Ngôn là lời nói phát ra từ cửa miệng hay
truyền qua giấy bút do suy nghĩ mà viết ra.
Ngôn luận của một người
thể hiện sự hàm dưỡng của bản thân người ấy. Cẩn ngôn nghĩa là nói năng phải
cẩn trọng, lời quan trọng phải nghĩ thật kỹ ngẫm thật sâu mới nói ra miệng.
Không nói lời làm tổn thương tới người khác, không nói chuyện chẳng thể vói
tới. Lời nói ắt phải có chữ TÍN, phải làm được mới hay, nếu không thà rằng đừng nói.
Cách bạn đối
đãi với người khác thể hiện sự hàm dưỡng của bạn. Những lời đàm luận không có
trách nhiệm hay những lời khen ngợi tán dương tuỳ tiện sẽ khiến bạn thất tín,
hại mình hại người.
Trong “Luận Ngữ – Vi Chính” có chép rằng: Tử
Cống hỏi Khổng Tử làm thế nào mới có thể trở thành một người quân tử. Khổng Tử
bảo rằng: “Tiên hành kỳ ngôn, nhi hậu tòng chi”, nghĩa là hãy thực
hiện trước khi nói, khi công việc hoàn tất rồi hãy nói.
Làm người cần
cố gắng giữ được ngôn hành đồng nhất, tâm khẩu như một. Người có thể quản được
cái miệng của mình ắt là bậc trí huệ. Bệnh từ miệng mà vào, hoạ từ miệng mà ra,
lời đã nói ra như mũi tên đã bắn, chẳng thể thu hồi lại được. Vậy nên suy nghĩ thật
kỹ rồi mới nói, xem lời nào nên nói, lời nào không.
Người có nội
tâm phong phú thường trầm ổn. Những người thích ca ngợi tán tụng người khác lên
mây thường là người không có nội hàm. Vậy nên CẨN NGÔN là
một cách thể hiện học thức và tầm nhìn của bản thân.
Một người biết
cẩn trọng trong lời ăn tiếng nói, sẽ không động một chút là nói tôi thế nọ tôi
thế kia, như vậy sẽ bất cẩn bộc lộ ra hư vinh và sự tự ti của bạn. Lại càng
không nên chỉ trích người khác quá nhiều, nói lắm ắt lỡ lời, những lời đàm luận
thô tục chỉ chứng tỏ sự nông cạn của bản thân mình mà thôi.
Trong cuộc
sống, chúng ta sẽ thường gặp một số người không ngừng oán trách. Họ oán trách
cuộc sống chẳng như ý, oán trách người khác đối xử với mình không tốt, oán
trách số phận bất công, hễ gặp ai cũng than vãn không dứt. Kỳ thực người đó
không chỉ không ước chế được cảm xúc tiêu cực của mình, mà còn khiến nó trở
thành một gánh nặng với người khác. Mỗi người đều có một quỹ đạo cuộc sống, đều
sẽ gặp phải những phiền muộn, hà tất cứ phải thở than? Chẳng ai có nghĩa vụ
thay bạn gánh vác bất cứ điều gì. Vậy nên, bạn có quyền kể lể với người khác để
xoa dịu áp lực của bản thân. Nhưng nhiều khi giữ im lặng cũng là một quá trình
tự mình hàm dưỡng và lắng đọng. Nếu tấm lòng bạn đủ thoáng đãng hà tất phải nói
lời oán trách làm chi? Biển có thể dung nạp trăm sông, nên sức chứa mới rộng
lớn như vậy.
Tục ngữ có câu:
“Thiện ngôn một câu ấm ba đông, lời ác lạnh người sáu tháng ròng”, sẽ có
một số người cả ngày chuyên bới lông tìm vết, đổi trắng thay đen, khiến mọi
chuyện trong nội bộ, tổ chức rối tung cả lên. Họ chỉ e thiên hạ không loạn thì
chẳng có trò vui. Người như vậy thường khiến người khác phải tránh xa. Bởi vì
những lời bàn luận không phù hợp, những cách nói chẳng hợp thời, đôi khi giống
như mũi dao găm vô tình làm người khác bị thương.
