Giữa những xô bồ mỏi mệt của cuộc sống này, hãy bỏ ra vài phút để chiêm nghiệm những câu nói dưới đây, bạn sẽ hiểu được nhiều điều.
1. 10 năm trước, những người quanh bạn sẽ dựa vào thu nhập của bố mẹ bạn để đối đãi với bạn. 10 năm sau, những người xung quanh bạn sẽ dựa vào thu nhập của bạn để đối đãi với bố mẹ bạn!
2. Chơi với người tốt giống như vào hàng hoa. Khi đi ra hương thơm còn vương vấn. Chơi với người xấu giống như vào hàng cá. Quen tanh rồi, chẳng biết mình tanh
3. Người ta nói, con ong, độc nhất ở cái đuôi, còn đàn bà độc nhất là ở tấm lòng.
Không sai đâu, hãy nghĩ kỹ đi, nếu bạn không chọc phá con ong, nó sẽ chẳng chích bạn, cũng như đàn bà, nếu không đẩy họ vào đường cùng, họ sẽ không bao giờ thâm độc.
4. Lớn rồi, nhìn 1 phải thấu 10. Bởi vì bên trong 1 con người không thân thiện như cái miệng của họ thể hiện.
Không phải cái gì óng ánh cũng là vàng, không phải ai nhìn đàng hoàng cũng là người tử tế.
5. Chuyện của người khác, hãy ăn nói cẩn thận. Chuyện của người lớn, ít nói thôi. Chuyện của trẻ con, hãy nhẹ nhàng khuyên bảo. Chuyện nhỏ, hãy nói một cách hài hước. Chuyện làm không được, đừng nói. Chuyện buồn, chỉ tìm bạn tri kỷ mà nói. Chuyện của bản thân, nên nghe người khác nói thế nào trước.
Chuyện vợ chồng, hãy cùng nhau thương lượng. Chuyện gấp, từ từ nói. Chuyện chưa chắc có thể sẽ xảy ra, thì đừng nên nói bậy. Chuyện tổn thương người khác, tuyệt đối không được nói.
6. Ở đời có 3 chữ Đừng: Đừng hiền quá để người ta bắt nạt; Đừng ngốc quá để người ta đùa giỡn; Đừng tin tưởng quá để khi bị lừa dối cũng không đến nỗi bi thương.
7. Đừng bao giờ níu kéo một ai cả. Đơn giản vì khi người ta muốn ở lại thì có đuổi thế nào cũng không đi.
Nếu người ta muốn đi thì có giữ thế nào người ta cũng không ở lại.
8. Khi bạn đã cố gắng hết sức mà họ vẫn không cảm nhận được. Vậy thì hãy dừng lại…
Hãy sống vì những gì xứng đáng hơn. Là phụ nữ đừng có ỷ vào nhan sắc, vì nó sẽ tàn phai theo thời gian. Người phụ nữ có cái tâm đẹp mới là người phụ nữ đẹp nhất.
9. Khi còn sống, con người thường hay cho rằng ngày mai còn dài, thiếu gì cơ hội để gặp gỡ nhau, nhưng thực ra, đời người là một phép trừ, gặp nhau một lần cũng là đã bớt đi một lần gặp gỡ.
10. Bạn lợi hại đến mức nào không nằm ở việc bạn quen biết bao nhiêu người mà thể hiện ở lúc bạn gặp hoạn nạn, có bao nhiêu người quen biết bạn.
11. Đừng bao giờ nghĩ mình túng thiếu, đừng bao giờ than thở mình nghèo, còn một thiết bị điện tử để đọc bài này xem như đã giàu có hơn triệu triệu người khác rồi.
Ngày xa xưa không gọi là bóng đá mà gọi là đá banh. Ngày đó thương áp dụng đội hình chiến thuật rất đơn giản w m tức hai hậu vệ (arriere) ba tiền vệ (demicant) 5 tiền đạo (avancant ). Thuở đó VN cũng được coi là đội mạnh đã từng vô đich Merdeka ở Mã Lai..coi như vô địch Đông nam á..những cầu thủ VN được tuyển vào đôi tuyển Á châu trong đó có thủ môn lưởng thủ vạn năng Phạm văn Rạng trung ứng trụ đồng Phạm huỳnh Tam Lang. Năm tiền đạo xuất sắc VN thời đó là Nhung Vinh Quang Thuận Ngôn. Thời đó ngoài việc tranh giải..VN cũng mời một số đội ngại quốc đá giao hữu..đa số là Trung Hoa Guốc Gia (Đài loan bây giờ ) VN thời đó khó thắng vì thời đó Đài Loan có Lý huệ Đường được phong tặng là cầu vương. VN cũng có mởi một số nước khác đá giao hửu..như Jugarden của Thụy Điển..tôi nhớ trận giao hữu nầy nhà tả nội Đổ quang Thách cao1m55 đứng dưới nách cầu thủ Thụy Điển mà lại đội đầu ghi bàn. Trận nầy báo chí VN nói đùa là Thụy Điển xin hòa..thưc tế là vì mưa lớn quá nước ngập sân cầu thủ Thụy Điển ném banh không lăn nên xin ngừng trận đấu. Trong trận giao hữu với đội Pê - Ru trung phong của Pê -Ru là Gallardo cao hơn 1 thước 90 vậy mà tranh bong bổng không bằng Tam Lang..kêt quả hòa. Thời đó đôi bóng nổi đình đám nhứt thế giới gọi là Ba Tây (giơ là Brasil ) đội của vua bóng đá Pê Lê..VN có ý định mời sang VN đá giao hữu nhưng không đủ tiền trả nên thôi. Bóng đá thời thập niên 70 đã nhiều thay đổi bắt đầu bằng cơn lốc màu da cam của Hà lan..đo là bóng đá tổng lưc..công hết thủ hết..đa mang đến nhiều thành công nhứt là năm 74 vào chung kết với Đức ở Munich..
