Thơ lục bát - Trần Lâm Phát

Thơ lục bát

1. Định-nghĩa:

Thơ lục bát là thể thơ thuần túy cuả người Việt-nam. Bài thơ bắt đầu bằng câu sáu chữ và chấm dứt bằng câu tám chữ. Thơ lục bát dùng để viết truyện.

Thí dụ:

Chiều chiều ra đứng ngõ sau

Trông về quê mẹ ruột đau chín chiều

(Ca dao)

2. Cách gieo vần:

Chữ thứ sáu của câu sáu chữ phải vần với chữ thứ sáu của câu tám chữ và chữ thứ tám của câu tám phải vần với chữ thứ sáu của câu sáu tiếp theo và cứ thế cho đến cuối bài.

Thí dụ:

Đầu lòng hai ả tú nga

Thuý Kiều là chị em là Thuý Vân

Mai cốt cách tuyết tinh thần

Mỗi người một vẽ mười phân vẹn mười

(Truyện Kiều, Nguyễn Du)

3. Luật bằng trắc:

Vần bằng (B) gồm những chữ có dấu  huyền hay không dấu.

Vần trắc (T) gồm những chữ có dấu  sắc, dấu hỏi, và dấu ngã.

Theo đúng luật thì câu lục và câu bát phải như sau:

BB TT BB

BB TT BB TB

Thí dụ:

Rồng vàng tắm nước ao tù

B        B      T     T      B  B 

Người khôn ở với người ngu bực mình

B         B       T T    B        B    T     B

(Ca dao)

Vì đúng luật rất là khó nên nhà thơ chỉ theo luật “ Nhất Tam Ngũ bất luận, Nhì Tứ Lục phân minh 一 三 五 不 論, 二 四 六 分 明” nghĩa là chữ thứ nhất, chữ thứ ba, chữ thứ năm không cần đúng luật và chữ thứ hai,  chữ thứ tư, chữ thứ sáu và  chữ thứ  tám phải theo đúng luật.

Thí dụ:

Nếu tôi tái thế làm người

        B         T            B

Nguyện làm thầy giáo trọn đời kiếp sau

               B            T             B            B

 (Trần-Lâm Phát)

Mặc dù chữ thứ sáu và chữ thứ tám đều là vần bằng nhưng nó bắt buộc phải khác thanh: nếu chữ thứ sáu (yêu vận) không dấu (phù bình thanh) thì chữ thứ tám (cước vận) phải dấu huyền (tầm bình thanh) hoặc ngược lại.

Thí dụ:

Trăm năm trong cõi người ta

Chữ tài  chữ mệnh khéo là ghét nhau

(Truyện Kiều, Nguyễn Du)

Bầu ơi thương lấy bí cùng

Tuy rằng khàc giống nhưng chung một giàn

(Ca dao)

Khi nào câu 6 chia làm 2 đoạn dài bằng nhau thì chữ thứ 2 có thể là vần trắc.

Thí dụ:

Dù mặt lạ, đã làm quen

        T         T          B

(Truyện Bích câu kỳ ngộ)

Virginia ngày 18 tháng 9 năm 2007

                                                Trần-Lâm Phát

(ảnh:vulieu.net)

Thơ Đường Luật - Trần Lâm Phát

Thơ Đường luật

1. Định-nghĩa:

Thơ Đường luật (唐 律) là thể thơ thuần tuý của  người Trung hoa, nó bắt đầu từ đời Đường (618-907) và có khi còn gọi là cận thể (近 體). Nếu bài thơ gồm có 4 câu  thì gọi là tứ tuyệt và nếu gồm có 8 câu thì gọi là bát cú.  Trong bài thơ nếu mỗi câu có 5 chữ  thì gọi là ngũ ngôn và nếu mỗi câu có 7 chữ thì gọi là thất ngôn.

Vì thế thơ Đường có thể phân ra làm 2 loại:

·         Tứ tuyệt gồm có ngũ ngôn hoặc thất ngôn tứ tuyệt

·         Bát cú gồm có ngũ ngôn hoặc thất ngôn bát cú

Thí dụ: thất ngôn tứ tuyệt

                        月   落   嗚   啼   霜   滿   天

                Nguyệt lạc    ô      đề    sương  mãn  thiên

江   風   魚   火   對   愁   眠

                Giang phong ngư  hoả    đối     sầu    miên

故   蘇   城   外   寒   山   寺

                Cô      tô    thành ngoại   hàn    sơn     tự

夜   半   鐘   聲   到   客   船

Dạ    bán  chung thanh   đáo   khách thuyền

         

                                                (張 級: 風 橋 夜 泊)

                                                                        (Trương Kế: Phong Kiều Dạ Bạc)

Bài viết này chú tâm đến thể thất ngôn bát cú.

