Hoài niệm Tây Ninh

Thứ Tư, 28 tháng 8, 2024

Góc Đường Thi : Chùm thơ KHÚC HÁT HÁI SEN (4) (Đỗ Chiêu Đúc)

Góc Đường Thi :

Chùm thơ KHÚC HÁT HÁI SEN (4)

Thái Liên Khúc

Hái dâu chăn tằm, hái sen hái súng để cải thiện cuộc sống... đều là những công việc lao động đẹp đẽ của phụ nữ từ thời thượng cổ đến nay. Nhưng do hoàn cảnh lao động nên các nàng hái lá dâu trong những rừng dâu râm rạp mát mẻ nên thơ lại có dịp hẹn hò với các chàng nên thường bị mang tiếng là "Trên Bộc Trong Dâu", chữ Nho là TANG TRUNG BỘC THƯỢNG 桑中濮上. Theo sách Lễ Ký 禮記, chỉ các trai gái của nước Vệ thời Chiến Quốc thường hò hẹn nhau đến rừng dâu trên sông Bộc để hát hò rồi xảy ra chuyện dâm loạn với nhau. Không thanh cao trong sáng như các cô gái hái sen thả một chiếc xuồng con trên sông nước. Có gặp được các chàng ý trung nhân thì cũng chỉ liếc mắt đưa tình hay cúi đầu cười e thẹn, họa hoằn lắm, gan dạ lắm thì cũng chỉ cặp đôi hai thuyền lại để thăm hỏi vài lời và ngắm nhìn nhau cho mãn nhãn là cùng...
Sau đây, ta hãy đọc những bài thơ THÁI LIÊN KHÚC diễn tả lại cuộc sống lao động lành mạnh và lại rất nên thơ của các cô gái hái sen lớn lên trong vùng sông nước Giang Nam với bạt ngàn sen súng...

10. Bài thơ THÁI LIÊN KHÚC của Lưu Phương Bình đời Đường :

  採蓮曲 THÁI LIÊN KHÚC

落日清江裏， Lạc nhật thanh giang lý,
荊歌豔楚腰。 Kinh ca diễm Sở yêu.
採蓮從小慣， Thái liên tòng tiểu quán,
十五即乘潮。 Thập ngũ tức thừa triều !
劉方平 Lưu Phương Bình



* Chú thích :
- THÁI LIÊN KHÚC 採蓮曲 còn có tên là "THÁI LIÊN NỮ 採蓮女" là một trong bảy khúc hát của GIANG NAM LỘNG 江南弄 là những điệu hát hò trên sông nước của xứ Giang Nam.
- KINH CA 荊歌 : là những khúc hát hò trên sông nước của đất Kinh Sở thời Chiến Quốc ngày xưa (thuộc tỉnh Hồ Nam, Hồ Bắc hiện nay).
- SỞ YÊU 楚腰 : là Eo của con gái nước Sở. Tương truyền Sở Linh Vương thích các cô gái có eo thon, nên các người đẹp trong nước "thi nhau nhịn ăn" để có được cái eo thon đẹp, nên SỞ YÊU là cái EO vừa Thon vừa Đẹp.
- TÒNG TIỂU QUÁN 從小慣 : QUÁN là Tập Quán, là Thói quen, nên TÒNG TIỂU QUÁN là Từ nhỏ đã quen rồi.
- THỪA TRIỀU 乘潮 : là Cởi sóng; là Chèo thuyền lướt trên sóng mà đi.

* Nghĩa bài thơ :
Mặt trời chen lặn trên dòng nước trong xanh, tiếng hát hò điệu Kinh Sở vang vang trên sông nước bởi những cô gái yểu điệu với chiếc eo Sở thon đẹp. Từ lúc còn nhỏ các cô đã dần quen với công việc hái sen, nên khi mới mười lăm tuổi thì đã dám một mình chèo thuyền cởi sóng lướt trên sông nước để đi hái sen rồi!

* Diễn Nôm :
THÁI LIÊN KHÚC

    Chiều xuống nước trong veo,
Tiếng ca nàng nhỏ eo.
Hái sen từ tấm bé,
Mười lăm vượt sóng chèo !
   Luc bát :
Nắng chiều buông, nước sông trong,
Tiếng ca Kinh Sở đẹp lòng eo thon.
Hái sen từ nhỏ đã lờn,
Mười lăm vượt sóng há sờn lòng đây !
    Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm

11. Bài thơ THÁI LIÊN KHÚC của Thôi Quốc Phụ đời Đường :

  採蓮曲 THÁI LIÊN KHÚC

玉漵花爭發， Ngọc tự hoa tranh phát,
金塘水亂流。 Kim đường thủy loạn lưu.
相逢畏相失， Tương phùng uý tương thất,
並著木蘭舟。 Tịnh chước Mộc Lan chu.
崔國輔 Thôi Quốc Phụ

* Chú thích :
- NGỌC TỰ 玉漵 : TỰ là Bờ nước, bến nước, nên NGỌC TỰ có nghĩa là Bến nước có làn nước trong như ngọc.
- HOA TRANH PHÁT 花爭發 : là Hoa đua nhau nở rộ.
- KIM ĐƯỜNG 金塘 : ĐƯỜNG là Bờ đê chạy dọc theo ven sông, nên KIM ĐƯỜNG là Bờ đê rực rỡ vàng lên trong ánh nắng.
- THỦY LOẠN LƯU 水亂流 : Chỉ làn nước cuồn cuộn chảy cuốn theo bờ đê.
- TỊNH CHƯỚC 並著 : TỊNH 並 là chữ Hội Ý, do hai chữ LẬP 立 là Đứng ghép sát vào nhau mà thành, nên TỊNH là Song song, là Ngang bằng nhau, TỊNH CHƯỚC là Làm cho ngang bằng nhau; ghép lại cho song song.
- MỘC LAN CHU 木蘭舟 : Thuyền làm bằng cây Mộc Lan. Theo "THUẬT DỊ KÝ 述異記" ghi lại: Trên bến sông Tầm Dương có trồng nhiều cây Mộc Lan. Xưa Ngô vương Hạp Lư dùng cây nầy để cất cung điện; còn ở bãi Thất Lý trong sông thì Lỗ Ban đã đóng cây Mộc Lan làm thuyền, gọi là Mộc Lan Chu.