Johan Cruiff của HL đã ghi bàn thắng đầu tiên..nhưng Đức cổ xe tăng Đức không chịu khuất phục nhứt là trung vệ hàng đế bóng đá Beckenbauer gảy tay nhưng vẫn băng bó đá tiếp..kêt quả Đức thắng 2-1. Johan Cruiff đươc coi là thành công trong đời cầu thủ và huấn luyện viên nhất là với câu lạc bộ Ba xa.Sau đó Hà lan cũng có ba cầu thủ với biệt danh ba người Hà lan bay đã giúp AC Milan ba lần vô địch C1 đó là Gullit,Van Basten và Rijkaard. Về sau nhiều đôi bóng phát triển bóng đá tổng lực..y được coi là đội bóng thành công khi dùng ba trung vệ và hai hậu vệ biên yểm trợ..thương gọi là dựng cổ xe bus trước cầu môn. Trong giai đoan nào đó Ý đã thành công với chiến thuật nầy. Rồi Tây Ban Nha cũng có chiến thuật mới lấy từ Titi kaka của Guardiola áp dụng ở Barca và TBN đã thành công khi là vô địch thế giới.
Nói chung bây giờ đội mạnh thì áp dụng chiến thuật tấn công dồn dập đánh phủ đău còn đội yếu thì pbòng thủ chặt chờ cơ hội phản công. Cũng đôi khi đội yếu thắng đội mạnh. Việc bắt đô cũng khó khăn nhiều nhất là kèo cho kèo rất xít xao .
Ảnh :Phạm Huỳnh Tam Lang nâng cao cúp Vàng Merdeka, tổ chức tại Mã Lai Á năm 1966.
Tân Võ
HoaPham :
Năm 1963,SG tổ chức giải bóng đá Merdeka.1 số đội banh được đưa đến ở dãy nhà của Unicerf, cách các lớp hoc SPSG 1 sân bóng
Họ vào ra bằng cổng chính của SPSG,ở đó có các đội Mả Lai,Singapore,Miến Điện...
Cầu thủ đều nói tiếng Anh,dịp nầy tôi có quen với mấy bạn,1 cầu thủ Miến mình nhớ tên (Nếu ko lầm ) là Maung Eng Then có nhờ dẫn vào đường Đồng Khánh (Chợ Lớn cũ) mua vải may quần áo cho mẹ....Vậy mà đã ...58 năm
Trước đây, tôi xem bức ảnh này nhưng không hiểu hết ý nghĩa, chỉ biết là chú mèo thấy cái đuôi rắn thò ra từ 1 cái lỗ bé và chú mèo cứ nghĩ đó là đuôi chuột, lấy chân vờn định kéo ra.
Sau này, tôi mới biết bức ảnh này là một tác phẩm nổi tiếng của họa sỹ người Ý Marco Melgrati, dưới bức ảnh có chú thích rằng:
"Bạn sẽ không bao giờ biết được bạn đang chơi với ai, vì vậy xin hãy luôn tôn trọng mỗi người trong suốt cuộc đời bạn".
Trong cuộc sống, những gì mà bạn nhìn thấy chỉ là một phần rất nhỏ của sự thật, những gì bạn chưa nhìn thấy như phần chìm của tảng băng trôi! Đôi khi, bạn nghĩ không ai biết bạn đang làm gì, nhưng kỳ thực họ đã nhìn thấu bạn là ai từ lâu rồi, nên bạn hãy cẩn trọng trong phát ngôn và hành động, bởi bạn không biết điều gì xảy ra khi bạn làm tổn thương họ.
Hãy luôn làm đầy ngân hàng cảm xúc, hãy dùng sự chân thành, hoà hiếu, yêu thương của bạn để đối đãi với người.
Hãy luôn sống với cái tâm của mình để đối đãi với mọi người xung quanh, đó cũng là cách cho mình một cuộc sống nhẹ nhàng và vui vẻ nhất.
Trước đây, khi đi ngang qua đường Trần Hưng Đạo, Q.1, Sài Gòn, người ta dễ dàng nhìn thấy một rạp hát bề thế, mang têɴ Hưng Đạo, nhưng có lẽ ít người biết rõ quá trình hình thành của nó.
