THƠ LÀ ĐỜI TÔI ( Thơ Hồ Nguyễn Và Các Thi Hửu

THƠ LÀ ĐỜI TÔI

Kết bạn tìm vui với áng thơ,
Biết ai hò hẹn để mà chờ.
Mông lung một cõi tình man mác,
Sáng rực muôn trùng kết mộng mơ.
Say ngắm dáng mây trôi lả lướt,
Vui nghe tiếng suối hát reo bờ.
Đó đây thi hứng hồn sâu lắng,
Kết cấu cho đời tuyệt phẩm thơ!
HỒ NGUYỄN


Bài Họa:
GỬI BẠN THƠ

Lập thân đã tránh thị văn thơ
Mà vẫn đam mê cháy khát chờ!
"Đồng khí tương cầu", tâm hướng đợi
"Đồng thanh tương ứng",dạ hằng mơ
Từ ngôn lãng đãng,...còn xa bến
Câu chữ lênh đênh ,...chửa cập bờ
Nay gặp thi huynh khơi hứng khởi
Phong vân gặp hội kết duyên thơ!

Nguyễn Huy Khôi


  Họa : BẠN THƠ

Bạn văn cơ bản vẫn là thơ
Mộ điệu thành không khổ đợi chờ
Sáng sớm ra hiên xem cúc nở
Chiều buồn xuống phố thả hồn mơ
Lau xưa trắng tóc chưa về bến
Lửa sáng vàng thu đã tới bờ
Khói gọi hoàng hôn thì cứ hẹn
Giờ nào có thể cũng ngâm thơ ...
Hawthorne 19 - 9 – 2019
CAO MỴ NHÂN

  Họa :TẬP MẦN THƠ
(Bát vĩ đồng âm)

Chong đèn nắn nót thảo bài thơ
Gửi khắp miền xa phỉ dạ chờ
Chuốt chữ êm đềm đan sợi nhớ
Trao lời ấm áp thỏa niềm mơ
Năm vần mượt ý vui đầu ngõ
Bảy chữ tròn câu rộn cuối bờ
Bôi xoá nhiều trang vì mải ngợ
Tay đầy mực tím ngỡ còn thơ!
Như Thu
19/9/19


  Họa :TÂM THƠ

Vẫn mộng trau từ chuốt tứ thơ
Loay hoay cắn bút ý mong chờ
Giao lưu với bạn nâng niu đợi
Xướng họa cùng người nguyện ước mơ
Tập tễnh vo vần trao khắp nẻo
Miên man kết chữ gởi đôi bờ
Vân vê đắm đuối đêm thao thức
Đờ đẫn ngày lên bước thẫn thờ
Như Thị

  Họa : HỌC LÀM THƠ

Nghe đồn....thi sỉ biết làm thơ
Có lắm người khen lắm kẻ chờ
Bắt chước...ươm mầm đi kiếm mộng
Học đòi...đắp móng để tìm mơ
Chiều về nắng núp nhìn đầu bãi
Đêm đến đèn chong ngắm cuối bờ
Giấy mực vấy đầy trang sách vở
Nghĩ hoài mà cũng chẳng ra thơ !
Songquang
20190919

  Họa : BẬU LÀM THƠ

Tức cảnh sinh tình, bậu thích thơ
Cơm canh chồng đợi, sữa con chờ
Vẩn vơ bảy chữ, chưa thành mộng
Lơ lửng tám câu, chẳng trọn mơ
Lữ khách đêm khuya, không tới bến
Con đò buổi sáng, chẳng về bờ
Ôi thôi nữ sĩ, hồn mây gió
Tan nghé, xẻ đàn, cũng bởi thơ.
Người Nay

  Họa :NGUỒN THƠ
“Thể Ngũ độ thanh”

Diễm lệ trăng huyền khởi tiếng thơ
Dầu khi quạnh vắng vẫn mong chờ
Phơi lòng thoả thích vần đan mộng
Trải ý vui mừng chữ dệt mơ
Giữa hạ âm thầm đi ngắm biển
Đầu thu lặng lẽ bước say bờ
Đa sầu cảm nhận theo trần thế
Có những đêm dài dạ ngẩn ngơ
Minh Thuý
9/19/2019

  Họa : CÓ MỘT ANH CHÀNG

Có một anh chàng si với thơ
Ven ao lấm láp ý đang chờ
Xem chuồn ngoáy nước tìm đôi cảm
Ngắm súng khoe hồng thả chút mơ
Vào tiệc thò tay lờ cả đũa
Ra đồng giở bút bệt ngay bờ
Tức mình vợ quát : điên rồi hả
Lắp bắp thì ... là ... mỗ ... bận ... thơ .
Trần Như Tùng


  Họa :MÁU THƠ
(Tếu lếu gửi thi nhân Người Nay!)