2. Cách gieo vần:

Thất ngôn bát cú là thể thơ Đường thông dụng nhất. Bài thơ phải có 5 vần  giống nhau (độc vận) và thông thường là vần bằng. Chữ cuối của câu một phải vần với chữ cuối của các câu chẵn (2, 4, 6, 8).

3. Luật bằng trắc:

Vần bằng (B) gồm những chữ có dấu  huyền hay không dấu.

Vần trắc (T) gồm những chữ có dấu  sắc, dấu hỏi, dấu ngã và dấu nặng.

Muốn biết bài thơ thuộc thể loại nào, đọc giả phải nhìn vào chữ thứ nhì của câu một. Nếu chữ ấy là vần bằng thì bài thơ thuộc luật bằng và ngược lại chữ ấy là vần trắc thì bài thơ thuộc luật trắc.

Chữ thứ 7 câu 1 định loại vần cho bài thơ. Nếu là vần bằng thì bài thơ vần bằng; nếu  là vần trắc thì bài thơ vần trắc.

Luật bằng x: không cần theo luật		Luật trắc x: không cần theo luật
Chính luật	Thông luật	Chính luật	Thông luật
BBTTTBB	xBxTxBx	TTBBTTB	xTxBxTx
TTBBTTB	xTxBxTx	BBTTTBB	xBxTxBx
TTBBBTT	xTxBxTx	BBTTBBT	xBxTxBx
BBTTTBB	xBxTxBx	TTBBTTB	xTxBxTx
BBTTBBT	xBxTxBx	TTBBBTT	xTxBxTx
TTBBTTB	xTxBxTx	BBTTTBB	xBxTxBx
TTBBBTT	xTxBxTx	BBTTBBT	xBxTxBx
BBTTTBB	xBxTxBx	TTBBTTB	xTxBxTx

Bài thơ  Phong Kiều dạ bạc của Trương Kế thuộc luật trắc, vần bằng vì  trong câu một, chữ lạc là vần trắc và chữ thiên là vần bằng.

Bài thơ Qua đèo ngang thuộc luật trắc (chữ thứ 2 câu 1: “tới” vần T) và vần bằng (chữ thứ 7 câu 1 “tà” vần B ).

Vì đúng luật rất là khó nên nhà thơ chỉ theo thông luật “Nhất Tam Ngũ bất luận, Nhì Tứ Lục phân minh” nghĩa là chữ thứ nhất, chữ thứ ba, chữ thứ năm không cần đúng luật và chữ thứ hai, chữ thứ tư, chữ thứ sáu phải theo đúng luật.

                          

4. Cách đối:

Có 2 cách đối: đối ý và đối chữ.

Đối ý là 2 ý tưởng chọi nhau.

Đối chữ là đối luật bằng trắc như vần bằng đối với vần trắc và phải cùng tự loại như danh từ đối với danh từ, tính từ đối với tính từ, trạng từ đối với trạng từ, động từ đối với động từ v.v.

Trong bài thơ bát cú Đường luật, câu 3 đối với câu 4 và câu 5 đối với câu 6.

Hãy quan sát bài Qua đèo ngang của bà Huyện Thanh Quan:

Bước tới đèo ngang bóng xế tà

Cỏ cây xanh lá đá chen hoa

Lom khom dưới núi tiều vài chú

Lác đác bên sông rợ mấy nhà

Nhớ nước đau lòng con quốc quốc

Thương nhà mõi miệng cái gia gia

Dừng chân đứng lại trời non nước

Một mảnh tình riêng ta với ta

Câu 3 và câu 4 đối nhau về luật bằng trắc và loại tự :

Lom khom (BB) vs Lác đác (TT)

dưới núi (TT) vs bên sông (BB)

tiều vài chú (BBT) vs rợ mấy nhà (TTB)

Câu 5 và câu 6 cũng tương tự

5.      Niêm:

Niêm là sự liên lạc về âm luật của 2 câu thơ.

Hai câu thơ trong thơ Đường niêm với nhau khi chữ thứ nhì của 2 câu cùng 1 luật bằng trắc: bằng niêm với bằng, trắc niêm với trắc.

