Tối hôm qua , nhìn TT Emmanuel Macron xuất hiện rất bình thản trên màn ảnh truyền hình, tôi mới biết ông ta đang nghĩ gì về những gì đang xảy ra ở đất nước của ông , tôi lại chợt nghĩ đến một nước Pháp rất khác. Một nước Pháp của những đại lộ rợp bóng cây, những quán cà phê nép mình bên dòng Seine, những công trình kiến trúc đã đi qua hàng thế kỷ mà vẫn giữ nguyên vẻ kiêu kỳ của một nền văn minh từng khiến cả thế giới ngưỡng mộ. Tôi yêu nước Pháp qua những hình ảnh ấy. Và có lẽ, chính vì yêu cái đẹp kiều diễm của một di sản mà người ta càng xót xa khi chứng kiến những vết sẹo chằng chịt đang rạch sâu lên gương mặt của nó.
Gần một thập kỷ trước, Emmanuel Macron bước vào Điện Élysée với dáng vẻ của một chính khách trẻ tuổi, tự tin và đầy tham vọng. Ông nói về một nước Pháp đổi mới, một Châu Âu đoàn kết, một tương lai vượt trên những quy chuẩn đã cũ kỹ. Những bài diễn văn duy mỹ ấy từng làm say lòng không ít người. Nhưng chính trị có một đặc tính vô cùng nghiệt ngã: người ta có thể thắng cử bằng những lời hứa, nhưng không ai có thể dùng ngôn từ bay bổng để thay thế kết quả của việc cầm quyền, càng không thể dùng nó để bảo vệ một đất nước đang rệu rã từ bên trong.
Chín năm trôi qua như một cái chớp mắt. Nước Pháp hôm nay lại chìm trong khói lửa biểu tình, những đêm bạo loạn cướp phá của những kẻ cuồng loạn nhập cư từ những nước trong thế giới thứ 3 được tài trợ và giựt dây từ những bè phái cực tả dẫn đến một cuộc khủng hoảng niềm tin ngày càng rúng động của dân chúng Pháp . Đứng trước micro truyền hình, người ta không còn thấy bóng dáng của một nhà lãnh đạo bản lĩnh, mà chỉ còn là một màn phân trần ngập ngừng, thêu hoa dệt gấm trên những rạn nứt thực tại và vội vàng trút đổ trách nhiệm cho những sức ép từ bên ngoài.
Thế nhưng, điều khiến tôi suy nghĩ nhất trong ngày qua lại là một khoảnh khắc tưởng chừng như rất đỗi bình thường: người TT ấy dửng dưng xuất hiện dưới ánh đèn nhung sang trọng của một phòng hòa nhạc, thả mình theo những giai điệu của Céline Dion tại Nanterre.
Chẳng có gì đáng trách khi một nguyên thủ yêu nghệ thuật. Tôi cũng là người làm nghệ thuật, nên càng hiểu giá trị của những giây phút ấy. Nhưng chính trị không chỉ được đánh giá bằng những gì người ta làm, mà còn bằng thời điểm người ta lựa chọn để làm điều đó. Sự thong dong thưởng thức âm nhạc của một nguyên thủ giữa lúc phố phường chìm trong bạo lực và đập phá... đã tạo nên một sự tương phản đến lạnh lòng.
Người ta từng nhớ đến con tàu Titanic. Trong những giờ phút cuối cùng của chuyến hải hành định mệnh trong bộ phim tuyệt vời này, những người nhạc công vẫn mải mê tấu lên bản valse giữa cảnh hỗn loạn.Đó là một phân cảnh vô cùng đắt giá của nhà biên kịch và đạo diễn James Cameron dành cho bộ phim này ... Nhưng có một sự khác biệt cay đắng: những người nhạc công ấy không phải là thuyền trưởng. Họ không có trách nhiệm điều khiển con tàu. Sự thong dong của một người cầm lái giữa lúc đất nước rỉ máu không phải là sự bình thản .... đó là biểu hiện trần trụi của sự hời hợt, vô cảm, bất lực và buông xuôi.