Tình quái gì đâu, là máu thơ
Mặc con bỏ đói, kệ chồng chờ
Vẩn vơ lên xuống toàn là mộng...
Ngúng nguẩy vào ra chỉ thấy mơ...
Xót cuốc kêu sương,ve khóc hạ
Thương chim lìa tổ, cá xa bờ...
Sớm khuya rặt thấy hồn bay bổng...
Vò võ cô đơn,...chỉ tại thơ !!! "?".
20-9-2019
Nguyễn Huy Khôi

  Họa :NGỘ ĐỘC THƠ
(Lại tếu lếu gửi Bác Như Tùng xứ Bắc Hà)

Chẳng phải si,...mà "ngộ độc" thơ
Tưởng nàng ngỏ ý ,...thế nên chờ
Vài câu cầy ải ru trăng ngủ
Dăm chữ bừa khan dỗ óc mơ...
Ăn chẳng cần thìa, ưa bốc sổi
Ngủ không thích phản, khoái nằm bờ
Chưa rồ, vợ cũng đành la quát
Bởi sợ chồng điên, tủi trẻ thơ !
20-9-2019
Nguyễn Huy Khôi

  Họa : THƯA VỚI SĨ LÀNG

Hẳn trán Sĩ Làng in chữ thơ
Bao phen muốn gặp hiện đang chờ
Thơ hay ngâm giỏi trăng mau ngủ
Tứ diệu buông tài trẻ dễ mơ
Niêm đối bình thường luôn mắc đũa
Câu từ đẹp đẽ thích ôm bờ
Chúc Ngài viết họa càng tinh tế
Sĩ Xóm ân cần bái thánh thơ
Trần Như Tùng

Họa :TÔI VÀ THƠ

Xưa nhàn uống rượu thú ngâm thơ
Nay mượn thi ca lấp vắng chờ
Tạp chí gởi đăng không có cửa
Bạn già lên Nét cũng tròn mơ
Hàn thi xướng họa vui trào bến
Lục bát nối điêu* sướng ngập bờ
Tuyệt vọng nhiều khi lòng muốn chết
Ơn đời cho níu cái phao thơ !
Lý Đức Quỳnh
20/9/2019
*Nối điêu:bài thơ hình thành bới nhiều người nối tiếp nhau.

  Họa :PHAO THƠ
( Gửi hiền đệ Lý Đức Quỳnh!)

Quá may khi níu được "PHAO THƠ"
Thôi "chết",...đời vui gặp bạn chờ
Báo dụng,..từng qua thì khởi mộng
Nét lên,...giờ mới thỏa niềm mơ...
Tình ươm hồn chữ nồng chờ bến
Nghĩa trổ lộc nhân thắm đợi bơ!
Thi tửu tương liên hòa nghĩa khí
Cưỡi phao phiêu lãng ngợp trời thơ!
21-9-2019
Nguyễn Huy Khôi


  Họa : TÌNH THƠ

Tháng ngày bầu bạn với nguồn thơ
Vắng tiếng Thu sang,đã ngóng chờ
Cân nhắc câu vần chưa toại ý
Đắn đo bút mực chẳng tròn mơ
Thẫn thờ đêm xuống,đèn soi bóng
Ngơ ngác chiều rơi,sóng vỗ bờ
Gửi gấm tâm tư niềm ước vọng
Tình hoài thắm đậm với nàng thơ
Thanh Hoà

Họa :BẠN THƠ, ANH VÀ TÔI

Bạn đến cùng tôi mấy thước thơ
Từng giờ với những phút trông chờ
Đêm nằm vấn nhớ tri âm ấy
Giấc ngủ luôn tràn đậm giấc mơ
Vắng bóng thi nhân chưa họa vận
Vương sầu khách xướng nhớ vô bờ
Luôn luôn ngóng đợi mong chờ nhất
Bạn ấy trao tôi một túi thơ
Trần Đông Thành