Câu 1 niêm với câu 8

Câu 2 niêm với câu 3

Câu 4 niêm với câu 5

Câu 6 niêm với câu 7

Trong bài Qua đèo ngang :

Chữ thứ nhì trong câu 1 và câu 8 : tới (T) niêm với mảnh (T)

Chữ thứ nhì trong câu 2 và câu 3 : cây (B) niêm với khom (B)

Chữ thứ nhì trong câu 4 và câu 5 : đác (T) niêm với nước (T)

Chữ thứ nhì trong câu 6 và câu 7 : nhà (B) niêm với chân (B)

Nếu bài thơ không niêm với nhau thì gọi là thất niêm.

6.      Bố cục:

Bài thơ bát cú có 4 phần : đề, thực, luận, kết.

Đề gồm phá đề (câu 1) và thừa dề (câu 2) dùng để mở đầu và đi vào bài.

Thực còn gọi là trạng (câu 3, câu 4) dùng để giải thích đầu bài cho rõ ràng .

Luận (câu 5 và câu 6) dùng để bàn bạc cho rộng nghĩa đầu bài.

Kết (câu 7 và câu 8) dùng để tóm lại ý nghĩa toàn bài.

                                                Virgina, ngày 28 tháng 9 năm 2007

                                                Trần-Lâm Phát

(tác giã đeo kính )

                                               

Thuyên Huy

THEO DẤU BÊN ĐƯỜNG

Trích trong tập thơ “Phía bên trời quên mưa”

Rời Long Hoa

Đóm lửa tàn cuối ngõ

Chợ buổi sáng thưa người

Mùa thu về đâu đó

Vườn trúc lá vàng rơi

Qua Trà Vỏ

Cuối đường giăng bụi đỏ

Rừng thưa lá lâu rồi

Em về nghiêng dáng nhỏ

Hiu hắt một mình thôi

Bỏ Gò Dầu

Ở đó trời nắng muộn

Sông vẫn rẽ đôi dòng

Bên này hoa rụng trắng

Biết còn ai đó không

Ghé Trãng Bàng

Trơ vơ cầu gãy nhịp

Lây lất chuyến xe nghèo

Mất nhau từ khi biết

Đầu đời đã quạnh hiu

Thuyên Huy

CŨNG CÒN TÊN BỐN MÙA

Có một thành phố một con sông

Có pháo hồng mơ chén rượu nồng

Áo thơm vải mới chờ xuân đến

Mai ủ tình xuân bỏ gió đông

Có một cánh phượng một lối đi

Có câu từ giã lúc hạ về

Khẻ trộm nhìn quanh sân trường vắng

Cổng khép hồn tan theo tiếng ve

Có một con tàu một sân ga

Có  lá vàng rơi khóc tuổi già

Đâu đó mùa thu vừa chợt đến

Đưa một người đi xa rất xa

Có một con đò một khách xưa

Có gió heo may buổi trở mùa

Ngấp nghé đông qua khung cửa sổ

Hỏi khẻ lòng nhau lạnh lắm chưa..

Thuyên Huy

RẶNG TRÂM BẦU SẦU BÔNG SIM TÍM

Cuối vườn nhà ai đó

Rặng trâm bầu vừa rộ chín bên sông

Em theo chị về

Chị em mình một cái nón che chung

Chiều trời mưa không dứt

Chị nắm chặt tay em

Đường mưa trơn mưa trợt

Đèn xóm nghèo gió hắt gió hiu

Chị hát vu vơ hái bông sim tím

Cài vội lên đầu giả bộ làm duyên

Nhà mình nghèo

Nghèo luôn cả vách phên

Vài giọt mưa lẻ loi luồn vào kêu róc rách

Chị mắc võng ru em

Trăng nửa khuya chênh chếch

Hàng dừa nước ven bờ ảo nảo tiếng ễnh ương

Buổi sáng

Chị ngồi phơi tóc thấy mà thương

Thương cả cái áo bà ba phai màu sim tím

Mùa gặt cuối năm

Nhiều người từ xa đến

Pháo nổ đì đùng

Chị theo họ bỏ em đi

Chị về bên chồng đôi ngả chia ly

Ngọn đèn dầu giữa khuya

Không người che cứ tắt

Rặng trâm bầu buồn hiu buồn hắt

Chị đi rồi em sợ lắm trời mưa

Bông sim bên đường

Từ đó lưa thưa

Hai chị em mình đôi bờ cách trở

Em nhớ chị

Nhớ theo từng hồi chuông đổ

Không biết giờ này bên ấy chị vui không

Lại một lần

Trầm bầu rộ chín ven sông

Chị ở đó

Em ở đây mù xa vời vợi

Hai mươi mấy năm

Gói đời trong dong ruỗi

Chưa một lần em về lại xóm nghèo xưa

Đường dậm trường bông sim tím dần thưa

Xin nương theo chút gió về bên trời kể lể

Suốt đời này thương mãi chị của tôi

Thuyên Huy

(ảnh:Google)