* Nghĩa bài thơ :
Làn nước trong lắp lánh như ngọc bên bến nước, các đóa hoa sen tranh nhau đua nở; Những chiếc thuyền hái sen qua lại bên bờ đê rực lên dưới ánh nắng vàng và dòng nước cuồn cuộn chảy. Nên khi hai thuyền gặp nhau sợ bị dòng nước cuốn cho xa nhau, (chàng với nàng) mới buộc cho hai chiếc thuyền bằng Mộc Lan lại cho đi song song với nhau.
Câu "Tương phùng uý tương thất, 相逢畏相失" là "Gặp nhau rồi lại sợ phải mất nhau" mới ý vị làm sao ấy! Sợ hai chiếc thuyền bị nước cuốn cho xa nhau thì ít; Sợ gặp nhau mà chẳng nói được câu nào với nhau mới là điều cùng lo lắng. "Úy tương thất 畏相失" Sợ mất nhau, đã nói lên cái tâm lý yêu thương nhau thắm thiết của đôi lứa ngày xưa rất hiếm khi có dịp cùng nhau gặp gỡ để giải bày nỗi lòng tâm sự..

* Diễn Nôm :
THÁI LIÊN KHÚC


   Bờ nước hoa đua nở,
Bờ đê nước cuộn trôi.
Gặp nhau sợ chia cắt,
Thuyền lan buộc song đôi !
   Lục bát :
Nước trong như ngọc đầy hoa,
Đê vàng nước cuốn thuyền qua lại nhiều.
Gặp nhau sợ mất người yêu,
Mộc Lan thuyền buộc cùng chiều song song.
  Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm

12. Bài thơ THÁI LIÊN KHÚC của Bồ Tùng Linh đời Thanh :

採蓮曲 THÁI LIÊN KHÚC
兩船相望隔菱茭， Lưỡng thuyền tương vọng cách lăng giao,
一笑低頭眼暗拋； Nhất tiếu đê đầu nhỡn ám phao.
他日人知與郎遇， Tha nhật nhân tri dữ lang ngộ,
片言誰信不曾交？ Phiến ngôn thùy tín bất tằng giao?
蒲松齡 Bồ Tùng Linh

* Chú thích :
- TƯƠNG VỌNG 相望 : là Nhìn nhau; là Đối diện, là Ngang mặt nhau.
- LĂNG GIAO 菱茭 : LĂNG là củ Ấu; GIAO là Bồn bồn. Nói chung là các loại thủy tảo sống trong ao hồ, như bài trước ta đã gặp từ BẠCH TẦN 白蘋 là Bông súng trắng vậy... Tất cả các loại nầy đều mọc lẫn với hoa sen, nhưng thường thì bị sen che khuất.
- NHỠN ÁM PHAO 眼暗拋 : PHAO là Ném; ÁM là Len lén; NHỠN là Mắt, nên NHỠN ÁM PHAO là "Len lén ném con mắt" có nghĩa là: Trộm nhìn nhau, Len lén nhìn nhau, liếc nhìn nhau...
- THA NHẬT 他日 : Một ngày nào đó (trong tương lai).
- PHIẾN NGÔN 片言 : là Lời nói phiến diện; Lời nói chỉ của một bên.
- BẤT TẰNG 不曾 : là Không từng; là Không hề, Chưa hề...

* Nghĩa bài thơ :
Hai chiếc thuyền hái sen xa xa đối diện nhau được ngăn cách bởi hoa sen hoa ấu hoa bồn bồn. Chỉ dám cúi đầu cười e thẹn và len lén nhìn chàng mà thôi. Rồi một ngày nào đó người ta biết được em đã gặp chàng trong lúc hái sen, với lời nói phiến diện của em, đâu có ai tin là mình không từng giao tiếp trao đổi gì nhau cả đâu?... Đã vậy thì...
... Sao ta không nhân dịp nầy mà tỏ bày nỗi niềm tâm sự với nhau cho thỏa lòng mong ước. Chỉ biết liếc mắt trộm nhìn nhau thì có uổng phí đi cái thời gian và cái cơ hội ngàn năm một thuở nầy đi chăng? Trước sau gì cũng "mang tiếng" là đã gặp mặt nhau khi hái sen rồi, thôi thì ta cứ cặp thuyền lại mà cùng nhau giải bày tâm sự, cùng nhau thổ lộ tâm tình cho... thỏa lòng mong ước để vơi đi niềm tâm sự !...

* Diễn Nôm :
THÁI LIÊN KHÚC



    Hai thuyền ngang mặt ấu sen rào,
Cười thẹn cúi đầu ánh mắt trao.
Hôm khác người hay ta gặp gỡ,
Ai tin ta chẳng nói lời nào ?
    Lục bát :
  Hai thuyền cách bởi ấu sen,
Cúi đầu cười mĩm mắt len lén nhìn.
Ngày sau người biết chuyện mình...
Ai tin ta chỉ ngắm nhìn nhau thôi ?!
Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm

13. Bài thơ THÁI LIÊN KHÚC của Lý Trung đời Đường :

採蓮女 THÁI LIÊN NỮ

晚凉含笑上蘭舟， Vãn lương hàm tiếu thướng lan chu,
波底紅妝影欲浮。 Ba để hồng trang ảnh dục phù.
陌上少年休植足， Mạch thượng thiếu niên hưu thực túc,
荷香深處不回頭。 Hà hương thâm xứ bất hồi đầu !
李中 Lý Trung