Vào khoảng thời gian bắt đầu иổ ra cuộc cнιếɴ тʀᴀɴн thế giới lần thứ 2, Sài Gòn vẫn còn khá lạc hậu, với phương tiện giao thông cá nhân chủ yếu là xe đạp
Năm 1940 tại góc đường Général Marchand và Gallieni (Nguyễn Cư Trinh và Trần Hưng Đạo ngày nay) thường ngày vẫn có một cậu con trai khoảng 18 – 20 tuổi ngồi cặm cụi sửa vá xe đạp bên vệ đường. Thời đó người dân cнíɴн gốc thành phố còn thất nghiệp dài dài, nói chi đến những dân nhập cư từ tỉnh thành xa, do đó người ta xem việc một thanh niên sửa xe như vậy là chuyện bình thường.
SAIGON 1965 – Trần Hưng Đạo – RẠP CẢI LƯƠNG HƯNG ĐẠO
Những người lui tới con đường đó, đặc biệt là những khách hàng từng đôi ba lần đến sửa xe, đều nhận thấy cậu thanh niên ấy là một chàng trai hiền hậu, dễ thương, lại chăm chỉ, cẩn thận. Xe hư đâu sửa đó, đảm bảo chất lượng, tiền công vừa phải, đôi khi với những khách hàng già cậu ta còn tự nguyện sửa miễn phí “để làm quen”. Lâu dần, khách hàng càng lúc càng đông, thậm chí có người bị hư xe ở xa cũng ráng dẫn bộ tới, để cậu sửa. Chàng trai ấy тêɴ là Niệm.
Một năm sau ngày ra nghề, người ta thấy chỗ bức tường phía sau lưng anh thợ sửa xe ngồi, có treo lủng lẳng vài chiếc vỏ, ruột xe đạp, cùng với một ít những phụ тùng khác. Anh giải thích: “Để khi nào khách có cần thì mình thay cho tiện”. Thời đó không có chợ phụ тùng hoặc các loại phụ тùng xe được bày bán khắp nơi như ngày nay, cho nên việc phục vụ linh hoạt của cậu Niệm được bà con ủng hộ. Hai năm sau, khách hàng nhìn thấy có thêm một hai chiếc xe đạp lắp ráp hoàn chỉnh dựng ở đó. Cậu Niệm lại giới тнιệu: “Nhân tiện ráp sẵn, nếu bà con nào có cần thì mình nhường lại, giá phải chăng”. Tất nhiên, bởi sẵn có uy tín, hàng của cậu ta ráp đến đâu bán được đến đó.
Năm 1966 là thời vàng son của nghệ thuật cải lương
Sau khi Nhật đảo cнíɴн Pháp, trong lúc Sài Gòn đang hoảng loạn vì những cuộc dội ʙoм của phi cơ đồng minh xuống thành phố, dân chúng lo chạy tránh ʙoм, thì góc đường đó, chàng trai sửa xe vẫn cứ bám trụ với “cơ ngơi” của mình, gồm 4 chiếc xe đạp vừa mới ráp, cộng với một thùng phụ тùng mới. Với cậu, giữa cái cнếт do ʙoм đạm và cнếт đói, cậu ta sợ cнếт đói hơn, vả lại trong đầu cậu trai nghèo này, chừng như còn nuôi một hoài bão. Chiến тʀᴀɴн thế giới thứ hai vừa kết thúc, cũng là lúc người ta ngạc nhiên khi thấy chàng trai đó đứng ra thuê hẳn một góc nhà (chỗ căи phố mà suốt mấy năm qua cậu ta vẫn ngồi phía trước hiên nhà để hành nghề) và khai trương bảng hiệu: “Nguyễn Thành Niệm, sửa xe và bán phụ тùng xe đạp”. Thì ra, do khéo dành dụm trong nhiều năm qua, đến lúc đó cậu ta đã có được số vốn nho nhỏ, đủ để “dựng tiệm”. Cậu tâm sự với những người quen biết: “Cái nghèo nó làm cho mình phải bỏ dở chuyện học hành, mà không học thì khó bề lập thân. Bây giờ chỉ có một cách là phải chí thú làm ăn, phải đi lên con đường thương mại…” 5 năm sau, đầu thập niên 50, cả một dãy phố từ đầu đường Nguyễn Cư Trinh chạy dọc theo đường Trần Hưng Đạo, đến gần đường hẻm Nguyễn Văn Dụng, đã quy về một mối, do một người làm chủ: Nguyễn Thành Niệm.
Cậu ta trúng nghề phụ тùng xe đạp là chủ yếu, nhưng cũng phải kể đến yếu tố cần kiệm và óc nhạy bén với thị trường. Chỉ trong vòng 10 năm, từ một chàng sửa xe đạp tầm thường, Nguyễn Thành Niệm tậu được đến gần 30 căn phố mặt tiền đường Gallieni (Trần Hưng Đaọ). Có người nói, sở dĩ Nguyễn Thành Niệm mua được nhiều nhà như thế là bởi vì thời đó mọi người vừa trải qua một giai đoạn кнủиɢ hoảng do cuộc cнιếɴ тʀᴀɴн, bị lung lạc tinh thần, muốn bán rẻ nhà cửa để hồi hương lập nghiệp, nên giá nhà rẻ, và Niệm đã chộp đúng thời cơ.
