Thứ Ba, 23 tháng 1, 2018

Khảo Sát Về Phép Đối - Nguyễn Cang

 Bây giờ xin đi vào vấn đề chính là phép đối  ngẫu trong bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Vậy định nghĩa đối là gì? Đối là những câu văn đi sóng đôi với nhau từng cặp. Xét 3 phép đối căn bản được áp dụng hiện hành, những cách  phân loại khác khá phức tạp như: liên châu đối, song nghĩ đối, sự đối v.v. ta không bàn ở đây, các bạn có thể tham khảo ở sách báo hay trên internet. Ba phép đối căn bản là đối thanh, đối ý và đối từ. Cái khó khi làm bài thơ thất ngôn bát cú Đường Luật là bạn phải đạt 3 yếu tố cơ bản trên đồng thời phải giữ đúng luật bằng trắc theo quy định của thơ Đường trong mỗi câu mỗi chữ của bàì thơ. Việc chọn ý lựa vần đã là khó huống chi phải sắp xếp như thế nào để có đối nữa. Nhưng một khi bạn quen tay rồi thì nó trở nên dễ dàng, đó là điều chắc chắn!

  Trong bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật thì 2 câu thực (3&4) và 2 câu luận (5&6) bắt buộc phải đối, còn cặp đề (1&2) và kết (7&8) không bắt buộc. Quy định như vậy ta phải theo để có một bài thơ Đường đúng luật, còn hay hay dở là vấn đề khác. Một bài thơ thất ngôn bát cú Đường Luật mà không có đối thì kể như hỏng, dù bài thơ đó ý có hay cở nào cũng bị loại chẳng khác nào ăn phở mà thiếu ngò gai!


Tóm lại đối là đặc điểm để nhân biết một bài thơ Đường luật, cũng là  tinh hoa của thơ Đường và sau cũng là tiêu chuẩn để đo trình độ làm thơ Đường của tác giả.


Xin lưu ý trong hai câu đối thì câu trên câu dưới phải có số chữ bằng nhau, nghĩa là câu trên có 7 chữ thì câu dưới cũng phải 7 chữ, chứ không thể câu nầy 7  chữ câu kia 6 chữ được.


Đối thanh: tức đối về luật bằng trắc , thì mỗi chữ tương ứng với vị trí câu trước và câu sau, nếu chữ của câu trên mà bằng thì chữ của câu dưới phải trắc, và ngược lại. Ví dụ:     


       Có phải thuyền em e bến lạ


       Hay là trần thế vắng người quen.


* "phải" (trắc) câu trên, đối với "là" (bằng) câu dưới.


* "em" (bằng) câu trên, đối với "thế" (trắc) câu dưới


* "bến lạ" (trắc) câu trên, đối với "người quen" (bằng) câu dưới...


v.v...


Trong câu đối 7 chữ, chữ cuối vế trên là thanh trắc thì chữ cuối vế dưới phải là thanh bằng. Như vậy câu đối 7 chữ cũng có 2 bảng luật trắc và bằng như sau:


           * Bảng luật trắc:      


           T-T-B-B-B-T-T


           B-B-T-T-T-B-B


Thí dụ:


          Ngũ phụng thư danh lưu sử sách


         Thập cơ bát thạch giúp giang sơn


           *Bảng luật bằng:


          B-B-T-T-B-B-T


          T-T-B-B-T-T-B


Thí dụ:


          Sau nhà chậu cúc vừa đơm nụ


          Trước ngõ cành mai mới trổ hoa.


Chú thích: + Các chữ 2,4,6,7 phải theo đúng luật bằng trắc. Nếu tiếng thứ 2,4,6 câu trên mà bố trí B-T-B thì chữ thứ 2,4,6 tương ứng câu dưới phải làT-B-T và ngược lại, nếu chữ 2,4,6 câu trên được bố trí T-B-T thì chữ tương ứng của câu dưới phải là B-T-B. Còn chữ thứ 1,3,5 thì sao? Chữ thứ 1,3 nói bất luận thì được chứ chữ thứ 5 mà nói bất luận thì dễ rơi vào khổ độc (khó đọc).  Do đó nếu tiếng thứ 7 thuộc nhóm trắc thì tiếng thứ 5 phải thuộc nhóm bằng và ngược lại để cho lúc nào tiếng thứ 5 và 7 cũng phải đối nhau qua tiếng thứ 6, chỉ khi nào đối mà làm hại cả câu thơ thì lúc đó ta mới sử dụng luật "bất luận" chữ thứ 5 nầy, nghĩa là bằng trắc gì cũng được, nhưng những  tiếng đáng trắc (chữ thứ 5  của  những câu có vần)  mà đổi ra bằng thì được , còn những tiếng đáng bằng (chữ thứ  5 của  những câu 3,5,7) mà đổi ra trắc thì không nên vì dễ bị rơi vào khổ độc như đã nói ở trên. Thí dụ cho trường hợp thứ nhứt nói trên: "Giữa núi non nầy ai cố tri?"


    [(chữ "ai"( bằng) đối với "tri" (bằng) qua chữ thứ 6 là "cố". Chữ "ai" là chữ thứ 5 (câu có vần) theo lẽ thanh trắc mới đúng, nhưng ở đây áp dụng luật "bất luận", biến trắc thành bằng].


      [Tới đây tôi xin mở dấu ngoặc để giải thích thêm về trường hợp thứ hai nói trên. Chữ thứ 5 (câu khôngcó vần) là thanh bằng thì không nên (chớ không phạm luật vì chữ 1,3,5 cho phép tùy chọn) đổi sang thanh trắc. Tại sao luật "bất luận" cho phép mà bảo là không nên? Vì đổi như thế sẽ dễ rơi vào khổ độc (khó đọc). Vài bạn làm thơ Đường lâu năm mà vẫn lấn cấn chỗ nầy. Bạn cho rằng thanh bằng nầy không thể chuyển sang trắc vì chuyển như vậy là phạm luật! Phạm sao được khi luật "bất luận" cho phép thì tự nó hóa giải được rồi. Khi rơi vào khổ khổ độc thì khó đọc nhưng vẫn chấp nhận được. Trường hợp nào cho phép ta làm như vậy? Đó là khi gặp tên riêng, hoặc địa  danh v.v. Xin đưa ra một ví dụ để minh hoạ cho trường hợp nầy.