  Họa :ĐẠI KHÁI XEM THƠ

Về hưu rảnh rỗi đọc bài thơ
Nhớ bạn tri âm vẫn đợi chờ
Có kẻ xem chơi, làm lấy lệ
Còn ai thưởng thức viết nằm mơ !
Tương tư tình cũ thuyền ra biển
Thường nhắc cố nhân, họ tới bờ
Thi tứ cạn lời nên trống vắng
Mong nguồn cảm hứng họa nên thơ...!
MAI XUÂN THANH
Ngày 20/09/2019


  Họa : DUYÊN THƠ

Niềm vui bè bạn kết duyên thơ
Cảnh quyến tình sanh chẳng đợi chờ
Gió gợn xuyến xao tim đẫm mộng
Trăng tà xúc động ý vờn mơ
Lá rơi dào dạt khua sông núi
Mưa đổ bâng khuâng khuấy cõi bờ
Thả lỏng tay ngà nâng bút ngọc
Cho hồn thi sĩ quyện hồn thơ
Phương Hoa
Sep 20th 2019

  Họa :TIẾNG THƠ

Khuây khoả vui hoà với luật thơ
Giờ đây tuổi hạc chẳng mong chờ
Tâm tư ước vọng điều thân mến
Phú tứ âm thầm việc sống mơ
Suy hướng hồn thi tình cách biển
Say gieo giấc mộng nghĩa xa bờ
Thương hoài kỷ niệm tha hương vận
Hồi nhớ trăng xưa hoạ, ngắm thơ.
Đặng Xuân Linh 

  Họa : ĐÔI LỜI CẢM TẠ

Thành thật tri ân quí bạn thơ,
Thân vui đáp họa ý mong chờ.
Lung linh đối vận tâm thành trãi,
Thắm thía vần trao dạ tợ mơ.
Đời vốn khổ đau phiền với lụy,
Thơ giao thân hữu sướng vô bờ.
Đôi dòng xin gởi ghi tâm huyết,
Thâm tạ ân tình bạn kết thơ.
HỒ NGUYỄN
(21-9-2019)

THAY LỜI ĐÁP LỄ

Tạ lòng ân cảm bạn yêu thơ
Giữ vẹn tín trung tấc dạ chờ
Se nghĩa bện tình neo ý mộng
Thêu hoa dệt gấm rộ niềm mơ!
Sông quê thi khách cùng say hẹn
Bến nước đò trăng gối chật bờ!...
Đáp lễ đôi lời: CHÂN-THIỆN MỸ
Chung lòng kết đóa thắm đài thơ!
23-9-2019
Nguyễn Huy Khôi

CHIẾU THƠ VẮNG MẶT -Thơ Cao Mỵ Nhân và 26 Bài Thơ Họa

CHIẾU THƠ VẮNG MẶT .
(Tặng một hồn thơ quá vãng)

Ngoảnh lại, nhìn qua đã bát tuần
Bàn đào rạng rỡ khách tao nhân
Thiên niên thầm lặng miên man tuổi
Bách tuế tưng bừng bát ngát xuân
Tóc trắng phủ đầy hoa tuyết giá
Rượu thơm chuốc cạn chén phong trần
Chiếu thơ vắng mặt người tri kỷ
Ai nhớ mà quên hẹn tiếp tân ...
Hawthorne 8 - 10 – 2021
CAO MỴ NHÂN


Thơ Họa 1 :NHỚ BẠN

Trà sen thưởng ngự đoạn vài tuần
Thẩm luận thi vần với mặc nhân
Mỹ ngữ tinh khai ngời trí tuệ
Thiện ngôn sắc tả lộng hương xuân
Tuổi tăng thót nuối vèo niên cũ
Tâm tịnh an chào hựu nhật tân
Ngơ ngẩn, chiếu thơ dần vắng vẻ
Theo nhau hạc tuế bỏ dương trần…
CAO BỒI GIÀ
09-10-2021



 Họa 2 :VUI VỚI BẠN GIÀ

Người bảy, tám mươi, kẻ cửu tuần
Bạn bè nhạc sĩ với thi nhân
Yêu thơ, nét mặt luôn tươi sắc
Say nhạc, tâm hồn mãi rộn xuân
Khắc dạ gom lành và tích thiện
Dặn lòng ôn cố với tri tân
Vui vầy âm điệu cùng câu chữ
Tận hưởng thời gian ở cõi trần
Sông Thu
( 10/10/2021 )



Họa 3 : MỘT THOÁNG...