Con đường “lập thân” của Nguyễn Thành Niệm đã mở rộng. Anh ta chuyển sang kinh đoanh đa dạng hơn, gồm cả phụ тùng xe gắn máy, xe hơi, máy móc cơ giới nói chung. Và thế là một công ty nhập khẩu phụ тùng xe, máy được hình thành. Công ty Indo – Comptoir của Nguyễn Thành Niệm cuối thập niên 50 là một trong 10 công ty xuất nhập khẩu phụ тùng xe cơ giới lớn nhất Sài Gòn có chi nhánh ở khắp miền Nam, vươn tới Nam Vang, Vientian, Pakse (Lào). Nguyễn Thành Niệm trở thành một tỷ phú.
Đầu thập niên 60, tại dãy phố góc đường Nguyễn Cư Trinh – Trần Hưng Đạo, cạnh trụ sở của công ty Nguyễn Thành Niệm, người ta thấy mọc lên một toà nhà đồ sộ với chữ hiệu trên mặt tiền rất иổi: Rạp hát Hưng Đạo. Thì ra, đúng nơi mấy chục năm trước Niệm ngồi sửa se đạp, giờ đã được dựng lên một rạp hát lớn nhất thành phố, lại do cнíɴн ông làm chủ. Có lần Nguyễn Thành Niệm đã nói với bạn bè: “Cuộc đời cũng giống như một sân khấu, mình cố làm sao cho sân khấu lộng lẫy thì càng hay…”
Xem thêm những hình ảnh quen thuộc về Rạp Hưng Đạo trước 75.
Sài Gòn 1967 – Đường Trần Hưng ĐạoSAIGON 1968-70 – Rạp cải lương Hưng Đạo đường Trần Hưng ĐạoPanol quảng cáo tiếng ѕúиɢ 1h khuya trên rạp Trần Hưng ĐạoRạp Hưng Đạo (góc Nguyễn Cư Trinh – Trần Hưng Đạo)Panel quảng cáo Nỗi Buồn Con Gái.Saigon 1968 – Đường Nguyễn Cư Trinh, phía xa là đường Trần Hưng Đạo và rạp Hưng Đạo.Bên phải trên đường Nguyễn Cư Trinh là rạp cải lương Hưng Đạo và rạp cinéma Lê Ngọc (khoảng 1955 là rạp Al Hambra)
Khu vườn thiên nhiên quốc gia Virunga, được nói tới trong một bản
văn loan báo đầy xúc động, cho biết con dã nhân núi mồ côi tên Ndasaki,
được trung tâm thú vật Senkwekwe của cộng hòa Congo nuôi dưỡng và chăm
sóc trong suốt hơn một thập niên, đã chết sau mười bốn năm đau ốm kéo
dài. Ndasaki trút hơi thở cuối cùng, chết trong tay Andre Bauma, người
đã nuôi và là người bạn lâu năm hôm 26 tháng 9.
Ndasaki, vừa tròn hai tháng, khi một nhân viên kiễm lâm các khu
vườn thiên nhiên quốc gia tìm thấy nó đang ghì níu thân xác bà mẹ đã
chết, bị bắn bởi nhóm người võ trang năm 2007, Bauma an ủi, lo cho nó
suốt đêm đầu tiên, ôm nó trên ngực mình và tiếp tục nuôi nấng nó kể từ
đó. Ndasaki được chuyển tới trung tâm Senkwekwe năm 2009 khi nơi này lập
ra và sống ở đây cùng với một số dã nhân núi mồ côi khác mà giới săn
sóc cho là không có khả năng trở lại sống trong rừng hoang. Ndasaki xuất
hiện trên nhiều chương trình truyền hình và trong phim tài liệu
Virunga, nó cũng được người ái mộ khá đông trên các trang mạng điện tử
năm 2019, do tấm hình chụp Ndasaki đứng nửa người thoải mái đưa bụng ra
trước, bên cạnh Ndeze, một con dã nhân mồ côi khác do anh Mathew
Shamavu, anh nhân viên kiểm lâm giữ vườn thiên nhiên và tạm chăm sóc
chụp được.
Anh Bauma, viết trong bản văn, chăm sóc, lo lắng cho một con vật
đáng yêu như Ndasaki là một đặc quyền danh dự cho anh, chính bản chất
diệu hiền và thông minh của Ndasaki đã giúp anh hiểu được sự nối kết
giữa con người và dã nhân và tại sao chúng ta nên làm mọi thứ trong
quyền hạn của mình để bảo vệ nó, anh hảnh diện phải gọi Ndasaki là một
người bạn. Anh yêu thương nó như thương con cái của mình và sự ngây thơ
vô tư của nó đã làm cho anh luôn không nhịn cười được mỗi khi bên cạnh
nó.