Cẩn ngôn còn
thể hiện khi bạn tranh luận với người khác. Nếu có thể lấy thiện làm gốc, đừng
làm tổn thương tới bản thân, cũng đừng cố tình làm tổn thương tới người khác,
thì đã là cẩn ngôn rồi.
Đôi khi, một
lời khích lệ của bạn có thể khơi dậy khả năng tiềm ẩn của một ai đó, một câu
thiện lành của bạn thậm chí có thể thay đổi số phận của một con người. Nếu trong
nội tâm mỗi người đều gieo xuống hạt giống lương thiện và từ bi, vậy thì sinh
mệnh của chúng ta sẽ như gió mát vây quanh, mỗi bước chân đi như hoa sen nở rộ.
Những người
thích nhìn vào sở trường của người khác và biết cách tán dương người khác, ở
gần họ bạn cũng sẽ cảm thấy ấm áp. Lời nói, cử chỉ thiện lương như những tia
nắng, chiếu sáng bản thân, cũng khiến người khác rạng ngời.
Con người sống
trên đời đâu nhất định cứ phải vì một ý nghĩa lớn lao nào đó. Hãy nỗ lực làm
một người tốt, dốc toàn lực hoà nhập với mọi người, không ngừng tu dưỡng, mở
rộng tầm nhìn và sức dung chứa của bản thân. Không lo phiền vì chuyện vặt vãnh,
không so đo tính toán vì việc nhỏ nhặt, thời thời khắc khắc luôn chú ý lời nói
và hành vi của bản thân mình. Nói năng cẩn thận, làm việc thiết thực, thì sẽ
được người khác yêu mến mà bản thân lại vui vẻ, hạnh phúc.
(Theo THIÊN CẦM trong
Sound
of Hope)
Ngôn theo Hán ngữ là 梱
là nói, tự mình nói ra; Đáp hay thuật lại là Ngữ. Ngôn ngữ là nói ra đáp
lại.
Ta cũng nhớ các
câu châm ngôn nổi tiếng như:
- “Tiếng
nói là hơi thở của tâm hồn. (Pythagore)”.
- “Tạo hóa phú cho ta hai tai một miệng là có ý
dạy ta nên nghe nhiều nói ít.” (Zénon).
- “Nếu trái tim bạn là một đóa hồng, miệng bạn
sẽ thốt ra những lời ngát hương”.
(Ngạn ngữ Anh)
Những câu ý
nghĩa trên hằng nhắc ta phải cẩn thận sử dụng ngôn từ phải đúng lúc, chính xác
và có mục đích tốt, chứ không phải thích gì nói nấy.
Nói là một năng lực, nhưng im lặng lại là trí huệ. Chúng ta mất 3 năm để
học nói nhưng phải mất cả đời để học cách ngậm miệng. Bởi “Lưỡi là gốc của lợi
hại, miệng là cửa của họa phúc”, một người sáng suốt sẽ học cách ngậm miệng,
nói chuyện có chừng mực, tâm ắt có đường đi. Trong cuộc đời, mỗi người không chỉ cần làm
việc thiện mà còn phải học cách nói lời thiện. Lời nói và việc làm phải hòa
hợp ăn khớp nhau. Bởi nếu không chú ý, rất có thể sẽ nhất thời thỏa cái miệng
mà chịu cái họa diệt thân. Lợi hay hại, họa hay phúc của đời người, đôi khi lại
do lời nói của bản thân quyết định.
Trong cửa Đạo
lại càng phải cẩn ngôn cẩn hạnh hơn nơi đâu khác và giữ lời nói sao cho thơm
tho như hương thơm của đóa hồng. Tại sao? Vì cửa Đạo là nơi luôn bàng bạc những
Chơn linh đang cùng với chúng ta tu học, nơi luôn phãng phất ân điển Thiêng
liêng. Một lời nói sai, nói thêu dệt, chuyện không tạo ra có, chuyện có lại bóp
méo cho sai để hãm hại người hiền vì tự ái cá nhân thì không thể tránh khỏi sự
trừng phạt của Thiêng liêng. Tu nhiều và tu lâu thì lại càng nói ít, khi nói
phải thật chính xác, và chỉ có mục đích tốt đẹp là xây dựng chứ không nên mạ
lỵ, làm giãm giá trị người khác, để tôn vinh mình lên cho cao thì lại càng
không nên làm trong cửa Đạo.