* Chú thích :
- THÁI LIÊN NỮ 採蓮女 : "Cô gái hái sen" cũng là tên của một khúc hát trong Nhạc Phủ của thời Nam Bắc Triều.
- VÃN LƯƠNG 晚凉 : là Buổi chiều mát mẻ.
- THƯỚNG LAN CHU 上蘭舟 : là "Lên thuyền lan"; Ta nói là "Xuống thuyền lan".
- BA ĐỂ 波底 : Ở dưới làn sóng; ở đáy sóng.
- ẢNH DỤC PHÙ 影欲浮 : Cái bóng dưới nước như muốn nổi lên trên mặt nước vậy.
- MẠCH THƯỢNG 陌上 : Đường đi trên bờ ruộng; ở đây chỉ đường trên bờ sông.
- HƯU 休 : là nghỉ ngơi; nhưng ở đây có nghĩa là ĐỪNG, là ChỚ...
- THỰC TÚC 植足 : Đứng chôn chân một chỗ (để mong đợi...)
- THÂM XỨ 深處 : Chỉ Chỗ sâu trong cùng của rừng sen rậm rạp.
- BẤT HỒI ĐẦU 不回頭 : là "Không quay đầu nhìn lại"; cũng có nghĩa là "Không quay đầu trở ra".

* Nghĩa bài thơ :
CÔ GÁI HÁI SEN
Trong buổi chiều trời mát mẻ, nàng mỉm cười bước xuống chiếc thuyền lan. Dưới làn sóng gợn lăn tăn, cái bóng hồng vừa trang điểm của nàng như muốn nổi lên trên mặt nước. Chàng thiếu niên trên bờ đê ơi đừng đứng chôn chân ở đó nữa, vì hương thơm của hoa sen đã lôi cuốn nàng đi sâu vào trong rừng sen nên sẽ không quay đầu lại nữa đâu.

* Diễn Nôm :
   THÁI LIÊN NỮ



    Chiều trời mát mẻ xuống thuyền lan,
Sóng nước chập chờn dáng điểm trang.
Trên bến chàng ơi đừng đứng đợi,
Hương sen dẫn thiếp ngút trong ngàn !
  Lục bát :
Mỉm cười chiều mát xuống thuyền,
Bóng hồng như nổi giữa miền sóng xô.
Trên bờ chàng trẻ ngẩn ngơ...
Hương sen sâu thẳm bao giờ trở ra !
  Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm

14. Bài thơ THÁI LIÊN KHÚC của Hạ Tri Chương đời Đường :

採蓮曲 THÁI LIÊN KHÚC
稽山罷霧鬱嵯峨, Kê sơn bãi vụ uất tha nga,
鏡水無風也自波。 Kính thủy vô phong dã tự ba.
莫言春度芳菲盡, Mạc ngôn xuân độ phương phi tận,
別有中流採芰荷。 Biệt hữu trung lưu thái kỵ hà.
賀知章 Hạ Tri Chương



* Chú thích :
- KÊ SƠN 稽山 : là núi Cối Kê, còn có tên là Mao Sơn 茅山, nằm ở phía bắc của huyện Thiệu Hưng thuộc tỉnh Chiết Giang ngày nay.
- BÃI VỤ 罷霧 : VỤ là Sương mù. Bãi Vụ là Sương mù tan đi.
- UẤT 鬱 : là Rậm rạp xanh om.
- TA NGA 嵯峨 : chỉ Núi cao chớm chở, nhấp nhô hết ngọn nầy đến ngọn khác.
- KÍNH THỦY 鏡水 : là Gương nước, chỉ Nước trong như gương, như 2 câu thơ trong bài "Nhớ con sông quê hương" của Tế Hanh, một thi sĩ thời Tiền Chiến:

    Quê hương tôi có con sông xanh biếc,
NƯỚC GƯƠNG trong soi tóc những hàng tre...

- TỰ BA 自波 : là Tự mình gợn sóng.
- MẠC NGÔN 莫言 : Đừng bảo rằng; Đừng nói là...
- XUÂN ĐỘ 春度 : là Mùa xuân đã độ qua, là mùa xuân đã đi qua rồi.
- PHƯƠNG PHI 芳菲 : PHƯƠNG là Thơm tho; PHI là Tươi tốt; nên PHƯƠNG PHI là chỉ chung hoa cỏ thơm tho tươi tốt của mùa xuân.
- BIỆT HỮU 別有 : Đặc biệt còn có; Ngoài ra còn có...
- KỴ HÀ 芰荷 : KỴ là loại củ ấu có 4 cạnh (Ấu 2 cạnh gọi là LĂNG 菱). HÀ là Sen. KỴ HÀ trong câu thơ cuối nầy chỉ chung HOA SEN và HOA ẤU.

* Nghĩa bài thơ :
KHÚC HÁT HÁI SEN
Dãy núi Cối Kê sau lúc sương mù tan biến thì hiện ra chập chùng nhấp nhô những ngọn núi cao chớm chở. Soi bóng xuống làn nước trong như gương, tuy không có gió nhưng cũng tự gợn sóng lăn tăn. Đừng bảo rằng mùa xuân đã qua đi nên hương thơm và vẻ xanh tốt của lá hoa đều chấm hết. Đặc biệt trong mùa hè còn có thú thả thuyền theo dòng nước để hái hoa ấu, hoa sen, hoa súng...