Vườn thiên nhiên quốc gia Virunga nằm ở phía đông Congo là nhà của
nhiều con dã nhân rừng cuối cùng của thế giới, nước láng giềng Rwanda
và Uganda cũng là nhà của một số dã nhân núi như vây và tổng cộng con số
còn sống gần đây lên tới hơn 1 ngàn con. Gần 7 trăm nhân viên kiểm lâm
giữ vườn thiên nhiên Virunga, hiện làm việc trong thế rũi ro đời mình để
bảo vệ đời sống hoang dã, trong một vùng mà lúc nào cũng đối mặt với
những bất an và các nhóm võ trang suốt hơn hai thập niên. Tất cả những
người này đều mạnh mẽ cương quyết, họ biết có thể bị giết nhưng họ chấp
nhận nguy hiểm để bảo vệ cho được các con dã nhân núi đáng thương ở vườn
thiên nhiên Virunga.
Buổi sáng, hồ Lake Edaward, mặt trời đang hồng rực lên trên đầu
dãy núi lửa bên trời phía đông, sương sáng giăng mờ mờ trên nước mặt hồ,
phía trong rừng già có tiếng ồn ào của những con voi, trâu và tê giác,
canh chừng chúng là 26 người nhân viên, đóng tại một trạm canh lẻ loi.
Không lâu sau, tiếng hò hét, tiếng la, tiếng súng liên tục vang lên, phá
tan cái im lặng bình yên buổi sáng, tiếp sau là một đám người võ trang
len qua rừng cây bụi rậm về phía họ, một số tiến gần tới nghe được cả
tiếng giáo mác và mũi tên bay ngang. Nhóm nhân viên trong trạm sau đó,
báo cho cấp chỉ huy rằng, số người võ trang quá nhiều, cả trăm, sau 45
phút bắn nhau tiếp tục, rồi thì họ không còn nhiều đạn đành phải rút lui
bỏ trạm, mang theo xác ba người chết nhưng cũng có ít nhất hơn xác mười
người võ trang tấn công họ trên mặt đất.
Phó Giám Đốc vườn rừng thiên nhiên Virunga buồn thiu, đây không
phải là một nghề làm dễ dàng, mất bạn, mất đồng nghiệp là một điều hết
sức đau đớn nhưng họ đã chọn nó và họ biết được sự nguy hiểm mà họ sẽ
đối mặt, vườn rừng Virunga, là một vùng rừng hoang dã, cây cao bụi rậm
trải dài hơn 5 ngàn dậm vuông ở vùng phía đông biên giới Congo. Trận
đụng nhau với nhóm săn bắn thú rừng vào tháng 8 năm nay là trận đẩm máu
nhất tại vùng rừng thiên nhiên Virunga xảy ra trong nhiều năm qua, lần
đó nhóm nhân viên kiểm lâm phải chiến đấu khó khăn mới chiếm lại trạm
canh giữ sau khi phải rút lui trước đó. Những trận đụng độ như vậy đã
làm chết đi hơn 170 nhân viên kiểm lâm vườn Virunga trong vòng 20 năm,
kết quả làm khu vườn dược xem là một trong những nơi bảo tồn động vật
hoang dã nguy hiểm nhất trên thế giới.
Mối đe dọa mà vườn Virunga, nơi có con số các con dã nhân núi
nhiều nhất trên thế giới và hàng trăm con thú rừng hiếm khác sống. Ở
đây, có đủ các nhóm võ trang, loạn quân chống lại quân đội chính quyền
Congo hay các nước láng giềng trong nhiều năm, cướp địa phương, quân tự
vệ võ trang và các nhóm săn lùng ngà voi hay thịt thú rừng bất hợp pháp,
rồi phải kể tới chuyện chặt phá rừng để làm than đốt và đánh bắt cá
lậu. Tình trạng bạo động và chiến cuộc tại Congo kéo dài nhiều năm qua
vẫn còn âm ỉ, đã làm cho hơn 4 triệu rưỡi người dân mất nhà cửa tản cư,
hàng ngàn người chết và 2 triệu trẻ con đang bị nạn đói de dọa. Sụ bất
ổn này cũng đe dọa vườn rừng thiên nhiên Virunga đáng ngại, kể từ tháng
Giêng, tại đây đã xảy ra cuộc xung đột khá nặng giữa quân lính Congo và
nước láng giềng Rwanda và, tại vùng phía bắc của khu vườn rừng, đã có
trận tấn công của quân khủng bố Hồi giáo nhắm vào quân gìn giữ hòa bình
của LHQ, làm cho 14 ngưới lính LHQ thiệt mạng trong năm ngoái.
Nhân viên kiểm lâm được tuyển mộ từ những người dân tại các làng
xã xung quanh vườn rừng thiên nhiên Virunga, hầu hết đều lập gia đình và
có nhiều con cái. Những toán người thường có mặt trong các khu rừng
rậm, hoang dã tuyến đầu đều rất trẻ, David Nezehose, 29 tuổi, một trưởng
toán, sinh ra lớn lên và sống bên cạnh bìa khu vườn cho nên anh biết sự
quan trọng của nó. Ông nội anh, là người hướng dẩn đi rừng này 40 năm
trước, anh muốn bảo vệ các con dã nhân rừng là người láng giềng của anh
ta. Cũng có một số ít các cô làm nhân viên kiểm lâm trong số 700 người ở
đây, Angèle Kavira Nzalamingi, 25 tuổi là người mới nhất, cô ước mong
được gia nhập toán tiền phương sau khi tham gia chạy cuộc đua đường dài
London tháng này, theo tập tục của dân làng vùng nông thôn, nơi hầu hết
các người nhân viên kiểm lâm làm hiện thời, việc chọn nghề này của
Nzalamingi là một nghề không thích hợp. Gia đình cô ủng hộ, hảnh diện
nhưng có rất nhiều người trong làng nói nghề này không phải cho con gái
đàn bà, cô muốn chứng tỏ cho họ thấy, cô có thể làm bất cứ việc gì mà
đàn ông có thể làm.