                         Mùa Xuân Mới


                 1, Mậu Thân đón Tết chốn quê nhà             (v)


                2.  Đất nước Thanh bình ước hiện ra            (v)


                 3. Cửa cửa chưa mời Hạnh phúc đến


                 4.  Đường đường đã thấy chiến chinh qua (v)


                 5.  Pháo xuân thưa tiếng đì đùng nổ


                  6. "Pháo chuột" mở mùa tành tạch ca      (v)


                  7. Xuân mới cái chi?  Xuân mới lạ


                  8. Bao giờ xuân mới thật đơm hoa          (v)


                                              ( HD)


   Trên đây là bài thơ thất ngôn bát cú Đường Luật, luật bằng vần bằng.


     Xét chữ thứ 5 câu 3 (câu không có vần): "Cửa cửa chưa mời Hạnh phúc đến", chữ "Hạnh" theo lẽ phải thanh bằng nhưng ở đây tác giả đổi thành trắc (sử dụng luật "bất luận") vì muốn nhấn mạnh Hạnh phúc thì không thể nói "Hành" phúc được.


      Xét chữ thứ 5 câu 5 (câu không có vần): "Pháo xuân thưa tiếng đì đùng nổ", chữ "đì" thanh bằng tác giả giữ nguyên.


      Xét chữ thứ 5 câu 6 (câu có vần): "Pháo chuột mở mùa tành tạch ca", chữ "tành" theo lẽ thanh trắc nhưng đổi thành bằng (áp dụng luật "bất luận") , vì tác giả không muốn dùng điệp từ "tạch tạch", mà dùng từ láy "tành tạch", đọc lên, âm điệu nghe hay hơn.


  Kết luận bài thơ nầy không sai luật.]


  Đối ý : nghĩa là ý câu trên và ý câu dưới hoặc là chống đối nhau hoặc bổ sung ý nghĩa cho nhau, hoặc  khác nhau . Ví dụ:


     * Ý chống nhau:


                Đi đầu năm chốt bò từng bước

Cản hậu hai xe tiến tới sang

* Ý bổ sung nhau:

Tường rào nghiêm gác chòi dăm trạm

Bờ lũy giăng gai thép mấy vòng

* Ý khác nhau:

Lìa Ngô bịn rịn còm mây bạc

Về Hán trau tria mảnh má hồng

(Trích bài xướng của Tôn Thọ Tường)

Đối từ loại: Danh từ đối với danh từ: danh từ riêng-----danh từ riêng, danh từ chung-----danh từ chung; tính từ đối với tinh từ; động từ ----động từ; trạng từ----trạng từ; số lượng -----số lượng; tên người -----tên người; tên nước ----tên nước; từ Hán Việt -----từ Hán Việt; từ nôm ----từ nôm v.v...


Ví dụ danh từ riêng đối với danh từ riêng:

Liễu Thăng tặc tướng, đầu sa ngựa

Phương Chính hàng quân, lũ mất hồn

Đối từ loại, thoạt trông có vẻ đơn giản nhưng thực tế nó rất phức tạp và khó làm. Cần nhớ nếu mỗi chữ câu trên là danh từ thì câu dưới, tương ứng với vị trí, cũng phải danh từ (không thể tỉnh từ hay động từ), thông thường là chiếu thẳng từng từ, từ ngữ, trên xuống dưới. Một vài trường hợp đặc biệt ta sẽ nói sau.

Lấy ví dụ 2 câu đối của Bà Huyện Thanh Quan:

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông rợ mấy nhà

"Lom khom" đối với "Lác đác" ; "dưới"----"trên" ; "núi"------"sông" ; "tiều"----- "rợ" ; " vài"------"mấy" ; "chú" -----"nhà".

Đối như vầy thật chỉnh và điêu luyện.

** Vài trường hợp đặc biệt:

* Chữ đồng âm dị nghĩa:

Ví dụ:

Hai mái trống tung đành chịu dột

Tám giờ chuông đánh phải nằm co

(Tú Xương/ Hà nam tức sự)

Câu trên chữ "trống" nghĩa là trống trải, đồng âm với "trống" là cái trống để đối với chữ "chuông" ở câu dưới.

* Phép đối lưu thủy:

Ví dụ:

Còn chăng lời hẹn bên trang sách

Hay đã tàn theo ánh lữa đèn

Nếu theo cách chiếu chữ thì hai câu nầy bất đối, nhưng xét về cấu trúc ngữ pháp thì 2 câu trên đều có cấu trúc giống nhau, và nghĩa câu trên chảy một mạch tràn xuống câu dưới làm trọn nghĩa ý câu trên nên đối được.

Vậy nếu câu trên là: còn chăng, nếu biết... và câu dưới tương ứng là: hay đã, trời ơi... thì liên thơ đó đã theo phép đối trên .

* Phép "cú trung đối":

Ví dụ:

Màn trời chiếu đất con người khổ

Nước vật thuyền xơ cá biển nghèo

Nếu lấy câu trên câu dưới chiếu từng chữ lên nhau thì hai câu nầy không có đối. Nhưng xét nội bộ từng câu thì ta thấy từ ngữ "màn trời" đối với "chiếu đất", "nước vật" đối với "thuyền xơ", nhóm từ "con người khổ" đối với "cà biển nghèo" Như vậy lấy câu có nội đối để đối nhau thì rất cân bằng. Vậy chấp nhận có đối.

* Phép đối chéo.

Ví dụ:

Chân bước vững, đường chiều khấp khểnh

Rừng cây rậm rạp, trúc vươn cao

Nếu lấy câu trên câu dưới chiếu từng chữ lên nhau thì hai câu nầy bất đối, nhưng ta thấy nhóm từ "Chân bước vững" lại đối chéo với "trúc vươn cao"; và "vườn cây rậm rạp" đối chéo với "đường chiều khấp khểnh". Kết luận cặp nầy đối nhau.

Cuối cùng xin trích ra hai bài thơ của bạn hữu để so sánh về phép đối từ đó rút kinh nghiệm khi làm bài thơ Đường Luật sao cho có được một bài thơ hay.

Hạnh Phúc Tuổi Thọ

"Nhân sinh thất thập cổ lai hy"

Thấm thoát nào hay tuổi quá thì*

Mái tóc chòm xanh chòm trắng bạc

Hàm răng cái rụng cái đen chì

Ngày hai buổi hết ăn rồi ngủ

Đêm chín giờ ôn phú tác thi**

Ví phỏng cuộc đời như thế mãi

Trăm năm hưởng thọ khó khăn gì!

*ghi chú: *thì: thời, ** tác thi: làm thơ

( Khánh Trần)

Nam Giớí Thì Thầm

Con cà chưa hết, tới con kê,

Lớn tuổi, lắm lời sợ bị chê.

Chức Nữ đòi chồng, xin xuất giá,

Ngưu Lang muốn vợ, cưới đem về.

Thấy bông không hái, người cho dốt,

Gặp gáí làm ngơ, họ bảo quê.