* Diễn Nôm :
  THÁI LIÊN KHÚC


    Kê Sơn sương tạnh lô nhô núi,
Gợn sóng nước trong chẳng gió len,
Đừng bảo xuân qua hoa lá tận,
Theo dòng ta hái ấu cùng sen !
   Lục bát :
Cối Kê sương tạnh núi xinh,
Nước gương không gió tự mình long lanh.
Xuân qua hoa cỏ hết xanh,
Theo dòng ta hái mấy cành ấu sen !
Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm

Hẹn bài dịch tới !
杜紹德
Đỗ Chiêu Đức

Mời Xem :

Góc Đường Thi : Chùm thơ KHÚC HÁT HÁI SEN (3) (Đỗ Chiêu Đức)

CHUYỆN CỔ TÍCH THIẾU PHỤ NAM XƯƠNG

Ngày xưa, ở làng Nam Xương có cô gái tên là Vũ Thị Thiết, dáng người đã xinh đẹp nết na lại thùy mị đoan trang. Nàng lấy chồng tên Trương Sinh, vốn là người cùng làng. Trương Sinh có tính cả ghen, hay để tâm xét nét vợ, nhưng vợ chàng thường giữ gìn khuôn phép nên không có chuyện gì xảy ra.
       Vợ chồng hương đượm lửa nồng chưa được bao lâu thì bỗng nghe tin chốn biên thùy có giặc, chồng vâng lệnh quan phải từ giã mẹ và vợ đi lính thú. Bấy giờ vợ đang có thai. Buổi chia tay thật là bịn rịn, mẹ chúc cho con chân cứng đá mềm, chồng khuyên vợ cố gắng phụng dưỡng mẹ già và nuôi con khôn lớn.
       Sau khi chồng vắng nhà được mươi ngày thì Vũ Thị Thiết sinh được một đứa con trai, đặt tên là thằng Đản. Thằng bé sởn sơ mạnh khỏe, còn bà nội của nó vì nhớ con sinh ra đau ốm. Vợ chàng Trương hết lòng mời thầy chạy thuốc, nhưng bệnh của mẹ chồng mỗi ngày một nặng, chẳng bao lâu thì mất. Nhờ có bà con xóm giềng, mọi việc tống táng đều lo liệu chu toàn.
      Đã mấy thu qua không thấy chồng về, một mẹ một con mòn mỏi trông đợi. Hàng ngày chăm lo đồng áng, tối lại nàng mới có thì giờ chăm sóc cho con. Có những hôm phải chong đèn khâu vá dọn dẹp và nô đùa với con. Những lúc con khóc nàng thường chỉ vào bóng của mình trên vách mà bảo:
- “Nín đi con! Kìa, kìa bố đã về. Đấy! Đấy!”
       Đứa bé nhìn vào bóng, nín bặt. Cứ như thế lâu dần thành thói quen. Thằng Đản thường đòi gặp bố trước khi đi ngủ. Cái bóng đen đen trên tường từ đấy đối với cả mẹ lẫn con như một người thân thích.
       Rồi chiến tranh kết thúc, cõi biên thùy lại yên lặng, những người đi lính thú lại được trả về quê quán. Trương Sinh cũng ở trong số đó. Sau bao năm tháng cách xa ly biệt, hai vợ chồng gặp nhau mừng mừng tủi tủi. Chàng đau lòng vì mất người mẹ thân yêu nhưng lại vui sướng vì có đứa con. Thằng bé Đản bây giờ lên ba tuổi, đã biết nói bập bẹ. Tuy nó để cho bố nó bế nhưng nó vẫn tỏ ra xa lạ. Qua mấy ngày hôm sau, Trương Sinh hỏi mộ mẹ rồi bế con đi thăm. Ra đến đồng, thằng bé Đản quấy khóc nhè, Trương sinh dỗ dành:
- Con nín đi đừng khóc, bố yêu con. Rồi bố mua quà cho mà ăn.
Thằng bé đáp ngay:
- Không, ông không phải là bố Đản... Bố Đản khác kia... Chỉ đến tối bố Đản mới đến nhà thôi.
      Nghe nói, Trương sinh thấy đau nhói ở tim. Chàng nhìn vào con hỏi dồn:
- Thế thì bố của Đản như thế nào? Con nói đi!
- Tối nào bố Đản cũng đến... Mẹ Đản đi cùng đi, mẹ Đản ngồi cùng ngồi... Chẳng bao giờ bố bế Đản cả…
       Mấy lời nói vô tình của đứa bé làm cho Trương Sinh tin là vợ mình ngoại tình, không còn ngờ gì nữa. Nghĩ đến người vợ xinh đẹp trong tay kẻ khác, cơn ghen tự nhiên bừng bừng bốc lên. Chàng lẩm bẩm: "Thật là quá rõ. Không ngờ trong khi mình gian lao thế ấy, thì nó ở nhà lại như thế kia". Về đến nhà Trương sinh mắng nhiếc vợ tàn tệ:
- Tao không ngờ mày là đồ thất tiết. Mẹ chết, chồng đi vắng, tối tối rước trai về nhà tò te nữa.

       Chàng mắng dữ dội nhưng không bảo là từ miệng con nói ra. Vợ chàng một mực chối cãi:
- Cách biệt ba năm, thiếp vẫn một lòng một dạ, đâu có hư thân mất nết như lời chàng nói. Xin chàng đừng ngờ oan cho thiếp.
        Vợ càng phân trần thì cơn giận của chồng càng không thể dằn xuống được nữa. Chồng bắt đầu dùng lối vũ phu để tra khảo vợ. Hàng xóm láng giềng nghe tin vợ chồng lục đục đổ tới can ngăn, nhưng chẳng ăn thua gì. Chồng cho là vợ khéo mồm khéo mép nên được lòng mọi người che lấp tội lỗi. Trong cơn phẫn uất, người thiếu phụ ôm lấy con khóc nức nở, rồi nhân lúc chồng sang nhà hàng xóm, chạy một mạch ra bến Hoàng Giang đâm đầu xuống nước tự tử. Khi Trương Sinh về thấy mất hút bóng vợ, biết có sự chẳng lành. Nghe nói vợ đã tự trầm thì rất hối hận, vội chạy ra bờ sông. Nhưng dòng nước chảy xiết, mò đến tối ngày cũng không tìm thấy đâu xác vợ.
       Tối lại, thằng bé khóc. Trương sinh thắp đèn dỗ cho con nín. Chợt thằng bé kêu lên:
- Ồ, bố Đản đã đến kia kìa!
- Đâu con?
        Nó trỏ vào bóng chàng trên vách mà nói: "Đấy! Đấy!"
        Nhớ lại lời con nói khi đi thăm mộ, Trương Sinh mới hiểu ra nông nỗi. Chàng nhận ra nỗi oan tày trời của vợ chỉ vì lòng ghen tuông nóng nảy của mình. Nhưng đã muộn mất rồi, còn làm gì được nữa. Chàng chỉ còn biết ngày ngày ẵm con nhìn xuống dòng sông mà khóc. Từ đó chàng ở vậy nuôi con không lấy vợ khác. Về sau người ta dựng ở bến Hoàng Giang một cái miếu thờ nàng Vũ Thị Thiết, quen gọi là miếu Vợ chàng Trương. Người chồng bấy giờ mới nghĩ ra, biết nỗi oan của vợ mình, bèn lập đàn ở bờ sông để giải oan cho nàng. Dân vùng ấy sau này biết được câu chuyện đã lập miếu thờ bà ấy ở trên bờ sông.

