vàng (loại nhỏ để cúng), nhớ để vào cái bình cao cao kẻo cá nhảy ra ngoài. Tuy nhiên có nhà không cần cá sống vì đã có cá chép giấy thường bán kèm trong túi "phục trang". Nhà nào gần ao hồ, sông suối thì nên mua cá sống, cúng xong thì đem thả (nếu nhà có trẻ con, cho các cháu đi thả cá và giảng giải cho các cháu biết phong tục thì rất hay). Thả cá xong, xin nhớ đừng vứt túi ni-lông xuống sông hồ kẻo coi như là không những không được phúc phóng sinh mà còn bị vướng vào nghiệp sát sinh.
- Thịt lợn luộc: 1 miếng, thịt vai gáy. Nên đi chợ sớm mua thì được thịt tươi ngon
- Một món canh: canh măng với xương.

- Một món xào có rau.
- Một đĩa muối.
- Hoa quả vàng mã.
*Lập riêng bàn thờ cúng tiễn Táo Quân ở khu vực nhà bếp.

VĂN KHẤN LỄ ÔNG TÁO CHẦU TRỜI

Nam Mô A Di Đà Phật!

Kính lạy Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân !

Tín chủ con là:.............

Ngụ tại:.......................
Nhằm ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm, sửa biện hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, nghi lễ cung trần, dâng lên trước án, dâng hiến Tôn Thần, đốt nén tâm hương dốc lòng bái thỉnh.
Chúng con kính mời:
Ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân giáng lâm trước án thụ hưởng lễ vật. Phỏng theo lệ cũ, Ngài là vị chủ, Ngũ Tự Gia Thần, soi xét lòng trần, Táo Quân chứng giám.
Trong năm sai phạm, các tội lỗi lầm, cúi xin Tôn Thần, gia ân châm chước. Ban lộc ban phước, phù hộ toàn gia, trai gái trẻ già, an ninh khang thái.
Giãi tấm lòng thành, cúi xin chứng giám.

Cẩn cáo.

Nguyễn Xuân Diện sưu tầm.

Ghi chú:

Thưa chưa vị,

1. Nếu chư vị vẫn muốn đặt bàn thờ Ông Táo ở khu vực bàn thờ gia tiên thì cũng được, nhưng phải làm thành một mâm riêng, phân biệt mâm cúng gia tiên.

2. Sau ngày 23 tháng Chạp, thì các gia đình có thể tiến hành dọn bàn thờ (quét, đánh bóng các đồ thờ bằng đồng, lau rửa bát hương...), tỉa chân hương, hoặc thậm chí bỏ hết chân hương cũ. Nếu thay bát hương hoặc bàn thờ, xin đem đốt hoặc thả xuống sông lớn.

3. Ngày tiễn ông Táo, nhà nhà đều cúng bái, đốt hương, hóa mã...vậy xin bà con hết sức cảnh giác để tránh hỏa hoạn cho nhà mình và nhà hàng xóm. Vàng hương khi đốt xong, cần gom lại cho sạch sẽ, đảm bảo vệ sinh cho môi trường.

4. Nếu nhà có trẻ con, nên giảng giải cho các cháu bé hiểu biết về phong tục cúng ông Táo.

* Bài này đáng lẽ để vào ngày 23 tháng Chạp mới đăng, nhưng có bác cứ đề nghị đăng trước để còn biết sự tích và mua sắm lễ vật, in bài văn khấn ra để đọc, nên cứ đăng vào hôm nay. 

Xem Thêm :Tạ Quốc Tuấn: KHẢO CỨU VỀ TÁO QUÂN TRUNG QUỐC

Họa "THƠ TẾT" Của Hàn Mặc Tử - Hồ Nguyễn,XCQ

TẾT XA NHÀ

Riêng tớ xuân về dạ héo von
Xa nhà xa vợ với xa con.
Hoa đào trên áo gây hương nhớ,
Tiếng pháo bên tai giục nỗi buồn.
Thoi én như thêu tranh cách biệt,
Gió xuân càng lạnh kẻ cô đơn.
Người vui tấp nập mòi sung sướng,
Riêng tớ xuân về dạ héo von…

HÀN MẶC TỬ

HỌA: TẾT XA NHÀ

Xuân về dạ luống héo cùng hon,

Vợ vắng nhà hiu quạnh nhớ con.

Đào thoáng nét hương gây nổi nhớ,

Pháo xa tiếng vọng giục thêm buồn.

Đồng hồ tí tách reo than cách,

Gió thoãng ngoài hiên gợi cảnh đơn.

Hớn hở xóm giềng vui Tết rộn,

Mình phòng tẻ lạnh héo cùng hon!!

HỒ NGUYỄN (23-01-19)

ĂN TẾT

Tết nhứt nhà ai khéo khéo bày,
Cỗ bàn sắm sửa áo quần may.
Cành bông ba bữa mang công nợ,
Tốt mặt mấy ngày phải mượn vay.
Cô nọ đủ lưng chờ bóc sách,
Cậu kia móc đít được ba tây.
Ai vui cười thiệt ta cười gượng
                                                  Lãnh đạm thà mang tiếng chẳng hay.

                                                                  HÀN MẶC TỬ

HỌA: LO TẾT CHẠY NỢ

Ai vui xuân Tết đến tràn bày,

Bánh mức đầy bàn áo mới may.

Sắm sửa ba ngày lo nợ trả,

Tưng bừng vài bữa chạy tiền vay.

Gái lo chưng diện môi lòe loẹt,

Trai xúm chơi bài nốc rượu tây.

Hí hửng ba ngày quên thế sự,

Sang giêng trả nợ chết chưa hay!

HỒ NGUYỄN (24-01-19)

TẾT NGHÈO RỚT MỒNG TƠI

Những nỗi niềm riêng khó tỏ bày

Tiền nhà tiền nợ đến không may

Nồi cơm sát đáy quây quần vét

Bụng đói meo râu thế phải vay

Nhà trống te tua ngồi ngáp gió

Phố phường chật ních quán ăn Tây

Bày chi tết đến buồn teo ruột

Con cháu lều bều “Chết chẳng hay”!

XCQ