Bảy bó xuân tình đâu đã hết,

Làm sao tránh khỏi thú đam mê.

( Nguyên Khôi)

** Nhận xét phép đối trong bài thơ của Khánh Trần:

* Xét 2 câu thực:

Mái tóc chòm xanh chòm trắng bạc

Hàm răng cái rụng cái đen chì

"Mái tóc" đối với "hàm răng" (rất chỉnh: danh từ đối với danh từ); "chòm" đối với "cái" (danh từ đối với danh từ, chú ý "cái" là đại danh từ thay thế "răng"); "xanh" đối với "rụng" (xanh: tĩnh từ, rụng: động từ nên hai từ nầy không đối với nhau được); từ ngữ "trắng bạc" đối với "đen chì" (rất chỉnh về ý và từ).

Hai câu trên đối nhau rất chỉnh, nếu như không có sai sót, bất đối ở hai từ "xanh" (danh từ) và "rụng" (động từ).

* Xét hai câu luận:

Ngày hai buổi hết ăn rồi ngủ

Đêm chín giờ ôn phú tác thi

"Ngày" đối với "Đêm" (danh từ đối với danh từ); "hai".... "chín" (số từ đối với số từ); "buổi"...."giờ" (danh từ đối với danh từ); từ "hết"/"ôn" (không đối về từ loại); "ăn"/ "phú"(không đối về từ loại); "rồi"/ "tác" (không đối được về từ loại); "ngủ"/ "thi" (không đối được về từ loại). Kết luận cặp nầy không đối.

Tóm lại 2 câu thực, có đối nhưng không chỉnh. Hai câu luận hoàn toàn hỏng, đưa đến suy ỵếu cả bài thơ, khác với ý định ban đầu của tác giả là muốn phác họa ra một khoảnh khắc nhàn nhã hạnh phúc của một người cao tuổi, nay chính cách đối không chỉnh và sự dùng từ ngữ không khéo đã làm bài thơ trở nên nhợt nhạt, bịnh hoạn, thiếu sinh khí, thật đáng tiếc.

** Nhận xét về phép đối trong bài thơ của Nguyên Khôi:

* Xét 2 câu thực:

Chức Nữ đòi chồng, xin xuất giá,

Ngưu Lang muốn vợ, cưới đem về.

"Chức Nữ" đốí với "Ngưu Lang" rất chỉnh (danh từ riêng đối với danh từ riêng); "đòi" (động từ) đối với "muốn" (động từ); "chồng" đối với "vợ" (danh từ); "xin xuất giá" đối với "cưới đem về" (rất chỉnh).

Tóm lại 2 câu nầy đối rất chỉnh về thanh, ý, từ . Hai câu thơ tình gợi tả nhưng lại đằm thắm mà không sỗ sàng. KN sử dụng phép đối rất nghiêm để được hiệu quả.

* Xét 2 câu luận:

Thấy bông không hái, người cho dốt,

Gặp gáí làm ngơ, họ bảo quê.

"Thấy" (động từ) đối với "gặp" (động từ); "bông" (danh từ, chỉ người con gái đẹp)----- "gái" (danh từ); " không hái"-----"làm ngơ" (từ ngữ) rất chỉnh; "họ bảo quê"---- "người cho dốt" (nhóm từ) rất chỉnh.

Hai câu nầy đối nhau rất chỉnh về thanh, ý, từ. Cặp đối chính danh nầy rất chặt chẽ như thấy bóng dáng chàng trai đang chinh phục cảm tình cô gái vậy.

Tóm lại NK sử dụng phép đối khá điêu luyện: đối chan chát, đứt khoát, tự tin .

Một chút thô thiển bài viết, hy vọng sẽ đóng góp vào tài liệu tham khảo để các bạn nghiên cứu thêm hầu sáng tác được nhiều bài thơ hay, thất ngôn bát cú Đường luật.
Mong thay !!!



Nguyễn Cang

AN TOÀN BẾP NÚC - BS. NGUYỄN Ý ĐỨC


Janet Anderson, giáo sư về dinh dưỡng của Đại Học Utah có nhận xét là: nhờ truyền thông mau lẹ, công chúng đều có hiểu biết khá cặn kẽ về căn bệnh Bò Điên hiếm gặp. Nhưng nhiều người lại không để ý tới tầm quan trọng của việc phải rửa tay trước khi nấu nướng hoặc ăn uống trong bếp, nơi còn có nhiều rủi ro hơn là ăn phải thịt con bò bị bệnh dại.

Theo nhiều chuyên viên dịch học, 2/3 các trường hợp cảm lạnh và quá nửa các trường hợp tiêu chẩy đều gây ra do những vi khuẩn nằm ngay dưới mái ấm gia đình của chúng ta. Chúng nhởn nhơ khắp nơi, từ phòng tắm, nhà vệ sinh tới buồng ngủ phòng khách, trong bếp, ngay trên da thịt ta, bàn ghế đồ đạc và cả trong thực phẩm mua về hoặc đã nấu, để dành.

Người nhát gan mà nghe sự mô tả thực tế của các nhà khoa học này chắc sẽ thấy nổi da gà, e ngại. Nhưng sự thực đúng là như vậy.

Vi khuẩn quanh ta

Chẳng hạn, nhiều người vẫn tưởng rằng phòng tắm-vệ sinh đại tiểu tiện là nơi có nhiều vi sinh vật hơn nhà bếp. Vậy mà kết quả nghiên cứu của nhà vi trùng học Carlos Enriquez, Đại học Arizona, lại cho thấy là chậu rửa chén bát và ống thoát nước bên dưới lại có nhiều vi khuẩn hơn là trong bồn cầu tiêu! Và ông ta nói thêm rằng, ăn cơm trong nhà vệ sinh có khi lại an toàn hơn là trong nhà bếp. Hy vọng khoa học gia là người vui tính, nói đùa, kẻo thiên hạ mà nghe theo thì cũng hơi … khó coi!.

Một nhà sinh vật học khác cho hay miếng bọt biển xốp để rửa chén bát chứa nhiều vi sinh vật nhất, rồi tới chậu rửa chén bát với ống thoát nước, mặt bếp, dao thớt, tay cầm tủ lạnh, khăn vải lau tay. Lý do là môi trường ẩm ướt của miếng bọt biển với các lỗ hổng là địa điểm ẩn náu lý tưởng của bầy vi khuẩn. Chúng có thể sống trong đó cả mấy tuần lễ. Rồi khi ta dùng xốp đó để lau mặt bếp là ta đã mở đường giúp chúng lan rộng thêm ra.