Về sau, vua Lê Thánh Tông, nhân trên chuyến chinh phạt quân Chiêm Thành, khi qua vùng nầy thì gặp phong ba bão táp, có con rùa luôn nổi hiện ra trước mũi thuyền của nhà vua ngăn cãn không đi được. Vua cho quân nghỉ tạm một đêm nơi đây. Khuya đến, vua vào miếu đề Vũ Nương kính bái xin thần linh phò hộ cho bớt cơn gió bão. Lần ấy, nhà vua thắng trận. Vua sau đó ban lịnh cho 4 vùng Vũ Điện, Hào Châu, Phú Lư, Xương Hậu được phép lập đền thờ Bà thần linh Vũ Nương. Chính vua Lê Thánh Tông cũng đã vịnh bài thơ sau đây nhắc lại tích sử Thiếu Phụ Nam Xương này:

廟婦乴張

𤊃𤏫頭峕詉艥香，
廟埃如廟堓乴張。
旕嘫油忍停牐燪，
宮搩之朱累細娘。
証果乑堆暈日月，
解冤之路亖坛場。
過低買別源干意，
呵責乴張窖負傍.

Chữ Nôm:

THIẾU PHỤ NAM XƯƠNG

“Nghi ngút đầu ghềnh tỏa khói hương,
Miếu ai như miếu vợ chàng Trương.
Ngọn đèn dầu tắt đừng nghe trẻ,
Làn nước chi cho lụy đến nàng.
Chứng quả có đôi vừng nhật nguyệt,
Giải oan chi mượn đến đàn tràng.
Qua đây mới biết nguồn cơn ấy,
Khá trách chàng Trương khéo phũ phàng!

(Lê Thánh Tông)

* Nhiều lời bình luận cho rằng bài thơ trên của Vua Lê Thánh Tôn bằng chữ Hán đã lược âm ra Chữ Nôm nên có lẽ sơ cách âm ở các câu 4, 6 và 8: nường thành Nàng; trường thành tràng và phường thành phàng nên không trùng âm với 2 câu trên. (không biết đúng vậy không?)

(Hồ Xưa sưu tầm trên Trang Cổ Tích Việt Nam)

Thứ Ba, 27 tháng 8, 2024

NÀNG THƠ - Thơ Hưng Quốc Và 14 Bài Họa Của Các Thi Hửu

NÀNG THƠ

Nàng đến với ta thật bất ngờ

Một chiều nhạt nắng hết bơ vơ

Có hoa lơi lả khoe hương thoảng

Cùng bướm nhởn nhơ bay lượn lờ

Suối tóc mượt mà che vận đối

Bờ môi mọng thắm phủ vần thơ

Tình yêu gởi trọn cho người hết

Như thuở ban đầu dệt ước mơ

Hưng Quốc

Texas 8-13-2024

Các Bài Họa :

1./ THƠ TỚI.

Ôi thôi, vần điệu tới không ngờ
Nó kéo hồn vô chốn vẩn vơ
Chữ nghĩa dập dềnh theo nước chảy
Ngôn từ lấp lửng tựa mây lờ
Dù sao thì cũng là " tri kỷ "
Hoặc giả coi như gặp bạn thơ
Bất chợt thi nhân vui vẻ lạ
Lời chưa kịp viết đã lơ mơ...
Hawthorne 13 - 8 - 2024
CAO MỴ NHÂN

2./ DAN DÍU TÌNH THƠ

Từ ngày dan díu với nàng thơ
Thích thú, đam mê đến khó ngờ
Lục bát chuốt ngòi ru lãng mạn
Đường thi chắp luật tác vu vơ
Phong hoa thả trí say hồn mộng
Tuyết nguyệt trầm mình đắm cõi mơ
Thảng thốt chiều tà, buông mỹ ngữ…
Vợ hò cơm tối, mặc coi lờ …
CAO BỒI GIÀ
13-8-2024

3./ VẨN VƠ

Sáng nay trời đẹp chẳng ai ngờ
Từng bước gậy lần trí vẩn vơ.
Man mác hồn ta xuôi dĩ vãng
Rộn ràng ý tưởng dệt vần thơ.
Sương mai trên lá còn trong vắt
Cánh bướm bên hoa cứ lững lờ.
Thấm thía cái già ngùi cố quốc
Bồi hồi xóm cũ dưới trăng mơ !
Mailoc
8-13-24

4./ TÂM SỰ CÙNG THƠ

Muốn đem tâm sự gởi nàng thơ
Mà cứ suy tư đến lặng lờ…
Tình cũ mùi hương hoài mộng tưởng
Người xưa hình bóng mãi thầm mơ
Chia ly trót đã mình không hẹn
Tái hợp thì xem chuyện chẳng ngờ
Chỉ biết nhớ nhau ôn kỷ vật
Tìm trong tâm trí chút vu vơ
Songquang
20240813

5./ YÊU THƠ

Đam mê chợt đến có đâu ngờ
Tâm trạng bàng hoàng, trí vẩn vơ
Thích thú suy tư từng ý tưởng
Miệt mài thưởng thức mỗi bài thơ
Cả ngày ngơ ngẩn dường trong mộng
Suốt buổi mơ màng tựa giữa mơ
Gắn bó mặn nồng như định mệnh
Làm sao có thể phút phe lờ !
Sông Thu
( 14/08/2024 )