Cô tỏ ra chủ quan, biết chắc là khu vườn rừng thiên nhiên Virunga
sẽ tốt đẹp hơn, một ngày nào đó nhóm người võ trang, băng cướp và đám
săn thú rừng lậu không còn có mặt ở đây, khách du lịch sẽ trở lại, đi
mọi nơi và những con thú hoang dã như dã nhân sẽ sống trong bình yên với
rừng xanh, tiếng thác reo và hoa lá.
Ngay từ thuở nhỏ ta được dạy nói cảm ơn khi ai đó giúp mình. Lời cảm
ơn không phải để xã giao mà thật sự biểu lộ lòng biết ơn chân thành của mình đối với người đó.Thế nhưng có lẽ chưa bao giờ ta được dạy nói cảm ơn ta vì nhiều khi ta coi chuyện cảm ơn mình là một điều gì đó lố bịch, kỳ cục, không cần thiết! Trái lại nhiều khi ta còn có khuynh hướng nói xấu mình, bất mãn với mình, thậm chí…nguyền rủa mình.
Nhiều người lớn tuổi nhìn vào gương mỗi ngày thấy mình già đi với những dấu chân chim ở đuôi mắt, vết hằn ở khóe miệng, nếp nhăn nhúm ở bàn tay…đã không thể chấp nhận được mình, đã âu sầu buồn bã, có người phải căng da mặt, bơm xóa vết nhăn hy vọng giữ mãi vẻ trẻ trung nhưng chỉ được một thời gian ngắn rồi cũng “hiện nguyên hình”, có khi tệ hơn!
Xây dựng hình ảnh về chính mình (self image) rất quan trọng. Nếu đó là một hình ảnh tích cực, nó sẽ giúp cho mình tự tin hơn và từ đó ảnh hưởng đến “môi trường”xung quanh, còn nếu là một hình ảnh tiêu cực thì sẽ rất không hay.
Có món đồ nào mà xài vĩnh viễn đâu, ngay cả những máy móc tinh xảo được làm bằng những thứ kim loại tốt nhất. Gần đây thấy trên báo quảng cáo một cái tủ lạnh cũ của Thụy Sĩ rằng đã được xài đến 20 năm mà vẫn còn chạy tốt.Như vậy nhiều người trong chúng ta có thể vỗ ngực nói rằng mình đã “xài”đến sáu bảy chục năm mà hãy còn ngon đó chứ! Vậy ta phải biết ơn mình nhiều hơn.
Hãy thử xem bộ xương. Cơ thể ta có trên hai trăm cái xương lớn nhỏ được ráp nối với nhau để thành một khung xương, hoạt động được là nhờ các khớp, cũng đã xài được hằng mấy chục năm trời mà chẳng phải bơm dầu trét mỡ gì cả. Vậy mà nó vẫn làm việc trơn tru, êm rơ, chỉ khi ta tích tuổi, lớn tuổi rồi nó mới bị đau nhức chút đỉnh thì cũng phải thôi! Nhiều khi chỉ vì từ nhỏ ta đã không biết chăm sóc bộ xương đã làm cho nó bị lệch lạc đi như bị vẹo cột sống ở tuổi học đường, hoặc ăn những thức ăn làm cho các chất hoạt dịch giữa các khớp bị đơ cứng lại.
Ngay ở giai đoạn chấm dứt tuổi dậy thì, bộ xương đã hình thành với khối lượng xương cố định, chủ yếu là do di truyền nhưng cũng một phần do dinh dưỡng.Nếu biết quan tâm, thì ngay từ nhỏ đã phải được bồi dưỡng tốt để xương phát triển đầy đủ. Người lớn tuổi dễ bị loãng xương, dễ bị té ngã, đưa đến gãy xương, trật khớp. Nhìn một cành khô và một cành tươi thì biết. Cành tươi khó gãy vì vỏ dày, gỗ dai, nếu gãy cũng thường gãy dập; còn cành khô thì vỏ mỏng, gỗ giòn, khi gãy dễ gãy lọi.Nghiên cứu cho thấy người lớn tuổi, sau tuổi 65, rất dễ bị té ngã. Nữ dễ bị hơn nam.