Người cha đi làm về, mở tủ lạnh lấy chai bia để giải khát nhưng trước đó không rửa tay. Thế là cả một mớ vi khuẩn bám ngay vào tay cầm tủ lạnh. Cậu con đi học về hớn hở mở tủ lạnh, dùng tay bốc miếng dưa ăn. Như vậy là em đã dễ dàng “tiếp thu” đám vi khuẩn nguy hại đó.

Rồi lại còn thịt cá mua về chưa kịp cất vào tủ lạnh, để ngoài bếp trong mấy giờ, đều là nguồn chứa nhiều loại vi sinh vật lành dữ khác nhau.

Nghiên cứu gia Norman P Pace, Đại Học Colorado ở Boulder, nhận thấy là vi khuẩn hiện diện khắp mọi nơi trong nhà và ngay trên bề mặt da của chúng ta cũng chen chúc cả triệu con!

Cũng may là không phải tất cả vi sinh vật đều nguy hại.

Theo các nhà vi trùng học, chỉ một số có thể gây bệnh. Nhiều loại không những có ích mà lại cần thiết cho sự sinh tồn trên trái đất. Chúng hiện diện khắp nơi, và tạo thành một môi trường sinh học đặc biệt.

Thực vậy, không có vi sinh vật thì sự sống trên trái đất sẽ có nhiều khó khăn, trở ngại. Vai trò rất quan trọng của chúng là làm mục nát, thối rữa thực vật và các tế bào động vật, nhờ đó ruộng đất phì nhiêu, hoa mầu trồng trọt được và có thực phẩm cho mọi sinh vật.

Từ thế kỷ trước, nhà bác học người Pháp Louis Pasteur đã nêu giả thuyết rằng một số vi sinh vật trong bộ máy tiêu hóa của chúng ta có tác dụng tốt cho sức khỏe. Ngày nay, khoa học thực nghiệm đã xác nhận tính chất đúng đắn của ý kiến này.

Trong cơ thể động vật luôn luôn “thường trú” một số vi khuẩn giúp ích cho sự tiêu hóa, bảo vệ cơ thể chống lại sự xâm nhập của vi sinh vật có hại. Ay là không kể, mỗi ngày chúng ta cũng cho “nhập tịch”, thưởng thức nhiều triệu vi sinh vật có ích qua các món ăn như pho mát, sữa chua, chẳng hạn như các loại vi khuẩn Lactobaccilus acidophulus, bifobacterium, bulgarius.

Trên thị trường hiện nay còn có bán nhiều loại vi khuẩn đặc chế (Probiotics) được quảng cáo là trị tiêu chẩy trẻ em, giảm cholesterol trong máu, ngăn ngừa vài loại ung thư, giúp cơ thể sản xuấtfolic acid, biotin, sinh tố K.

Tiến sĩ John Frost Đại Học Michigan còn dùng vi khuẩn để chế nhiên liệu cho hỏa tiễn. Vi khuẩn cũng được dùng để chế thuốc kháng sinh, thuốc insulin cho người bị bệnh tiểu đường và các sản phẩm kỹ nghệ như nylon…

Bác sĩ Aladar A Szalay thuộc trường Đại Học Loma Linda, tiểu bang California, còn nghiên cứu sử dụng vi khuần phát ánh sáng mầu và thí nghiệm tiêm chích vào cơ thể chuột để phát hiện ung thư bọng đái, ung thư vú…

Nghiên cứu của Tiến sĩ Jack Stapleton, thuộc trường Đại Học Iwoa, cho hay loại vi khuẩn GBV-C có thể trì hoãn sự phát triển của bệnh liệt kháng HIV-AIDS. Theo nhà khoa học này, người bị bệnh liệt kháng AIDS mà có vi khuẩn GBV-C trong cơ thể thì có thể kéo dài cuộc sống thêm được vài năm, so với người không có. Và ông ta đang nghiên cứu dùng vi khuẩn thân hữu này để hỗ trợ cho việc điều trị nan bệnh AIDS.

Những vi trùng có thể gây bệnh thường gặp là:

-Salmonella có nhiều trong thịt, cá, trứng còn sống hoặc nấu chưa kỹ, hoặc trong sữa tươi chưa khử trùng;

–Clostridium Perfringens lẫn trong thực phẩm và gây tiêu chẩy, đau bụng 12 giờ sau khi nhiễm độc.

–Clostridium botulism thường có trong thức ăn đóng hộp bị nứt, có không khí xâm nhập. Loại vi khuẩn này gây nhiễm độc trầm trọng, có thể dẫn đến tử vong.

–E.coli có nhiều trong ruột và hầu như vô hại. Tuy nhiên có vài loại E Coli gây ra bệnh tiêu chẩy cho khách du lịch tới các quốc gia đang phát triển và một loại có trong thịt bò nấu chưa chín hoặc sữa không khử trùng

–Staphylococcus Aureus thường lan truyền từ người nấu nướng, chuẩn bị và bưng dọn thức ăn.

Các vi khuẩn này nằm trên da, trong miệng mũi rồi lây lan vào thực phẩm. Việc nấu nướng không làm tiêu hủy độc tố của các vi khuẩn này, nên vệ sinh cá nhân và lau chùi bếp núc là điều cần làm để ngăn ngừa bệnh.

Để có thể sinh sản và tăng trưởng, vi khuẩn cần ba yếu tố: thức ăn, độ ẩm ướt và nhiệt độ thích hợp. Chất đạm động vật như thịt, cá, trứng, sữa là món ăn ưa thích của vi khuẩn. Nhiệt độ từ 5ºC tới 60 ºC là lý tưởng cho vi khuẩn sinh sống. Trên 60ºC, sức nóng bắt đầu tiêu diệt vi khuẩn, còn dưới 5ºC thì vi khuẩn chậm tăng trưởng. Nhiệt độ thấp khi đóng băng chỉ làm vi khuẩn ngưng tăng trưởng nhưng không tiêu diệt được chúng.

Với một số lượng vi khuẩn nhỏ, cơ thể ta có đủ sức để kháng. Nhưng những đối tượng rất mẫn cảm như quý vị cao niên, trẻ em, người mắc bệnh kinh niên, bệnh suy yếu miễn dịch như HIV-AIDS, phụ nữ mang thai… thì nguy cơ ngộ độc thực phẩm sẽ cao hơn.

Ngày nay ngộ độc thực phẩm xẩy ra nhiều hơn cách đây vài chục năm. Khi đó, muốn ăn thịt gà, ta ra vườn bắt một con vào nấu nướng rồi ăn ngay. Nếu chẳng may con gà đó có nhiễm vi khuẩn thì cũng chỉ trong gia đình mắc bệnh, nhưng nếu nấu chín thì cũng an toàn. Còn bây giờ, mua thịt gà chế biến sẵn đã trải qua nhiều giai đoạn chung đụng với nhiều gà khác. Nếu một con có vi khuẩn thì sẽ lây lan sang nhiều con và gây nhiễm dây chuyền cho nhiều người, nếu thức ăn nấu không kỹ.