Tháp Grunigi,Ý

6./ MONG CHỜ
(Bát vận đồng âm)

Đường thi quyến rũ thật khôn ngờ!
Giấy mực chan hòa khó vẩn vơ
Dốc nhỏ êm đềm gây dạ nhớ
Vần suôn ấm áp hỏi ai lờ?
Tim hoài trông ngóng vì mang nợ
Ý mãi trau dồi bởi chuộng thơ
Bỗng chợt vừa nghe dường gót trở
Mong người đối diện chẳng là mơ!
Như Thu
08/13/2024

7./ HỒN THƠ

Duyên bén văn chương chuyện khó ngờ
Ngồi bền hiên vắng ngó vu vơ
Chiều về ngắm đóa tịch nhan nở
Chạng vạng nghe khúc nhạc lững lờ
Cảm xúc bồng bềnh trầm/nổi nốt
Rung theo giai điệu níu hồn thơ
Đêm đêm cạnh ánh đèn hiu hắt
Có một người đang dệt mộng mơ
Kiều Mộng Hà
Austin.14.2024

8./ THẦY THƠ.

Cuộc sống mấy ai học chữ ngờ
Tình cờ gặp gỡ, chuyện vu vơ
Lần đầu tiên ấy còn ngần ngại
Vài bận sau này hết ngẩn lờ
Lúc rảnh, người làm gì giải trí?
Khi nhàn, chị đáp chỉ văn thơ!
Duyên may chợt đến, lòng ham thích
Bái Tổ nhập môn,thỏa vọng mơ.
LAN.
(14/08/2023).

9./ NHỮNG BẬC “TIÊN THƠ”!

Nguyễn Trãi không may gặp họa thơ!
Nguyễn Du nổi tiếng đến không ngờ
Tản Đà ngẫu hứng sao mông mạn!
Nguyễn Khuyến bình dân chẳng vẩn vơ!
Phan Bội Châu tan dần giấc mộng!
Vũ Hoàng Chương thức tỉnh cơn mơ!
Đinh Hùng phù thủy miền ngôn ngữ!
Nguyễn Bính mê lăn! Cứ tảng lờ!
Đức Hùng
Sydney, Úc Châu, 15/08/2024

10./ TÌNH GIÀ

Tình như gió lạ đến không ngờ
Khiến lão đêm ngày mãi vất vơ
Sáng bước ra đồng cày lộn ruộng
Chiều đi bắt cá bỏ quên lờ
Trưa cơm hậm hự nhìn quanh quẩn
Tối thuốc phì phèo ngó thẩn thơ
Chợp mắt là hồn du nguyệt điện
Hơi tàn tận hiến trọn niềm mơ
Lý Đức Quỳnh
14/8/2024

HỌA 1 1 : NÀNG THƠ CỦA TÔI

Nàng thơ đến cạnh thật không ngờ,
Nàng xóa u sầu tan bóng vơ.
Nàng khiến hồn đu bay gió thoảng,
Nàng buông dạ chất ngất mây lờ.
Nàng neo vận cận xuôi làn sóng,
Nàng kết vần gần dệt ý thơ.
Nàng ở bên tôi từ dạo ấy,
Nàng là tiên nữ đẹp trong mơ.
*
Nàng tình nhân thế gọi là thơ.
HỒ NGUYỄN (14-8-2024)

HỌA 12 : NÀNG ĐẾN

Nàng đến hồi nào thật chẳng ngờ

Đang khi ngớ ngẩn nghĩ vu vơ

Tâm tư mang dại đêm không ngủ

Suy ngẫm lung tung mắt trủng lờ

Có phải giọng ai in nét bút

Sao mà dịu ngọt ẩn tình thơ

Thôi đừng trêu ghẹo chi thêm bận

Vương vấn làm gì uổn giấc mơ !..

Yên Hà

16/8/2024

13./

Kính Họa Vận : EM LÀ THƠ…CÓ PHẢI (?)

“Nàng Thơ” thân thiện mấy ai ngờ…(?)

Hấp dẫn, tài năng, há vẩn vơ…!

Mặc khách đông vui ca nhảy nhót

Tao nhân rậm đám hát hò lờ…

Khoan thai thục nữ yêu câu đối

Yểu điệu thuyền quyên thích ý thơ

Hội ngộ cùng nhau duyên chữ nghĩa

Tương phùng thi sĩ tưởng như mơ…!

MAI XUÂN THANH
Silicone Valley, 8/23/2024

HỌA 14: NÀNG ĐẾN

Nàng đến hồi nào thật chẳng ngờ

Đang khi ngớ ngẩn nghĩ vu vơ

Tâm tư mang dại đêm không ngủ

Suy ngẫm lung tung mắt trủng lờ

Có phải giọng ai in nét bút

Sao mà dịu ngọt ẩn tình thơ

Thôi đừng trêu ghẹo chi thêm bận

Vương vấn làm gì uổn giấc mơ !..

Yên Hà

16/8/2024

Góc Đường Thi : Chùm thơ KHÚC HÁT HÁI SEN (3) (Đỗ Chiêu Đức)

Góc Đường Thi :

Chùm thơ KHÚC HÁT HÁI SEN (3)

Thái Liên Khúc 採蓮曲

Đường Cao Tông Thượng Nguyên năm thứ hai（675）Trên đường đi thăm cha là Vương Phúc 王福 đang làm quan ở đất Giao Chỉ, Vương Bột 王勃 người đứng đầu trong Sơ Đường Tứ Kiệt 初唐四傑 về văn thơ, khi đi ngang qua đất Giang Nam trông thấy các cô gái hái sen trong sông hồ, xúc cảnh sinh tình ông đã viết nên hai bài: Một văn (Phú) một thơ (Cổ phong Nhạc Phủ) đều lấy đề tài Hái Sen làm chủ đạo. Sau đây là bài thơ THÁI LIÊN KHÚC 採蓮曲 của ông ghi lại tâm tình tưởng nhớ của một cô gái hái sen với một chàng chinh phu đang ở xa xôi ngoài miền biên tái.