Để rồi ngay sau đó, bước từ phòng hòa nhạc lên sóng truyền hình, người đứng đầu Điện Élysée lại buông ra một câu hỏi chua chát đến lố bịch: “Tại sao người Pháp lại làm như thế với nước Pháp?”
Đó là một sự đánh tráo khái niệm đầy ngạo mạn. Thay vì dũng cảm nhìn nhận sự thất bại cay đắng trong chính sách mở cửa biên giới vô độ suốt một thập kỷ qua, vị tổng thống ấy lại vội vàng quy chụp trách nhiệm lên chính những người dân bản địa ... những nạn nhân đang phải gánh chịu nỗi sợ hãi mỗi ngày. Đó không chỉ là một lời biện minh vụng về, mà là sự coi thường sâu sắc đối với nhân dân mình. Khi một nhà lãnh đạo đổ lỗi cho dân tộc mình vì không thể chịu đựng thêm những sai lầm của ông ta, đó là giây phút lộ rõ chính quyền ấy đã hoàn toàn kiệt quệ về cả lý trí lẫn tinh thần trách nhiệm.
Nước Pháp là quê hương của những tư tưởng khai sáng, của nghệ thuật và triết học. Nhưng chính vì thế, những vấn đề về an ninh, nhập cư và căn tính dân tộc càng đòi hỏi sự tỉnh táo và tinh tế hơn là những khẩu hiệu " nhân đạo " đầy mỹ miều ấy !
Lòng nhân đạo chưa bao giờ là sai lầm. Một quốc gia văn minh phải biết mở lòng trước những người thật sự cần được bảo vệ. Nhưng lòng nhân đạo không thể trở thành lý do để xem nhẹ pháp luật, cũng như sự khoan dung không thể đồng nghĩa với việc nhắm mắt trước ngưỡng chủ nghĩa cực đoan và Hồi giáo đang nuốt trọng khối Châu Âu hiện nay ...
Người Việt Nam chúng ta từ ngàn xưa đã có một triết lý ứng xử nằm lòng: " Nhập giang tùy khúc ,Nhập gia tùy tục". Bất kỳ ai khi bước chân vào một ngôi nhà mới, muốn được đón nhận, điều tối thiểu là phải biết tôn trọng gia phong, lề lối và nền văn hóa của gia chủ.
Thế nhưng, bi kịch của nước Pháp hôm nay lại nằm ở những làn sóng của những thành phần nhập cư nhưng không bao giờ muốn hội nhập. Dưới sự dung túng ngây thơ của chính quyền và kích động của những phe phái , những thành phần cực đoan ấy đã tràn vào phương Tây không phải để cầu thị, không phải để lĩnh hội những giá trị tiến bộ của Châu lục này. Họ tràn vào chỉ để ăn theo, ăn bám và thụ hưởng những phúc lợi xã hội, nhưng lại mang trong mình sự thù ghét và ý đồ đạp đổ chính nền văn minh đã cưu mang lấy họ.
Mấy thập kỷ trước, John F. Kennedy từng để lại một góc nhìn sâu thẫm cho nhân loại : "Văn hóa và căn tính không phải là chiếc áo có thể khoác vào hay cởi ra trong ngày một ngày hai. Những gì thuộc về đức tin và truyền thống đã ngấm ngầm trong dòng máu của một dân tộc, không bao giờ có thể bị đồng hóa chỉ bằng vài chính sách chính trị bề nổi."
Cánh cửa của một ngôi nhà không phải được dựng lên vì chủ nhà căm ghét người ngoài. Nó tồn tại vì bên trong ngôi nhà ấy có những điều quý giá cần được bảo vệ. Khi một quốc gia tự tay tháo bỏ chiếc then cài để đón nhận những kẻ từ chối "Đất lề quê thói" này , thứ họ nhận về không phải là sự biết ơn, mà là những mồi lửa bạo loạn bùng cháy ngay trong lòng di sản của dân tộc họ !