Các báo cáo y khoa tại Hoa kỳ cho biết hàng năm có tới 76 triệu trường hợp nhiễm độc do thực phẩm xẩy ra ở Mỹ, với trên nửa triệu trường hợp phải nhập viện điều trị và hàng ngàn trường hợp tử vong. Tuy nhiên, đa số là các trường hợp nhẹ, nạn nhân không cần đến vác sĩ điều trị.

Hầu hết các trường hợp ngộ độc này đều có thể ngăn ngừa được, nếu biết áp dụng vài phương thức vệ sinh căn bản hoặc sử dụng vài hóa chất diệt trùng. Vì đa số các trường hợp ngộ độc thực phẩm đều xuất phát từ sự cẩu thả, bảo quản không đúng cách, nhà bếp kém vệ sinh, thực phẩm nấu không đủ chín, người nấu cũng như người ăn không chú ý rửa tay sạch trước khi tiếp xúc với các món ăn…

Ngăn ngừa ngộ độc thực phẩm

Để tránh ngộ độc thực phẩm, nên lưu ý những điều căn bản sau đây:

a-Rửa tay

Điều đơn giản nhất nhưng quan trọng nhất trong vệ sinh thực phẩm là phải rửa tay sạch trước khi tiếp xúc với thực phẩm, cho dù là khi nấu nướng hay khi ăn. Thực tế cho thấy đa số không chú ý đến hoặc rất thường quên không thực hiện điều này.

Nghiên cứu tại Đại Học Utah cho biết là chỉ có 34% dân chúng rửa tay trước khi làm món ăn và đa số chẳng bao giờ rửa tay với xà phòng. Đó là vì mắt ta không nhìn thấy vi khuẩn, nên ta xem thường tầm quan trọng của việc rửa tay kỹ. Nhưng thực tế là chúng hiện diện khắp nơi: trên tay ta, trên dao thớt , trên thịt cá và sẵn sàng xâm nhập cơ thể để gậy bệnh. Chỉ cần bỏ ra khoảng 20 giây để rửa tay sạch với xà phòng là chúng ta đã ngăn ngừa được sự xâm nhập của rất nhiều loại vi khuẩn gây bệnh, cũng như không “tiếp tay” lây lan chúng ra khắp nơi rồi làm hại cho chính những người thân của ta.

b-Lau chùi bếp

Việc làm này không chỉ để đẹp mắt mà còn cần phải thật sạch sẽ để ngăn ngừa sự lây lan của vi khuẩn có hại. Lau mặt bếp với nước pha chlorin, rồi dùng khăn khô lau ráo nước. Theo giáo sư vi trùng học Chuck Gerba, đại Học Arizona, chlorin diệt vi khuẩn tốt hơn là giấm hoặc carbonat natri (baking soda) pha nước.

Tủ lạnh cũng cần thường xuyên lau những thức ăn vương vãi, mốc meo, vi khuẩn. Lau với nước ấm và xà phòng rồi dùng khăn lau khô. Không nên dùng chlorin để lau tủ lạnh vì có thể làm hư mặt nhựa.

c- Tránh lây nhiễm


Vi khuẩn rất dễ lây nhiễm từ món này sang món khác, nhất là từ thịt cá tươi sang rau trái. Vì thế cần có những biện pháp ngăn ngừa.

Trong tủ lạnh, nên xếp thịt cá ở ngăn dưới để nước không rơi vào thực phẩm khác.

Không để thực phẩm đã nấu vào đồ chứa vừa mới đựng thịt cá sống.

Dùng dao thớt riêng cho thực phẩm sống và thực phẩm đã nấu chín

d- Nấu kỹ

Thực phẩm được nấu với nhiệt từ 62ºC tới 75ºC, tùy theo loại thịt. Nấu thịt: bò, cừu, dê ở 62ºC ; heo và thịt bò xay với nhiệt độ 72ºC; nấu gà vịt nguyên con với nhiệt độ 82ºC, hải sản tôm, cua với nhiệt độ 62ºC. Có thể dùng nhiệt độ kế để đo sức nóng trong khối thịt.

Trứng được nấu tới khi lòng đỏ chín, không chẩy nước. Nấu cá tới khi thấy chất cá đổi sang mầu đục.

e- Cất giữ

Cất giữ thực phẩm trong tủ lạnh hoặc ngăn đóng băng ngay sau khi mua về. Nhiệt độ 4ºC hoặc thấp hơn là thích hợp nhất để làm chậm sự tăng trưởng của hầu hết các loại vi khuẩn, tuy nhiên không diệt được chúng. Chỉ khi đông đáđến nhiệt độ âm 17ºC thì mới làm chúng ngưng tăng trưởng, nhưng vẫn không diệt được chúng.

Thức ăn nấu chín, nếu cần bảo quản, nên để vào tủ lạnh trong vòng hai giờ sau khi nấu và có thể giữ an toàn được từ 3 tới 5 ngày.

g-Vệ sinh bồn rửa chén bát

Bồn, chậu rửa chén bát cần được khử trùng định kỳ với dung dịch một lít nước và một thìa chlorin. Thực phẩm vụn dính vào bồn và ống thoát nước là môi trường dinh dưỡng rất tốt cho vi sinh vật sinh sản.

h- Dùng thớt

Nên dùng thớt nhẵn nhụi, không có kẽ nứt, được làm bằng gỗ cứng hoặc chất dẻo tổng hợp để dễ lau, rửa.

Có ý kiến khác nhau về thớt gỗ và thớt plastic. Một số chuyên gia cho rằng thớt plastic ít chứa vi khuẩn và dễ rửa. Một số chuyên gia khác lại nói rằng thớt gỗ hút vi khuẩn và không nhả chúng ra, nên an toàn hơn.

Điều quan hệ là sau mỗi lần dùng cho một loại thực phẩm thì nên lấy bàn chải rửa sạch với nước nóng, xà bông trước khi dùng để băm, cắt thái món ăn khác trên thớt. Tốt hơn nữa là để vào máy rửa chén bát với nước và một chút chlorin.

Trên thị trường cũng có những thớt dùng một lần rồi vứt bỏ, tuy hơi tốn kém nhưng an toàn.

i-Khăn lau tay

Khăn vải dùng đi dùng lại chứa nhiều vi khuẩn vì ẩm ướt nuôi dưỡng vi trùng. Vì thế cấn phải thường xuyên giặt sạch và phơi khô.