Ngoài những chuyện gãy xương, trật khớp, rách cơ, dập phần mềm…còn có những biến chứng gần xa khác như viêm phổi, loét da, do phải nằm bất động trong một thời gian lâu dài. Để giảm bớt nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi, cần quan tâm tới môi trường sống của họ. Chẳng hạn các cầu thang trong nhà sao cho dễ đi, không trơn trợt, bậc thang đều, ánh sáng đầy đủ. Tuổi gia mắt kém, cảm giác về độ chênh không còn chính xác, phản xạ chậm, cơ thể điều hòa vận động giảm nên rất dễ té.
Người lớn tuổi vẫn cần phải tích cực vận động – tập dưỡng sinh, đi bộ, chơi thể thao chẳng hạn – để tăng tính linh hoạt của các khớp và giúp cho cơ duy trì sự dẻo dai. Người ít vận động hoặc phải nằm một chỗ, tình trạng loãng xương càng xảy ra nhanh. Thuốc lá và rượu góp phần tăng tốc.Việc sử dụng estrogen để bù đắp phải được hướng dẫn và kiểm soát chặt chẽ bởi các bác sĩ chuyên khoa. Điều đáng để ý là một người khi lớn tuổi bị té ngã một lần thì về sau thì sợ hãi, ít dám vận động, do vậy mà sự phối hợp giữa thần kinh cơ càng kém, lại càng dễ bị té ngã những lần sau. Sự bảo bọc quá đáng của người thân trong gia đình càng làm cho người già thêm mau suy yếu.
Rồi thử xem bộ máy tuần hoàn của ta.Nếu biết rằng mỗi ngày trái tim ta phải co bóp cả trăm ngàn lần để đẩy một khối lượng máu khoảng 7.000kg không ngừng nghỉ, kể cả lúc ta ngủ, đi vào một hệ thống mạch máu giăng mắc mà chỉ riêng hệ thống vi mạch nếu nối lại đã dài hàng trăm ngàn cây số (hơn gấp đôi chu vi trái đất) để nuôi cơ thể, ta mới thấy sức hoạt động của bộ máy tuần hoàn tuyệt vời đến thế nào! Có cái máy bơm nào làm việc liên tục với khối lượng như vậy hằng bảy tám chục năm trời mà không phải thay pin, không phải chùi rửa gì cả?
Vậy mà chẳng những ta không nhớ, không biết ơn nó, nhiều khi ta còn hành hạ nó, đầu độc nó, buộc nó nhảy tưng lên với những chất như rượu, trà, cà phê, thuốc lá…Chất nicotine trong thuốc lá chẳng hạn, chẳng những buộc nó phải làm việc nhanh lên mà còn lại co thắt các mạch máu nuôi dưỡng nó, làm cho nó bị thiếu dưỡng khí. Ta lại còn đầu độc tinh thần nó bằng cách luôn rên rỉ “Một trái tim khô, một trái tim mùa đông” hay hất hủi nó: “ngày rời Paris anh đã để quên con tim”…Thật ra một trái tim bình thường làm việc âm thầm bền bỉ đến nỗi ta tưởng như không có nó. Lúc nó lên tiếng “nhắc nhở”thì đã rắc rối rồi! Cho nên có một trái tim lành mạnh thật hạnh phúc mà nhiều khi ta không biết!
Còn mạch máu của ta cũng giống như những ống nước vậy. Khi ống nước còn mới thì nó dẻo dai, co giản dễ dàng, không có chuyện gì xảy ra, còn ống nước đã cũ thì khô cứng lại, độ thun giãn kém đi.Ở người cao tuổi, các mạch máu cũng dễ cứng hơn nên huyết áp dễ bị tăng cao. Huyết áp cao quá có thể gây ra những tai biến. Tăng huyết áp phải được theo dõi chữa trị đến nơi đến chốn. Bệnh tiểu đường càng làm gia tăng tình trạng tắc nghẽn mạch. Do vậy, các nhà chuyên môn đều khuyên ta bớt ăn đường, bớt uống rượu, bớt ăn muối, bớt ăn mỡ, không hút thuốc…
Rồi thử xem buồng phổi của ta. Đó là nơi ta trao đổi không khí để sống. Người ta có thể nhịn đói vài ba tuần, nhịn khát mười ngày nhưng không thể nhịn đói vài ba tuần, nhịn khát mười ngày nhưng không thể nhịn thở quá năm phút. Thiếu oxy (dưỡng khí) chừng năm phút thì các tế bào não sẽ bị hủy hoại, không phục hồi được nữa. Có lẽ vì không khí không phải mất tiền mua nên ta thường coi như không hề có nó. Ta vẫn thở mỗi phút giây mà không nhận thấy không khí là cần! Có một buồng phổi hoạt động tốt ta chẳng hề quan tâm, thậm chí chẳng hề biết đến nó, cho đến lúc nó khò khè có cử thì lúc đó ta mới thật sự hốt hoảng.
Nói chung chúng ta thường không biết thở, không thèm thở, nhất là những lúc làm việc hăng say gần như quên thở hoặc những lúc có những cảm xúc mạnh như lo lắng, giận dữ ta cũng thường quên thở, nín thở. Thở là một phản xạ tự động nhưng ta lại có thể kiểm soát được hơi thở, nhịp thở, khác hẳn với các cơ chế tự động khác như của quả tim, mạch máu, dạ dày, gan ruột…hoạt động hoàn toàn ngoài ý muốn của ta. Cho nên ta có thể luyện thở được.