Hình như chẳng gặp đúng ba tuần
Nhớ thủa tương phùng mặc thế nhân
Mộng trải năm vần sau tiết hạ
Niêm hoà tám vận giữa mùa xuân
Ngày kia bạn đến miền tiên cảnh
Bữa nọ người xa chốn bụi trần
Một thoáng bồi hồi bao kỷ niệm
Mong rằng vẫn vậy chớ hoài tân!
Như Thu
10/09/2021



 Họa 4 :KẺ TRƯỚC NGƯỜI SAU.

Kẻ trước người sau cứ tự tuần,
Ngày nào mặc khách với thi nhân.
Tuần trà gió mát đêm trăng hạ,
Phó hội vườn đào sớm nắng xuân.
Tuyết đổ, lời thơ bàn thế sự,
Lá rơi, tiếng vịnh chuyện gian trần.
Hàng ngày xướng họa vui trên nét,
Tri kỷ vơi dần chiếu khách tân.
Mỹ Ngọc.
Oct. 9/2021.


Họa 5 :NHỚ  MỘT HỒN THƠ QUÁ VÃNG*

Không chết trước khi chết
Không nghèo đang lúc nghèo

Thọ,đoản...tính chi được mấy tuần...
Miễn sao khi sống đẹp lòng Nhân
Gần đà dan díu đằm tâm dạ
Xa vẫn vấn vương đắm ý xuân!
Cốt cách cao vời trang trượng nghĩa
Lợi danh nhẹ tễnh bụi gian trần "?"
Giữ mình không chết khi sinh tại
Kiết chẳng hề nghèo. Mãn cách tân.
10-10-2021
Nguyễn Huy Khôi

* Tiêu đề: mượn ý của nữ sĩ Cao Mỵ Nhân.



 Họa 6 :SAU LỜI

Đàm đạo đôi phen, nhãng kể tuần
Đam mê câu chữ, trọng lương nhân
Tao đàn hiệp vận ngời sinh khí
Lãm Nguyệt giao tình rộ sắc xuân
Trau chuốt từ ngôn lời cẩm tú
Tham tường thế sự buổi canh tân
Ngậm ngùi giã biệt, hồn siêu tịnh
Chạm đỉnh bồng lai thoát tục trần.
10-10-2021
Nguyễn Huy Khôi





 Họa 7 :HẠNH NGỘ

Sáng tỏa tầng không nguyệt thượng tuần
Thu ngời viễn thẳm gặp thi nhân
Sâu trong nếp chữ viên tình hạ
Ngát giữa muôn trùng mãn ý xuân
Bút tẩm hoàng mai hương lãng gió
Thơ nương bạch hạc cánh phiêu trần
Tri âm thánh thót lời giao hưởng
Bất tận vui hòa cựu với tân…
Lý Đức Quỳnh
10/10/2021




 Họa 8 : HỒN THƠ THĂM BẠN

Đã đến Sao Khuê được mấy tuần
Vẳng nghe dưới thế tiếng văn nhân
Phàn nàn mắt kém vì cao tuổi
Áy náy thơ nghèo tại kém xuân!
Vội vã hồn về trong lạnh giá
Xênh xang phách hiện chốn phàm trần
Thiên hà hàng tỷ thiên niên kỷ
Cùng ghé Chiếu Thơ luận cách tân!
Đức Hùng
Sydney, Úc Châu, 10/10/2021
Ngày Song Thập



 Họa 9 :CHIẾU THƠ GÓP MẶT

Sống đời minh mẫn chín mươi tuần ?
Huynh đệ chi binh, chiến sĩ nhân
Viễn xứ cao niên, chồng chất tuổi
Ly hương vóc hạc biết bao xuân ?
Đầu xanh xuất cảnh trà lao lực...
Tóc bạc định cư rượu tẩy trần
Xướng họa thi đàn duyên hội ngộ
Chiếu thơ góp mặt khách thanh tân...!
Mai Xuân Thanh
October 10, 2021