Khăn giấy dùng một lần rồi bỏ có ưu điểm là không truyền vi khuẩn từ vật này sang vật khác.

k-Cục xốp rửa chén bát

Cục xốp hay miềng rửa chén bát thường là ổ vi khuẩn. Nên thường xuyên giặt sạch với nước nóng, xà bông hoặc ngâm trong dung dịch diệt trùng.

l-Rửa chén bát

Chén bát ăn xong phải rửa sạch trong vòng hai giờ. Để ngâm lâu trong nước với thức ăn dư sẽ là một môi trường rất tốt cho vi khuẩn sinh sản. Sau khi rửa phải phơi hoặc sấy khô.

m- Rã thực phẩm đóng băng

Để rã thực phẩm bảo quản bằng đóng băng, cách tốt nhất là để trong tủ lạnh qua một đêm hoặc cho vào lò vi ba, như vậy giữ được phẩm chất của món ăn . Có thể ngâm thực phẩm gói kín trong nước lạnh và cứ 30 phút lại thay nước một lần. Đừng để thực phẩm rã đá ngoài bàn, không có nước, vì với môi trường không khí trong phòng, vi khuẩn tăng sinh rất mau. Thịt cá ướp gia vị cũng nên để trong tủ lạnh trong khi chờ nấu nướng.

n-Rửa thịt cá

Trước khi nấu nên rửa sạch thịt cá để loại bớt một số vi khuẩn bám trên bề mặt thịt cá. Sau khi nấu kỹ thì chắc chắn là các vi khuẩn còn lại sẽ bị tiêu diệt hết.

Kết luận


Về chuyện nấu nướng ngon dở thì quả thật người viết không giám “múa rìu qua mắt thợ”, bởi vì còn có vô số vị nội trợ rất thông thạo.

Nhưng người nấu ăn giỏi lắm khi cũng chưa chắc đã thường quan tâm đến vấn đề vệ sinh bếp núc, đến những ảnh hưởng về sức khỏe, những nguy cơ mà sự thiếu sót trong vấn đề vệ sinh có thể mang đến cho tất cả mọi người trong gia đình. Vì thế mới dám bạo gan nhắc nhở đôi điều ở đây, hy vọng là những tiêu chuẩn vệ sinh hợp lý cũng không hề làm giảm đi tài nấu ngon của quý vị. Mà được như vậy mới thật là vừa ngon, vừa bổ. Nếu không thì mối nguy cơ nhiễm độc thực phẩm cũng là chuyện tất nhiên sẽ đến!

Bác sĩ Nguyễn Ý Đức


(H.Phi chuyển)

Bạn cần 'tránh xa' 9 loại thực phẩm này khi bị đau nửa đầu

Hãy tưởng tượng bạn đã lên kế hoạch cho một sự kiện quan trọng trong công việc và đêm trước đó, bạn gặp một cơn đau nửa đầu. Điều này có thể ngăn bạn chuẩn bị tốt cho công việc vào ngày hôm sau.

ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Đau đầu là một trong những bệnh phổ biến nhất, thường gặp ở cả hai giới. Ở Ấn Độ, hơn 10 triệu trường hợp được ghi nhận trong báo cáo một năm. Đau nửa đầu có thể gây ảnh hưởng nhiều đến cuộc sống và hiệu quả làm việc của bạn.

Những triệu chứng của đau nửa đầu là đau đầu dữ dội, kèm theo buồn nôn, nhạy cảm với ánh sáng và âm thanh.

Mặc dù nguyên nhân chính xác gây ra chứng đau nửa đầu không thực sự rõ ràng, nhưng có một số yếu tố như thói quen ăn uống, căng thẳng, mất cân bằng hoóc môn,... có thể gây ra cơn đau nửa đầu.

Dưới đây là một số thực phẩm mà bạn không nên ăn khi bị đau nửa đầu:

1. CÀ PHÊ
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Cà phê là thức uống nhiều người yêu thích và dường như luôn phải dùng đến vài tách trong một ngày. Mặc dù cà phê rất giàu chất chống oxy hoá và đi kèm với một số lợi ích về sức khoẻ khác như giữ sự tỉnh táo của não, tuy nhiên nó cũng có một vài tác động tiêu cực đến sức khoẻ. Hàm lượng caffein trong cà phê có thể làm nóng các dây thần kinh và gây ra chứng đau nửa đầu.

2. CHẤT LÀM NGỌT NHÂN TẠO

ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Ngày nay, nhiều thực phẩm và đồ uống mà chúng ta sử dụng hàng ngày có chứa rất nhiều chất làm ngọt nhân tạo, được cho là an toàn hơn so với đường. Tuy nhiên, nước giải khát, sôcôla, kẹo, v...v... có chứa chất làm ngọt nhân tạo có nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến sức khoẻ, bao gồm chứng đau nửa đầu. Tác nhân chính là từ hành phần aspartame trong chất làm ngọt nhân tạo.
3. RƯỢU
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Hiện nay, rượu đã trở nên ngày càng phổ biến, đặc biệt là với những người trẻ tuổi, luôn thích thư giãn và vui chơi. Như chúng ta biết, rượu có hại cho sức khoẻ cả về thể chất và tinh thần. Một số vấn đề có thể gặp phải như bệnh tiêu hoá, suy gan, thậm chí là ung thư. Rượu cũng có thể dẫn đến nghiện. Ngoài ra vì rượu có tính chất viêm nó có thể tác động đến dây thần kinh trong đầu, gây đau nửa đầu.

4. THỨC ĂN NHANH TRUNG QUỐC
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Cuộc sống hối hả ngày nay khiến chúng ta nhiều khi thích thưởng thức các món ăn như mì và các món ăn nhanh khác thường xuyên. Dần dần chúng ta cũng quen với hương vị của các món ăn này và thậm chí ưa thích, thế nhưng những thực phẩm này có thể gây ra các vấn đề như tăng cân và khó tiêu. Ngoài ra, thức ăn nhanh có thể gây ra chứng đau nửa đầu. Thức ăn nhanh của Trung Quốc thường chứa MSG (Monosodium Glutamate), một loại muối rất có hại và có thể gây ra sự mất cân bằng hoocmon, dẫn đến đau nửa đầu.

5. THỊT NGUỘI, XÚC XÍCH
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Thịt đã qua chế biến là loại thịt được đóng hộp hoặc đóng gói và có dùng chất bảo quản để lưu trữ được lâu hơn. Các món ăn nhanh thường dùng những thực phẩm chế biến sẵn có dùng chất bảo quản. Chất bảo quản chứa axit nitric có thể làm giãn mạch máu trong não, gây ra chứng đau nửa đầu. Vì vậy, thịt tươi phải luôn là lựa chọn được ưa chuộng hơn thịt chế biến sẵn.