Lịch sử luôn có những điểm giao thoa kỳ lạ. Cột mốc 2016 mở ra hai ngã rẽ hoàn toàn trái ngược ở hai bờ Đại Tây Dương:
Tại Điện Élysée, người ta chọn sự hoa mỹ của giới tinh hoa, chọn mở cửa biên giới vô điều kiện, đắm chìm trong những đêm nhạc xa hoa và ru ngủ đất nước trong những giấc mộng toàn cầu hóa.
Ở Tòa Bạch Ốc , TT Donalds Trump xuất hiện với triết lý America First. Từ năm 2016, ông đã đặt biên giới, chủ quyền và an ninh quốc gia vào trung tâm của mọi quyết định. Người ta có thể đồng ý hoặc phản đối cách ông thực hiện, nhưng khó phủ nhận rằng ông đã buộc giới chính trị phương Tây phải đối diện với một câu tuyên ngôn rất thực tế mà trước đó không ít kẻ muốn né tránh : Đóng cánh cửa biên giới !!!
America First không có nghĩa là quay lưng với thế giới. Nó có nghĩa là trước khi nhận trách nhiệm với nhân dân mình , một chính phủ phải làm tròn trách nhiệm với chính những công dân đã trao quyền cho họ . Đằng sau mỗi quyết định chính trị là cuộc sống của những con người bình thường: một người cha đi làm về muộn, một người mẹ lo lắng khi con chưa về nhà, một tiểu thương nhìn cửa hàng của mình bị đập phá, giá xăng ở các trạm xăng dầu sẽ trồi sụt như thế nào .... Họ không sống bằng những bài diễn văn ở Đồi Capitol hay những lời hứa sáo rỗng tại Điện Élysée. Họ cần được an toàn.
Gần đây, khi TT Donalds Trump và Phó TT JD Vance lên tiếng cảnh báo Châu Âu về thảm họa của việc mở cửa biên giới vô tội vạ, giới chính khách Châu Âu đã bĩu môi mỉa mai. Nhưng thời gian là vị giám khảo vô tình và công bằng tuyệt đối nhất . Nhìn vào những đô thị tan hoang của Pháp, Anh hay Ý mấy hôm nay, người ta mới giật mình hốt hoảng nhận ra: những lời cảnh báo đi trước thời gian ấy chưa bao giờ là sai.
Rời sân khấu chính trị khi đất nước mang đầy tổn thương, còn bản thân thì vội vàng đổ thừa cho người khác ... đó sẽ là vết mực đen cay đắng nhất mà lịch sử dành cho vị tổng thống này. Nước Pháp rồi sẽ bước vào những cuộc bầu cử khác. Paris vẫn sẽ đẹp, dòng sông Seine vẫn chảy, nhưng một nền văn minh không thể chỉ sống và tồn tại bằng ký ức về vẻ đẹp của chính mình.
Lá phiếu trong tay mỗi người chưa bao giờ chỉ là một mảnh giấy vô giác. Nó là sự ủy thác sinh mệnh của một quốc gia. Người dân không bầu ra một vị tổng thống chỉ vì vẻ điển trai để ông trở thành người thưởng thức những bản nhạc hay nhất của đất nước họ ... Họ bầu ông để gìn giữ một đất nước mà ở đó, người dân còn có thể yên tâm ngồi xuống và cùng thưởng thức những buổi hòa nhạc !
Một bản nhạc dở, người ta có thể đứng dậy bỏ về giữa chừng. Nhưng một đất nước bị giao nhầm người cầm lái, đôi khi phải mất nhiều thế hệ rỉ máu mới tìm lại được lối về.
Và lịch sử, đáng tiếc thay, không có thói quen vỗ tay khi màn trình diễn tồi tệ ấy đã kết thúc.
Hoa Huỳnh chuyểb