 Họa 10 : NỮ TÂN

Nghe bạn than van gần cửu tuần
Dễ gì minh mẫn sáng văn nhân
Thế gian vật lộn gần qua khỏi
Gom góp hương thơm vựa thắm xuân
Kẻ trước người sau rồi cũng đến
Câu kinh tiếng kệ giải ưu trần
Trang thơ xướng họa còn lưu chép
Thi hữu năm xưa cũng nữ tân …
Yên Hà
10/10/2021



 Họa 11 :TIẾP TÂN...

Đại dịch sống còn cũng cửu tuần
Lưu vong viễn xứ những thi nhân
Phu quân hưu trí đà cao tuổi
Thiếu phụ đảm đang biết mấy xuân ?
Xuất cảnh đầu xanh sung sức lực
Định cư tóc bạc có duyên trần
Hồn thơ lai láng khi nhàn rỗi
Tìm đến Thi Đàn giữa cựu, tân...
Mai Xuân Thanh
October 10, 2021



 Họa 12 :NHỤC NHÃ

Nhục nhã vì ta quá thất tuần
Thăng trầm năm tháng chẳng thành nhân
Ly hương uất nghẹn sao thêm tuổi
Biệt xứ căm hờn để mất xuân
Đất nước đắm chìm trong địa ngục
Quê nhà tan tác giữa dương trần
Tang bồng hồ thỉ càng buồn tủi
Nâng chén mà như uống khổ tân*
Trương Trọng Kiên
(Oct 10, 2021)

*Văn Tế Ngô Tùng Châu “chén tân khổ nhấp ngon mùi chính khí” (tân khổ: cay đắng)



Họa 13 :TIỄN KIẾP SINH NHÂN

Đây chén rượu đào tiễn nhật tuần,
Cho hồn bạn dứt kiếp sinh nhân.
Trà thơm thôi hết chờ trăm tuổi,
Men nhạt phải đành rũ bóng xuân !
Nét bút tao nhân rời bể khổ,
Câu thơ mặc khách bỏ duyên trần !
Trăm năm rồi cũng là hư ảnh…
Kể cả trần ai lẫn khổ tân !
Liêu Xuyên



 Họa 14 :NHỚ BÓNG THI NHÂN

Trần gian tám chục bước niên tuần,
Thanh thản xa nhìn bóng thế nhân,.
Hãnh diện dáng thâm ân tiếp khách,
Hân hoan tuổi dưỡng thọ như xuân.
Mái đầu phủ trắng như hoa cúc,
Bước thấp bước cao tợ sóng trần.
Sao bỗng vườn thơ nay vắng mặt,
Buồn ghê! Thiếu vắng áng thi tân!
HỒ NGUYỄN
(11-10-2021)




 Họa 15 :CỐ NHÂN

Thành phong mấy tháng kể chi tuần
Thoảng tiếng còi xe gọi cố nhân…
Dịch giã nào kiêng chi tuổi tác
Một đời đâu kể mấy lần xuân
Thơ làm chẳng thể lên tiên giới
Rượu uống khôn nguôi chuyện tục trần
Tri kỷ xa vời cay đắng trỗi
Đoạn trường vọng mãi khúc thanh tân.
Huy Vụ
11/10/2021



 Họa 16 :NHỚ BẠN

Chiếu thơ vừa vắng một thi nhân,
Sấp sỉ đồng niên, bát cửu tuần.
Kẻ được hình hài còn phong độ,
Người thì dáng dấp hết thanh xuân.
Nhạc thơ ngâm vịnh qua ngày muộn,
Đây đó viếng thăm vãn cảnh trần.
Tri kỷ đi rồi,ôi dạ nẫu...
Sao nhìn đất nước buổi canh tân?
Thanh Hoà
11/10/2021



 Họa 17 :KHI TỚ KHÔNG CÒN…

Mắc chuyện lơi khơi cả mấy tuần
Cớ sao chăm chú việc tha nhân…
Mùa qua năm vội …chồng thêm tuổi…
Thu đến Đông về lại tới…Xuân !
Lặng lẽ trên đường vương gió bụi
Đắm say kiếp sống nặng phong trần
Nếu ta biết được.... ngày mình chết
Sẽ báo bạn bè, lẫn khách tân…
MAI NGA