Trong Ngũ Giới
Cấm của Đạo Cao Đài có điều cấm thứ 5 là “Bất Vọng Ngữ”:
“Là cấm:
Xảo trá, láo xược, gạt người khoe mình, bày lỗi người,
chuyện quấy nói phải, Chuyện phải thêu dệt ra quấy, nhạo báng chê bai, nói hành
kẻ khác.
Xúi giục người hờn giận, kiện thưa xa cách,
Ăn nói lỗ mảng thô tục, chửi rủa người,
Hủy báng Tôn Giáo,
Nói ra không giữ lời hứa.”
Trong Đàn cơ năm Mậu Thìn (1928) Đức CHÍ
TÔN đã dạy: “Thầy đã nói rằng nơi thân phàm các con, mỗi đứa Thầy đều cho một Chơn
linh gìn giữ cái chơn mạng sanh tồn. Thầy tưởng chẳng cần nói, các con cũng
hiểu rõ rằng: đấng Chơn linh ấy vốn vô tư, mà lại đặng phép giao thông cùng cả
chư Thần, Thánh, Tiên, Phật và các Đấng trọn lành nơi Ngọc Hư Cung, nhứt nhứt
điều lành và việc dữ đều ghi chép không sai, đặng dâng cho Tòa phán xét, bởi
vậy nên một mảy không qua, dữ lành đều có trả; lại nữa, các Chơn linh ấy, tánh
Thánh nơi mình đã chẳng phải giữ gìn các con mà thôi, mà con dạy dỗ các con,
thường nghe đời gọi là “lộn lương tâm” là đó.
Bởi vậy Chư Hiền, chư Thánh Nho nói rằng: “Khi nhơn tức khi tâm”, “Hoạch tội ư thiên, vô sở đảo dã”.
Như các con nói
dối, trước chưa dối với người, thì các con đã nói dối với Lương tâm, tức là Chơn
linh.
Thầy đã nói Chơn
linh ấy đem nạp vào Tòa phán xét từ lời nói của các con, dầu những lời nói ấy
không thiệt hành mặc dầu, chớ tội hình cũng đồng một thể.
Nơi Tòa
phán xét, chẳng một lời nói vô ích mà bỏ, nên Thầy dạy các con phải cẩn
ngôn, cẩn hạnh, thà là các con làm tội mà
chịu tội cho đành, hơn là các con nói tội mà phải mang trọng hình đồng
thể.
Các con khá nhớ!
THĂNG”.
(Trích Đàn Cơ năm Mậu Thìn -1928)
Nhìn lại sinh hoạt Đạo sự hàng ngày đã và
đang diễn ra, chúng ta thấy nhiều người quanh năm suốt tháng ít khi thấy đi
cúng. Mỗi khi nghe có việc gì lộn xộn xãy ra nơi Cơ sở Đạo, nơi này nơi kia khi
chẳng biết hư thực ra sao, tốt xấu thế nào ngồi ở nhà vội vàng viết lời chê
trách, phỉ báng, kết tội các bạn đồng môn của mình đã ngày đêm, quanh năm suốt
tháng, lo cho mối Đạo của Thầy Mẹ. Hoặc thỉnh thoãng đến cúng, nhìn thấy việc
nầy điều kia không đúng ý mình cũng chê trách, biếm nhẽ không tiếc lời, thay vì
nói nhỏ góp ý, phụ lực cùng bạn đạo của mình. Bởi vậy có câu nói từ xưa: “Người trí thức nói ít nghe nhiều. Kẻ tiểu
nhân nói nhiều làm ít”nghĩ ra nghe thắm thía làm sao!
Một thí dụ khác: Khi nghe tin buồn, một
Chức sắc Thiên phong, một Hiền Tài, một Chức việc khi mất làm lễ tang bạt tiến,
không cần hỏi thăm tìm hiểu hư thực ra sao, có vị đã hấp tấp vội vàng thốt lời
phê phán “Chức sắc, Hiền Tài, Chức việc
mà chay lạt không đủ sẽ xuống Phong đô. Thật tệ!” Họ có biết đâu các vị đó
trong lúc sống chay lạt giữ đúng luật Đạo. Nhưng khi bịnh con cái nghe theo lời
bác sĩ cho ăn mặn để “đủ sức khỏe trị bịnh”. Họ đang mê man không còn mẫn huệ
để tự quyết định lối sống theo Đạo của riêng mình. Ăn chay cả đời mà ăn mặn chỉ
đôi ngày rồi đã ra đi. Đáng thương cho họ sao lại hồ đồ trách móc vô trách
nhiệm vậy? Mong vị nào đó hãy suy nghĩ lại mà xem!