採蓮曲 THÁI LIÊN KHÚC

採蓮歸，綠水芙蓉衣。 Thái liên quy, lục thủy phù dung y.

秋風起浪鳧雁飛， Thu phong khởi lãng phù nhạn phi,

桂櫂蘭橈下長浦。 Quế trạc lan nhiêu há trường phố.

羅裙玉腕輕搖櫓， La quần ngọc uyển khinh dao lỗ,

葉嶼花潭極望平。 Diệp dữ hoa đàm cực vọng bình.

江謳越吹相思苦， Giang âu Việt xuy tương tư khổ,

相思苦，佳期不可駐。Tương tư khổ, Giai kỳ bất khả trú.

塞外征夫猶未還， Tái ngoại chinh phu do vị hoàn,

江南採蓮今已暮。 Giang nam thái liên kim dĩ mộ.

今已暮，採蓮花， Kim dĩ mộ, Thái liên hoa,

渠今那必盡娼家。 Cự kim na tất tận xướng gia.

官道城南把桑葉， Quan đạo thành nam bã tang diệp,

何如江上採蓮花。 Hà như giang thượng thái kiên hoa.

蓮花復蓮花，花葉何稠疊。 Liên hoa phục liên hoa, Hoa diệp hà trù điệp.

葉翠本羞眉，花紅強如頰。 Diệp thúy bổn tu my,

Hoa hồng cưởng như giáp.

佳人不在茲，悵望別離時。 Giai nhân bất tại tư, Trướng vọng biệt ly thì.

牽花憐共蒂，折藕愛連絲。 Khiên hoa lân cộng đế, Chiết ngẫu ái liên ty.

故情無處所，新物從華滋。 Cố tình vô xứ sở,

Tân vật tòng hoa tư.

不惜西津交佩解， Bất tích tây tân giao bội giải,

還羞北海雁書遲。 Hoàn tu bắc hải nhạn thư trì.

採蓮歌有節，採蓮夜未歇。 Thái liên ca hữu tiết,

Thái liên dạ vị yết.

正逢浩蕩江上風， Chính phùng hạo đãng giang thượng phong,

又值徘徊江上月。 Hựu trực bồi hồi giang thượng nguyệt.

徘徊蓮浦夜相逢, Bồi hồi liên phố dạ tương phùng,

吳姬越女何豐茸。 Ngô cơ Việt nữ hà phong nhung.

共問寒江千里外， Cộng vấn hàn giang thiên lý ngoại,

征客關山路幾重。 Chinh khách quan sơn lộ kỷ trùng.

王勃 Vương Bột

* Chú thích :

- Câu LỤC THUỶ PHÙ DUNG Y 綠水芙蓉衣 có nghĩa: Làn nước trong xanh như được phủ lên một tấm áo bằng hoa phù dung (hoa sen) vậy.

- PHÙ NHẠN 鳧雁 : là Vịt trời, là Le le, hay lội kiếm cá ăn trong các ao sen.

- QUẾ TRẠC LAN NHIÊU 桂櫂蘭橈 : cũng cùng nghĩa với QUẾ TRẠO LAN TƯƠNG 桂棹蘭槳, là Cột chèo như cây quế và mái chèo tựa lá của hoa lan. Nói chung đều dùng để chỉ thuyền nhỏ và đep. Ta thường nói thành "Thuyền Quế Chèo Lan".

- TRƯỜNG PHỐ 長浦 : là Bến nước dài. Ý nói Sen mọc dài theo bến nước.

- DAO LỖ 搖櫓 : là Lay động mái chèo. Tức là đang chèo. Ta có các từ LỖ 櫓, TRẠO 棹, TƯƠNG 槳, TRẠC 櫂, NHIÊU 橈 đều dùng để chỉ MÁI CHÈO, Cây Chèo, Cây Dằm để bơi.

- DIỆP DỮ HOA ĐÀM 葉嶼花潭 : DỮ là Đảo nhỏ, chỗ đất nổi lên giữa sông hồ; ĐÀM là Đầm, chỉ chỗ nước sâu, nên nghĩa của câu "Diệp dữ hoa đàm cực vọng bình 葉嶼花潭極望平" có nghĩa: Lá ở chỗ cạn hoa ở chỗ sâu gì đều như bằng nhau trong cái nhìn ngút ngàn (CỰC VỌNG là Nhìn mút con mắt).

- GIANG ÂU VIỆT XÚY 江謳越吹 : ÂU là Âu ca; XÚY là Thổi sáo thổi tiêu; nên Giang Âu Việt Xúy là chỉ chung các điệu hát hò trên sông nước của vùng đất Giang Nam.

- GIAI KỲ BẤT KHẢ TRÚ 佳期不可駐 : là Những ngày tháng êm đẹp bên nhau không thể tìm lại được nữa.

- CỰ 渠 : Phiếm chỉ Đại từ ngôi thứ ba, chỉ: Nó, Chúng nó; Họ, Bọn họ.

- XƯỚNG GIA 娼家 : Con nhà hát xướng. Phường chèo.

- QUAN ĐẠO 官道 : là Đường cái quan, chỉ đường lớn.

- BẢ TANG DIỆP 把桑葉 : là Hái lá dâu tằm ăn.

- TRÙ ĐIỆP 稠疊 : là Rậm rạp, um tùm.

-...BỔN TU MI 本羞眉 : Vốn thẹn với chân mày.

-...CƯỞNG NHƯ GIÁP 強如頰 : Miễn cưởng giống như đôi gò má.

- TƯ 茲 : là Nơi đây, là Lúc nầy. THÌ 時 : là Lúc, Lúc đó.

- CỘNG ĐẾ 共蒂 : là cùng một đài hoa nở ra hai đóa hoa.