Vài hàng về thơ Đường Luật - Khôi Nguyên

   VÀI HÀNG VỀ THƠ ĐƯỜNG LUẬT

         Sau 1000 năm Bắc thuộc, nền văn hóa nước ta bị ảnh hưởng nền

văn hóa Trung Hoa một cách trầm trọng.Riêng về mặt Thi Phú,tới thời nhà Hán,

Trung Hoa cũng đã tiến rồi,nhưng cho đến thời nhà Đường mới là thời cực

thịnh và có Thơ Đường Luật ra đời.

         Thơ Đường Luật có những luật lệ ràng buộc,đòi hỏi thi sĩ phải tuân hành .

Nếu ai sai phạm hoặc không tuân thủ thì thơ của họ gọi là thơ tự do hay Cổ Phong.

         Thơ Đường Luật thông dụng là thơ Thất Ngôn Bát Cú luật Bằng vần Bằng ,

và thơ Thất Ngôn Bát Cú luật Trắc vần Bằng . Thể thơ này một bài gồm có 8 câu ,

5 vần , mỗi câu 7 chữ .Tám câu được phân chia và gọi như sau :

- Câu 1&2 gọi là Đề : Nhập đề.

- Câu 3&4  gọi là Thực ( Trạng): Tả đề : Nói rõ thêm đề.

            Hai câu này phải đối nhau.

-Câu 5&6 gọi là Luận : Bàn rộng thêm đề.

            Hai câu này phải đối nhau.

-Câu 7&8 gọi là Kết : Kết thúc đề.

            Khi xong bài, ghép đề và kết lại, xem bài thơ có bị lạc đề không?
            Như thế, một bài thơ Thất Ngôn Bát Cú có thể tách ra bốn bài thơ
Thất Ngôn Tứ Tuyệt bằng cách ghép:
- Đề và Thực
-Luận và Kết
-Thực và Luận
-Đề và Kết.
Nhiều đoạn tứ tuyệt ghép lại thành Thất Ngôn Trường Thiên.
Hai thể thơ thông dụng là: Luật Bằng vần Bằng và Luật Trắc vần Bằng.

Luật Bằng vần Bằng

BBTTTBV

TTBBTTV

TTBBBTT

BBTTTBV

BBTTBBT

TTBBTTV

TTBBBTT

BBTTTBV

Luật Trắc vần Bằng

TTBBTTV

BBTTTBV

BBTTBBT

TTBBTTV

TTBBBTT

BBTTTBV

BBTTBBT

TTBBTTV

Luật Bằng Trắc cho phép 1-3- 5 bất luận.
Nếu chữ thứ 5 mà T đổi qua  B thì được.

Còn vần B đổi ra T thì không nên.
                                          2-4-6 phân minh.
Luật Đối
 Một bài thơ Thất Ngôn Bát Cú phải đối nhau ở câu 3&4, 5&6.
Có 3 cách đối:
-Đối thanh: BT
-Đối ý:Thuận nghịch ý diễn tả
-Đối từ : Danh từ , tĩnh từ , động từ , trạng từ.

Sau đây là 2 bài thơ minh họa.

                                           -Luật Bằng Vần Bằng

           Anh Nói Khoác

Ta con ông Cống cháu ông Nghè ,

Nói có trên trời dưới đất nghe,

Sức mạnh Hạng Vương(1) cho một búng,

Cờ cao Đế Thích(2) chấp đôi xe,

Nhảy ùm xuống biển lôi tàu lại,

Chạy tốc lên non cõng cọp về,

Độ nọ vào chơi trong nội phủ

Ba ngàn Công Chúa phải lòng mê .

                  Vô danh

      -Luật Trắc Vần Bằng

                Quốc Kêu

Khắc khoải sầu đưa giọng lửng lơ

Ấy hồn Thục Đế(3) thác bao giờ .