6. THỰC PHẨM LÊN MEN
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Đa số mọi người đều thích ăn các loại thực phẩm ngâm như xoài, dưa chuột, v...v làm đồ ăn kèm cho một số món ăn. Quá trình muối chua liên quan đến việc lên men các thành phần trong một khoảng thời gian, giúp mang lại hương vị ngon miệng. Khi thức ăn lên men, mức độ tyramine trong nó sẽ tăng lên. Tyramine là một hợp chất có thể gây ra sự mất cân bằng hooc-môn, gây nên chứng đau nửa đầu.

7. PHO MÁT
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Nếu bạn là người thích ăn pizza, mì ống, chắc chắn bạn cũng thích phô mai, phải không? Pho mát là một trong những sản phẩm phổ biến nhất làm từ sữa và được nhiều người thưởng thức. Mặc dù phô mai có chứa nhiều chất đạm và canxi nhưng nó có gây ra tác dụng phụ như tăng cân. Ngoài ra một số loại pho mát đã tích trữ trong một thời gian dài để giúp đạt được hương vị thường chứa tyramine, có thể gây nên đau nửa đầu.

8. THỨC ĂN NHIỀU MUỐI
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Nếu không có muối, hầu hết các thực phẩm sẽ không có hương vỊ. Tuy nhiên, thường xuyên tiêu thụ thực phẩm với lượng muối dư thừa cũng không tốt cho sức khoẻ của bạn. Lượng muối trong máu cao có thể dẫn đến cao huyết áp. Cao huyết áp cũng có thể làm giãn mạch máu trong não (dòng máu chảy vào động mạch quá cao) từ đó gây ra đau nửa đầu.

9. TÁO
ban can tranh xa9 loai thuc pham nay khi bi dau nua dau
Táo vẫn thường được nhắc đến với rất nhiều lợi ích tuyệt vời cho sức khỏe. Tuy nhiên, điều này không phải luôn luôn đúng. Tiêu thụ táo cùng với vỏ của nó có thể gây ra chứng đau nửa đầu. Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng các loại trái cây vỏ màu đỏ như táo, lê chứa tanin, có thể dẫn đến chứng đau nửa đầu khi tiêu thụ thường xuyên.




Nhật Anh (Dịch từ Boldsky)

Theo Đời sống & Pháp lý

Thứ Hai, 22 tháng 1, 2018

Con người không còn tồn tại trên Trái đất này chưa đầy 200 năm?

Trái đất này sẽ không còn là mảnh đất phù hợp tiếp tục tồn tại cho con người vào năm 2200, tức là còn 182 năm nữa, đó là dự đoán mới nhất của các nhà khoa học hối thúc con người bắt đầu tìm kiếm mảnh đất mới trên các vì sao.

Theo Daily Star, các chuyên gia dự đoán Trái đất sẽ không còn là mảnh đất phù hợp với con người vào năm 2200, tức là còn 182 năm nữa.
Nhân loại buộc phải rời hành tinh xanh vì nhiệt độ tăng cao đến mức không một ai có thể sống sót.
Nhận định này được đưa ra trong tài liệu mới xuất bản của Học viện Khoa học Quốc gia Mỹ.
Trước đây, có nhiều nhận định cho rằng nhân loại sẽ tồn tại trên Trái đất trong hàng ngàn năm tới. Nhưng dự đoán mới nhất của các nhà khoa học hối thúc con người bắt đầu tìm kiếm mảnh đất mới trên các vì sao.
Hiện tượng ấm lên toàn cầu, thảm họa hạt nhân, dịch bệnh, mối đe dọa thiên thạch và trí tuệ nhân tạo (AI) đều là những tác nhân có thể đưa con người đến với sự tuyệt diệt.


attachment
Con người sớm muộn sẽ không còn có thể sinh sống trên Trái đất, theo các nhà nghiên cứu.
Theo các nhà khoa học, Trái đất sẽ không đón chào nhân loại sớm nhất vào năm 2200 và muộn nhất là vào năm 2400.
Điều đó có nghĩa là đến đời cháu của chúng ta sẽ buộc phải tìm đường rời khỏi Trái đất, nếu các nhà khoa học nhận định chính xác.
“Sự nóng lên đến mức thảm khốc về mặt sinh thái, vượt ra ngoài khả năng chống chịu nhiệt của động vật sẽ đến trong giai đoạn 2200-2400”, tài liệu của Học viện Khoa học Quốc gia Mỹ viết.
Các nhà khoa học hối thúc Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) thành lập các nhóm đánh giá tương lai của Trái đất. Họ cũng khuyến khích NASA tiếp tục tìm hành tinh khác phù hợp với con người.
Tuy nhiên, giới khoa học nhấn mạnh dự đoán này dựa trên đánh giá ở thời điểm hiện tại. Mọi chuyện có thể còn thay đổi nếu như bước phát triển về năng lượng sạch giúp làm chậm quá trình ấm lên của Trái đất.

Venezuela siêu lạm phát, tiền bỏ vào thùng rác không ai nhặt





Cách đây 5-6 năm, 500 bolivar có thể đủ cho 2 người ăn một bữa tại nhà hàng sang trọng bậc nhất Caracas. Nhưng thời điểm này, số tiền đó không đủ để mua bất kỳ thứ gì ngoại trừ 132 galon xăng.
Không còn nghi ngờ gì về việc Venezuela đang chìm sâu trong vòng xoáy lạm phát khi đồng tiền của nước này liên lục mất giá. Trong tuần này, lạm phát của nước này tiếp tục tăng lên khi chính phủ của Tổng thống Nicolas Madura thông báo sẽ phát hành tín dụng vào tháng tới.