- LIÊN TY 連絲 : là Liền tơ, khi củ sen hay ngó sen bị bẻ đôi thì những sợi tơ vẫn còn dính liền nhau ở giữa. Cụ Nguyễn Du cũng đã dùng ý nầy để diễn tả tâm lý của Thúy Kiều khi đã về với Từ Hải nhưng vẫn còn nhớ đến Kim Trọng với đôi lục bát sau đây:

Tiếc thay chút nghĩa cũ càng,

Dẫu lìa NGÓ Ý còn vương tơ lòng !

- GIAO PHỐI GIẢI 交佩解 : là Đưa tặng đồ đang đeo trong mình.

- NHẠN THƯ TRÌ 雁書遲 : là Cánh nhạn đưa thư đến muộn.

- VỊ YẾT 未歇 : là Chưa ngơi nghỉ.

- HẠO ĐÃNG 浩蕩 : là Ào ạt, là Rầm rô.

- BỒI HỒI 徘徊 : là Dùng dằng , Chần chừ, Nấn ná.

- NGÔ CƠ VIỆT NỮ 吳姬越女 : Chỉ chung các cô gái đẹp của đất Ngô Việt xưa, của vùng sông nước Giang Nam nói chung.

- PHONG NHUNG 豐茸 : là Đầy đặn nở nang. Như cụ Nguyễn Du đã tả vẻ đẹp của Thúy Vân là :

Vân xem trang trọng khác vời,

Khuôn trăng Đẩy Đặn, nét ngài Nở Nang

- LỘ KỶ TRÙNG 路幾重 : Đường xa mấy dặm ngàn; ý chỉ thật xa xôi cách trở.

* Nghĩa bài thơ :

KHÚC HÁT HÁI SEN

Hái sen về, nhìn lại hồ sen, làn nước trong xanh như được phủ lên một tấm áo bằng hoa phù dung. Gió thu làm dậy sóng khiến các con vịt trời bay lên tán loạn. Thuyền quế chèo lan xuôi dòng theo bến nước. Quần là tay ngọc nhẹ nhàng lay động mái chèo. Nơi bờ cạn nước sâu đều phủ đầy cả lá và hoa sen nên trông bằng phẵng đến mút cả tầm mắt. Tiếng hò hát và tiếng sáo réo rắc trên sông nước làm dậy lên mối sầu tương tư. Sầu tương tư, thời gian sum họp vui vẻ nay còn đâu, người chinh phu ngoài biên ải vẫn chưa về; Cô gái hái sen đất Giang Nam giờ đã về chiều. Giờ đã về chiều, không phải họ đều là những phường chèo cả đâu. Những cô gái hái dâu trên đường cái quan, làm sao mà so được với các nàng hái sen trên sông nước. Hoa sen rồi lại hoa sen; Lá sen sao mà tràn ngập. Màu xanh của lá vốn thẹn với màu xanh của đôi mày ngài và màu hồng của hoa thì miễn cưỡng được ví như là đôi má hồng của người đẹp. Giai nhân vắng bóng đâu đây, mong ngóng trông chờ nỗi biệt ly. Lay động xót thương cho cành hoa nở đôi (giờ đà chia cách); Ngó đã lìa nhưng thương cho tơ vẫn còn vương. Tình cũ biết tìm nơi đâu? Hoa mới thì vẫn đang rực rỡ. Không tiếc việc cởi kỷ vật trao tặng bên bờ tây, chỉ buồn vì thư nhạn đến trễ nơi bễ bắc. Khúc hát hái sen còn có tiết tấu, nhưng người hái sen thì suốt đêm không ngơi nghỉ. Lại gặp lúc gió trên sông thổi ào ạt và trăng trên sông như ngơ ngẩn bồi hồi. Bồi hồi ngơ ngẩn nhớ đến lúc cùng gặp gở trên bờ sen, các cô gái Ngô Việt với "Khuôn trăng đầy đặn nét ngái nở nang". Cùng hỏi thăm nhau ngoài ngàn dặm của con sông lạnh lẽo nầy, đến tin tức của người chinh phu ở tận ngoài quan san cách mấy dặm ngàn.

* Diễn Nôm :

THÁI LIÊN KHÚC

Sen hái xong thuyền về lối cũ,

Làn nước trong phủ áo phù dung.

Vịt trời theo gió sóng tung,

Thuyền lan chèo quế ung dung theo bờ.

Chèo cố quẫy quần là tay ngọc,

Rừng lá hoa ngút mắt ven trời.

Câu hò tiếng sáo buông lơi,

Tương tư lòng những nhớ người nẽo xa.

Tương tư khổ ai là tri kỷ?

Nhớ ngày vui vốn dĩ đã qua.

Chinh phu quan tái ải xa,

Giang Nam sen hái chiều tà ai hay.

Chiều tà buông buồn thay sen hái,

Họ phải đâu chẳng gái nhà lành,

Cái quan dâu hái ngoại thành,

Sao bằng sông nước hái cành hoa sen.

Bạt ngàn đó hoa sen hoa súng,

Lá xanh xanh như cũng khoe xinh,

Lá xanh thẹn với mày xanh,

Hoa hồng miễn cưỡng đua tranh má hồng.

Giai nhân đó vẫn không hiện diện,

Ngóng biệt ly dễ khiến bâng khuâng.

Cành hoa tịnh đế song song,

Dẫu kìa ngó ý tơ lòng còn vương.

Tình cố nhân vô phương tìm kiếm,

Cảnh vật kia chẳng hiếm đổi thay,

Bờ tây tín vật trao tay,

Chỉ hiềm bắc hải trông hoài nhạn tin.

Điệu hái sen hữu tình hữu tiết,

Đêm hái sen chẳng thiết nghỉ ngơi,

Gặp cơn sóng nước tơi bời,

Chập chờn bóng nguyệt bồi hồi ven sông.

Cùng bồi hồi chung lòng gặp gỡ,

Gái Việt Ngô bở ngở hỏi han,

Cùng mong người chốn quan san,

Đường xa biết mấy dặm ngàn cách ngăn !

Đỗ Chiêu Đức diễn Nôm

Hẹn bài dịch tới !