Năm canh máu chảy đêm hè vắng,

Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ.

Có phải tiếc non mà đứng gọi

Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ ?

Canh thâu ròng rã kêu ai đó ,

Giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ !

                   Vô danh

            Đối ở Thực và Luận là tinh hoa của bài thơ, nó giúp đo 
lường trình độ làm thơ Đường của tác giả. Bài thơ không có đối,
chỉ là bài thơ tự do hay Cổ Phong.

                                                      Khôi Nguyên 

(1) Sở Bá Vương Hạng Võ thời Hán Sở Tranh Hùng

      có sức mạnh cử đỉnh

(2) Bạn Đế Thiên , nhân vật cao cờ tướng thời bấy giờ.

(3) Vua nước Thục mất ngôi,buồn rầu chết thành chimQuốc.Thường hay kêu suốt đêm mùa hè như tiếng khóc.

             
                          

CẢM TẠ của Gia Đình chị Huỳnh thị Kim Ngân

CẢM TẠ

Gia đình chúng tôi chân thành cảm tạ:

-Đại Đức Thích Phổ Thuận trụ trì chùa Thiên Ân

- Ban Hộ Niệm chùa Thiên Ân

-Ban Hộ Niệm Liên Hoa

-Quý Hội Đoàn  ở Minnesota, Texas, California,  Việt Nam và Uc Đại Lợi

-Quý thông gia, quý thân bằng quyến thuộc, thân hữu xa gần đã gọi điện thoại, điện thư, thăm viếng chia buồn ,tụng kinh hộ niệm, đặt vòng hoa phúng điếu và tham dự lễ tiển đưa linh cửu về nơi an nghỉ cuối cùng của chồng, cha, ông, ông cố chúng tôi là:

CỤ  ÔNG  HUỲNH VĂN THIỆT

Nguyên Hội Trưởng Hội Phụ Huynh Học Sinh

Tây Ninh

Sinh ngày 13 tháng 1 năm 1913 tại Thái Hiệp Thạnh Tây Ninh

Từ trần ngày 5 tháng 5 năm 2014 (nhằm ngày 7 tháng 4 năm Giáp Ngọ)

 tại Brooklyn Park, Minnesota

Hưởng thọ  92 tuổi

Trong lúc tang gia bối rối có điều chi sơ suất, kính xin quý

vị niệm tình tha thứ

-Vợ:  Cụ bà Võ Thị Tý

-Trưởng nam: Huỳnh Kim Hoa,  vợ Nguyễn  Thị Nguyệt cùng các con Richard & Christina.

-Trưởng Nữ:  Huỳnh Th ị Kim Ngân, chồng Nguyễn Văn Cư (Jason) cùng các con Albert Vi ệt ( vợ Tường Vi cùng 3 con), Stephanie Nguyên (chồng Hồng Minh cùng  2 con)

-Thứ nữ: Huỳnh Thị Kim Huệ, chồng Huỳnh Phước Huệ cùng các con William, Richie, Ryan.

Thứ Nam: Huỳnh  Kim Tuấn , vợ Huỳnh Kim Anh  cùng  các con Michael Minh, Amanda Yến

Thứ Nữ: Huỳnh th ị Kim Sa , chồng Thomas Wayne

Thứ Nữ: Huỳnh thị Kim Xu ân

-Thứ nữ: Huỳnh Thị Kim Lệ, con Tammy Nguyễn

-Út nam: Huỳnh Kim Luật, vợ Nguyễn Thụy Huyền Trâm cùng các con Benjamin, Calvin

TANG GIA ĐỒNG BÁI TẠ

video về tang lễ cụ Huỳnh văn Thiệt-(Jason Cunguyen

TIN BUỒN :CHSTN. Trần Ngọc Thanh tạ thế

Được tin :
Anh TRẦN NGỌC THANH , sinh năm 1946
là cựu HS.THTN,phu quân chị Châu thị Năng 
vừa tạ  thế lúc 6 giờ sáng ngày 11/5/2014 tại Saigon .
Lể an táng sẽ cử hành ngày 14/5/2014 tại Núi Bà,Tây Ninh.
Các bạn cựu học sinh Trung học Tây Ninh 1955-75 xin thành thật chia buồn cùng chị Châu thị Năng và gia đình.
Cầu nguyện cho hương hồn anh Thanh được phiêu diêu miền Cực Lạc