Buồng phổi của ta có khoảng 300 triệu phế nang, trải rộng ra ta có một diện tích rộng hơn 80m2, lớn hơn một phòng học. Mỗi khi ta hít phải không khí ô nhiễm bụi khói, vi khuẩn, thì lớp không khí ô nhiễm đó sẽ tràn ngập lên toàn bộ diện tích của phế nang. Khi còn là những lá phôi thì phổi và da có cùng nguồn gốc, do vậy mà sau này khi gặp lạnh tự nhiên ta sinh ra ho hen, đặc biệt người cao tuổi dễ bị viêm phổi do lạnh. Hệ thống hô hấp không chỉ có phổi mà còn có mũi, họng, thanh quản, khí quản cùng các cơ hô hấp mà cơ hoành là cơ trọng yếu nhất.
Ở mũi chúng ta chẳng hạn có một hệ thống mao mạch dày đặc để sưởi không khí, làm cho không khí ấm lại trước khi vào phổi.Gặp lạnh, ta sẽ bị ách xì, sổ mũi, nghẹt mũi vì các mao mạch trương nở. Không phải vô cớ mà người lớn tuổi thường khoác một chiếc khăn quàng cổ khi ra đường vì khi gặp lạnh chiếc khăn quàng sẽ giúp làm ấm mũi.
Những người cao tuổi còn khỏe mạnh, sáng suốt, làm việc không biết mệt là những người biết…thở. Họ có những phương pháp “bì truyền”thường được gọi là dưỡng sinh, khí công, thiền, yoga…Có khi ta còn nghe được những câu có vẻ huyền bí như “đưa hơi xuống huyệt đan điền…”Thực ra không có gì là bí hiểm cả mà hoàn toàn có cơ sở sinh học. Ta biết cơ hoành là cơ hô hấp chính nằm vắt ngang giữa bụng và ngực, “phụ trách” 80% khối lượng hoạt động hô hấp. Cơ hoành di chuyển lên xuống như một cái piston trong lồng ngực làm cho buồng phổi nở rộng hoặc thu hẹp thể tích. Do vậy khi ta hít sâu thì cơ hoành bị đẩy xuống đến tận…dưới rún, nơi được gọi là huyệt đan điền hay khí hải.
Như vậy “đưa hơi xuống huyệt đan điền” thực chất là hít sâu đẩy cơ hoành lên xuống mạnh hơn, cơ hoành di chuyển rộng hơn, nhờ đó sự thông khí sẽ tốt hơn. Càng lớn tuổi cơ hoành càng làm biếng, nên người lớn tuổi cần luyện thở, tập dưỡng sinh, thì cơ hoành mới làm việc tốt hơn.
Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) thường gặp ở người lớn tuổi, làm cho họ dễ mệt mỏi, hụt hơi, cũng như bệnh giãn phế quản làm cho họ khạc rất nhiều mỗi sáng. Ngày càng có nhiều người bị ung thư phổi do hút thuốc lá. Nhiều người già bị lao là nguồn lây bệnh trong gia đình mà không biết.Giữ môi trường trong sạch, tạo nhiều cây xanh bóng mát, gần gũi với thiên nhiên, tập thở đúng phương pháp, tránh thuốc lá..là những cách tốt nhất để biết ơn buồng phổi của ta vậy.
Lý Lập Ông, thế kỷ XVI, viết trong Nhàn tình ngẫu hứng: “Xét cơ thể con người, tai mắt mũi, tay chân, thân thể hết thảy đều cần thiết…chỉ có hai cái không cần thiết mà trời phú cho ta là cái miệng và cái bao tử, nguồn gốc tất cả những cái lụy của loài người từ xưa tới nay. Có cái miệng với cái bao tử nên sinh kế mới hóa ra phiền phức, sinh kế phiền phức mới sinh ra những mưu mô gian trá, mưu mô gian trá mới phải đặt ra hình pháp…”.
Lâm Ngữ Đường có lẽ cũng đống ý như thế nên ông cũng viết: “Chúng ta có một cái bao không đáy gọi là bao tử…Nó ảnh hưởng đến văn mình của nhân loại…Các hội nghị quốc tế căng thẳng đến thế nào, tới giờ cũng dừng lại để ăn….”. Rồi ao ươc: “Nếu con người có được cái diều như diều chim, có cái dạ dày của loài nhai lại chắc là không có tình trạng hiếu chiến, tàn ác vì loài ăn cỏ, ăn hạt đều hiền lành, loài ăn thịt đều hiếu sát”. Ông cũng đưa ra một nhận xét thú vị: “Gà trống cũng thường đá nhau nhưng không phải vì thức ăn mà vì gà mái. Con người mà có cái diều như gà thì chỉ còn những cuộc chiến nho nhỏ chứ không phải cần đến chiến tranh lớn để xuất cảng đồ hôp” . (Sống đẹp, bản dịch Nguyễn Hiến Lê). Thật tội nghiệp cho cái “bao không đáy” còn gọi là bao tử hay dạ dày của chúng ta!