Họa 18 :HOÀI TƯỞNG

Khói trầm rượu lạt kính đôi tuần
Nơi cõi dương gian đấng thiện nhân
Thi tứ nhẹ nhàng ngời trí tuệ
Ý thơ thanh nhã toả hoa xuân
Khi còn-thân kết vui tình bạn
Lúc vắng- để ưu ẩn dạ trần
Nét đậm vàng son lưu luyến mãi
Hoài ai vui khổ chốn trời tân.
Đặng Xuân Linh
11-10-2021



 Họa 19 :VỀ ĐÂU GIẤC MỘNG

Chẳng đợi thu sang cũng tới tuần
Về đâu một giấc mộng thi nhân
Tìm câu vun đắp tình nhân thế
Đối chữ chào mừng bóng sắc xuân
Ý nhạc khát khao hồn cố quốc
Tiếng thơ đắm đuối cõi gian trần
Biết bao kỷ niệm đời xưa cũ
Theo áng mây vời đón lễ tân.
Lê Mỹ Hoàn
10/11/2021



 Họa 20 : GẶP BẠN XƯA

Bặt âm vắng bóng đã bao tuần
Lòng rộn rã mừng gặp cố nhân
Mặt kẻ trí âm còn thắm sắc
Thơ người tri kỷ vẫn nồng xuân
Dù cho tóc trắng như sương tuyết
Mà vẫn tâm tươi nhất thế trần
Xa cách lâu ngày….vui biết mấy
Chuyện trò tựa thể lúc thanh tân
Songquang
20211011



 Họa 21 : ĐỊA CHỈ CÒN ĐÂY

Đang cố leo lên bậc thất tuần
Chìm trong thực tiễn sớm thành nhân
Tình người bút thiện ca hạnh thế
Nghĩa chữ nghiên trầm thả dáng xuân
Vóc mảnh kinh qua thòi lãng tử
Tóc nâu vương vấn bụi dương trần
Xa rời cõi thế còn dang dở
Thi phẩm nơi lòng gửi Sửu Tân.
Trần Như Tùng



 Họa 22 :CHIẾU THƠ

Thứ hai ừ nhỉ lại sang tuần
Ấy thế mà sao vắng cố nhân
Chẳng lẽ cô vy đà bám gót
Hay như ai đó đã quên xuân?
Để rồi men rượu thành vô vị
Cho cả chiếu thơ cũng trụi trần
Hãy ráng lên nhe đây đợi đấy
Đừng làm mất hứng buổi nghinh tân.
Thái Huy
11/10/21

Họa 23 :VUI VỚI VƯỜN THƠ

Chẳng nghĩ nào suy mỗi cuối tuần
Vui buồn xướng họa lắm hiền nhân
Đường thi học hỏi say vần mộng
Lục bát tìm tòi lộng ý xuân
Cánh én còn bay theo gió bão
Con chim vẫn hót với dương trần
Nguồn khơi giải trí cùng thơ vẫy
Bạn cựu tâm hoà quý lẫn tân
Minh Thuý Thành Nội
Tháng 10/12/2021




 Họa 24 :VẮNG NGƯỜI ,

Mới đó vai thon gánh bội tuần
Da mồi lỗ chỗ dáng thi nhân ,
Đi qua vùng đất êm đềm mộng
Trở lại con đường nghiệt ngã thân
Gặp gỡ sớt chia điều khắc khoải
Ngẫm suy buông bỏ nỗi gian trần
Vắng người xướng hoạ buồn khôn xiết
Hoài nhớ môi mềm đón vị tân
PHƯỢNG HỒNG



 Họa 25 :TUỔI GIÀ TỪNG TRẢI MÙI TÂN KHỔ

Bách tuế niên canh lọ cửu tuần
Thời nay trăm tuổi thọ thi nhân
Ta bà tục lụy luôn nghinh hạ...
Hổn độn trần ai vẫn đón xuân
Bầu rượu tam dương khai mở thế
Chiếu thơ tứ quý xả buông trần
Hồng hào minh mẫn thông kim cổ
Quắc thước tinh anh suốt khổ tân ... ̣(1)
Mai Xuân Thanh
October 13, 2021

(1) Khổ tân : Đắng cay

Uyên Quang xin góp họa trễ với nữ sĩ CAO MỴ NHÂN:


  Họa 26 :CHIẾU THƠ II.