Còn nữa, nhiều người theo Đạo rất mực trung
kiên, chay lạt gìn giữ trọn vẹn, nhưng khi mất các con cái và gia đình, một số
chưa theo Đạo hay đã theo Đạo khác, quyết định làm tang lễ cho người mất theo
Đạo Phật, Công giáo hay Tin lành vì thành viên trong gia đình đã có theo Đạo
nầy. Đó là quyết định riêng tư của gia đình người mất. Cơ sở Đạo địa phương cố
gắng giúp đỡ nhưng gia đình đã quyết định, Chức sắc Chức việc có thẫm quyền ở
địa phương phải nghe theo. Nhiều vị ở xa không am tường sự việc. Thay vì thăm hỏi,
tìm hiểu để giúp đỡ thì lại dám lớn tiếng viết bài chỉ trích, kết tội cho Hành
Chánh Đạo địa phương, còn kết tội luôn các Chức sắc, Chức việc và đồng đạo địa
phương kể cả tổ chức Ban Thế Đạo, Điện Thờ Phật Mẫu địa phương không có liên
quan gì đến việc tổ chức tang lễ. Làm như vậy là thiếu trách nhiệm, vì không giúp
đỡ gì được cho Hành Chánh Đạo. Thật là quá đáng và vi phạm tội “Phát ngôn bừa
bãi”. Cũng do cái miệng không lo uốn nắn trước khi phát ngôn mà ra cả. Thật là
tội lỗi cần phải Sám hối.
Trong bài kinh
Sám Hối của đạo Cao Đài, là một bài kinh dạy về nhơn quả, đã để lời khuyên
chúng sanh phải kiêng sợ quả báo mà cải quá tự tâm, là mục đích quan trọng
trong giáo pháp Cao Đài.
Trong các kinh
điển thường có câu: Bồ Tát sợ nhân, chúng sanh sợ quả. Bồ Tát là
bậc giác ngộ cho nên không dám tạo nhân, còn chúng sanh vì không sáng suốt cho
nên chỉ khi nào quả khổ hiện ra mới lo sợ, chứ trong lúc gây nhân khổ thì chẳng
nhận thấy.
Gây nhân khổ thì
tất phải chịu quả khổ;
Tạo duyên lành
thì tất phải hưởng nghiệp lành. Trong cái nghiệp lớn lao tạo ra đó có cái
NGHIỆP TẠO NGÔN DỮ, LỜI ÁC đó vậy. Mong sao anh chị em chúng ta hãy rán nhắc
nhỡ, giúp đỡ nhau: luôn nhớ và thi hành thì tốt hơn là khi đã phạm rồi tụng
kinh Sám Hối sợ rằng đã quá trể chăng?
Luật nhơn quả,
cũng là mục đích khuyên dạy người đời của các Đấng Thiêng Liêng.
Chúng ta phải thật thận trọng CẨN
NGÔN, gìn giữ ngôn từ trong lúc theo Đạo.
Đó cũng là cách tạo cái nhân để hưởng cái quả tốt cho đời cuộc ta vậy.
Để kết thúc bài viết, kính
xin nhắc lại Điều thứ 2 trong “Mười điều khuyến tu của Đức Chí Tôn” dạy các con cái của Ngài:
ĐIỀU THỨ HAI: Thầy trông đệ tử:
Tình bạn bè phải giữ thủy chung.
Luôn
luôn tha thứ khoan dung,
Nói năng
nhỏ nhẹ chớ dùng lời thô.
Dìu dẫn nhau điểm tô công quả,
Phải thật tình với cả chung quanh.
Thiệt thòi cam chịu đã đành,
Vô vi phẩm vị Thầy dành cho con.
*
Hồ Xưa sưu tầm và viết lại______________________________________
.jpg)