Venezuela siêu lạm phát, tiền bỏ vào thùng rác không ai thèm nhặt
Một cửa hàng thịt rỗng tại siêu thị ở Caracas, Venezuela ngày 9/1. (Ảnh: Reuters)

Trên thị trường chợ đen, giá đồng Venezuela giảm thảm hại khi 200.000 bolivar mới đổi được 1 USD. Điều này có nghĩa là mức lương tối thiểu hàng tháng của người Venezuela đang ở mức dưới 4 USD.
Như vậy, chỉ trong hơn 5 tháng qua, đồng bolivar đã giảm hơn 43% giá trị. Tuy nhiên, tỷ giá chính thức của chính phủ gần như không đổi là 10 bolivars đổi 1 USD.
Theo chỉ số Cafe Con Leche Index của Bloomberg, giá một cốc cà phê ở Venezuela đã tăng gần 8 lần trong 12 tuần qua, từ 5.500 bolivar lên 45.000 bolivar.
Theo đó, giá cả nói chung đã tăng 718%, nếu chuyển thành tốc độ trong 1 năm thì sẽ chạm tới con số 448.025%. Đây là một trong những tỷ lệ lạm phát kỷ lục.
Theo tờ Washington Post, nếu cách đây 5 hoặc 6 năm, 500 bolivar có thể đủ cho 2 người ăn một bữa tại nhà hàng sang trọng bậc nhất Caracas, thì tới cuối năm 2016, số tiền này chỉ đủ để mua 1 cốc cà phê. Tuy nhiên, cho tới thời điểm này, số tiền 500 bolivar nói trên không đủ để mua bất kỳ thứ gì ngoài trừ 132 galon xăng dầu – mặt hàng được chính phủ Venezuela trợ cấp.


Venezuela siêu lạm phát, tiền bỏ vào thùng rác không ai thèm nhặt
Người dân Venezuela xếp hàng mua thịt không rõ nguồn gốc trên đường phố. (Ảnh: Bloomberg).

Phóng viên Francisco Torocủa tờ Washington Post cũng kể lại một câu chuyện để chứng minh sự mất giá khủng khiếp của đồng bolivar, rằng một người bạn Venezuela đã gửi cho anh ta một tấm hình chụp một thùng giác tại San Felix ở phía đông nam Venezuela bằng điện thoại, trong thùng rác ấy có ngổn ngang những vật liệu bao gói, đĩa CD cũ – những mảnh vụn bỏ lại sau một vụ cướp bóc tại cửa hàng hồi tuần trước. Nhưng điều khiến người này quan tâm nhất, chính là những đồng 20 bolivar nằm vương vãi cùng những mảnh vụn kia mà không ai thèm nhặt. Điều này cho thấy, những đồng tiền nhỏ này đã vô giá trị ngay cả những kẻ cướp bóc không muốn lãng phí thời gian để nhặt chúng lên.
Một trong những thông tin khiến tình trạng lạm phát ở Venezuela càng trở nên tồi tệ đó là tình trạng sản lượng dầu của nước này liên tục sụt giảm. Cụ thể, sản lượng dầu năm 2017 của Venezuela giảm tới 14% so với năm 2016.
Phát biểu tại New York hôm thứ 17/1, Fatih Birol, giám đốc điều hành của Cơ quan Năng lượng Quốc tế, đã mô tả sự sụt giảm sản lượng dầu của Venezuela là một trong những vụ sụt giảm sản lượng lớn nhất trong lịch sử.
Nguyễn Thu(daikynguyen.tv)

Chủ Nhật, 21 tháng 1, 2018

3 Bài Thơ của KHÔI NGUYÊN: Thiên Nhiên,Hình Ảnh,San Hô



 
Tạo Công tưởng thưởng cho người đời,
Thắng cảnh, danh lam rải khắp nơi,
Sa mạc,rừng sâu,ngay đáy biển,
Hoa thơm, cỏ lạ vẫn sinh sôi.
Đàn nai ngơ ngác bên bờ suối,
Cánh hạc bay cao vút tận trời.
Thạch động, lâu đài in đáy nước,
Thiên nhiên đẹp quá! Thiên Nhiên ơi!
 

Hình Ảnh

 
Các tay săn nh mt tinh đi,
Thế giới chọn hình đẹp quá thôi.
Thành quách, núi cao in đáy nước,
Trời xanh, mây trắng thuyền ra khơi.
 

San Hô

 
San hô giống hệt cây trên bờ,
Mầu sắc thần tiên gợi ý thơ.
Đáy biển phải chăng nhiều bí ẩn?
Nhìn đây mà cứ tưởng mình mơ !
Khôi Nguyên .

 

Phát hiện chuột không phải thủ phạm làm lây lan dịch hạch (Từ vnexpress)

Nghiên cứu mới phát hiện "cái chết đen" không do chuột lây cho người mà thực chất bệnh dịch hạnh truyền từ người qua người. 

Từ lâu, loài chuột đã mang tiếng xấu. Chúng bẩn thỉu, chuyên lục lọi rác và mang đầy mầm bệnh. Đặc biệt, chúng bị coi là thủ phạm khiến dịch hạch hoành hành khắp châu Âu hồi thế kỷ 14-18, gây ra "cái chết đen" kinh hoàng. Gần đây, nghiên cứu mới trên tờ Proceedings of the National Academy of Sciences do Đại học Olso (Na Uy) và Đại học Ferrara (Italy) tiến hành đã minh oan cho loài vật này và khẳng định dịch hạch bùng phát do chính các loại bọ ký sinh trên cơ thể người.

"Cái chết đen" từng giết chết một phần ba dân số châu Âu. Tranh: Luigi Sabatelli.
Theo IFL, để đưa ra kết luận trên, nhóm tác giả đã dựng lại ba mô hình của nạn dịch hạch ở châu Âu, mỗi mô hình với một véc tơ truyền bệnh khác nhau bao gồm chuột, không khí và ký sinh trùng ở người. Kết quả cho thấy mô hình thứ ba phù hợp hơn cả với diễn biến ngoài thực tế. Các nhà nghiên cứu cũng nhận định nếu chuột là thủ phạm lây truyền thì dịch hạch không thể lây lan nhanh chóng đến mức giết chết 25 triệu người.
Đặc biệt, kết luận của Đại học Olso và Đại học Ferrara tương đồng với mô tả dịch hạch của nhà thơ Italy Giovanni Boccaccio. Thi sĩ này từng viết: "Chỉ cần chạm tay vào quần áo cũng có thể lây bệnh". 
Dù ban đầu nhằm mục đích tìm hiểu lịch sử, công trình trên vẫn có ý nghĩa quan trọng bởi tới nay dịch hạch chưa hề biến mất. Năm 2017, dịch hạch bùng phát ở Madagascar khiến ít nhất 202 người tử vong.  "Hiểu càng nhiều về căn bệnh càng giúp giảm tỷ lệ tử vong trong tương lai", giáo sư sinh học Nils Stenseth từ Đại học Olso thuộc nhóm nghiên cứu nói với BBC.
Từ nghiên cứu trên, có thể rút ra bài học giữ gìn vệ sinh sạch sẽ đồng thời hạn chế tiếp xúc với bệnh nhân là chìa khóa ngăn dịch bùng phát. Về loài chuột, tất nhiên chúng không hoàn toàn vô hại. Ngay cả khi không phát tán dịch hạch, chúng vẫn mang mầm bệnh này cùng hàng loạt nguy cơ khác. 
Minh Nguyên