Ngó tới nhìn lui sắp cửu tuần

 Tìm vào Thi Viện đã vài tuần
Mừng nhau thượng thọ với thi nhân

 Nào thấy ai đáng mặt thi nhân

Xuân đào thu cúc vui cùng bạn

 Viết lắm anh này ưa thủ cựu
Tỷ muội đệ huynh thoả cựu tân 

 Cãi bừa chị nọ khoái canh tân

Tóc trắng lưng còng dường chẳng trẻ

 Trường văn phái đẹp mơ thầm kín
Ngoài tai thế sự mặc phong trần

 Trận bút phe  trai khoái ở trần 

 

Chiếu thơ lại rộn tình đồng cảm 

 Nghĩ cũng lạ ghê ai  biết   được

 Chau chuốt điệu vần ý vẫn xuân 

 Già đời sắp chết  cớ tìm xuân .
UYÊN QUANG, 10-13-2021

 LTĐQB

NỖI LÒNG CỦA VUA TRẦN MINH TÔNG QUA BÀI THƠ "DẠ VŨ" / Nguyễn Cang

Giới thiệu tác giả:
 

Trần Minh Tông (陳 明 宗)tên húy là Trần Mạnh (陳奣), sinh năm 1300, mất 1357. Ngài là con thứ tư của vua Trần Anh Tông (陳英宗),và là cháu ngoại của Bảo Nghĩa Vương Trần Bình Trọng (陳平仲). Ngài có tư chất thông minh từ nhỏ nên năm lên 14 tuổi được vua cha là Trần Anh Tông truyền ngôi ( năm 1314).Thượng Hoàng vẫn giúp đỡ ngài trông coi chính sự nên đời nhà Trần dưới sự cai trị của ngài vẫn giữ vững giang sơn, thịnh vượng của đời trước truyền sang cho tới khi Trần Minh Tông mất..
   Năm 1320 Thượng Hoàng mất, Minh Tông nắm trọn quyền bính.
   Năm 1328 , nghi cha vợ là Trần Quốc Chẩn (陳國瑱)có ý đồ bất chính làm phản nên giết.
   Năm 1329 Minh Tông xuống chiếu phong Trần Vượng làm thái tử rồi nhường ngôi,thái tử Vượng trở thành Trần Hiến Tông, còn vua cha  lên làm Thái Thượng Hoàng nắm quyền bính trong 28 năm.
Mùa đông năm đó người Ngưu Hồng nổi dậy chiếm đất Đà Giang, Thượng hoàng thân chinh đi dẹp.
   Năm 1334 Ai Lao xâm lấn, Thượng hoàng đích thân cầm quân đi dẹp rồi sai Nguyễn Trung Ngạn soạn bài bia ghi chiến thắng khắc lên núi đá.
   Năm 1335 Ai Lao lại kéo quân sang xâm lấn ấp Nam Nhung thuộc Nghệ An, Thượng hoàng sai Đoàn nhữ Hài đi dẹp giặc nhưng bị phục kích giết chết. Thượng Hoàng lấy làm thương tiếc.

   Năm 1357 Minh Tông qua đời hưởng thọ 58 tuổi,lúc lâm chung ngài sai gia nhân đốt hết các tác phẩm trong đó có Minh Tông Thi Tập , nay chỉ còn lại 25 bài thơ và một bài tựa cho tập Đại Hương Hải Ấn Thi của Trần Nhân Tôn.

Nguyên tác:

夜雨 

秋氣和燈失曙明

碧蕉窗外遞殘更

自知三十年前錯

肯把閒愁對雨聲

 (陳 明 宗)

Phiên âm:

Dạ vũ

Thu khí hòa đăng thất thự minh,
Bích tiêu song ngoại đệ tàn canh.
Tự tri tam thập niên tiền thác,
Khẳng bả nhàn sầu đối vũ thanh.

 (Trần Minh Tông)

Chú thích từ ngữ:

Dạ(夜):ban đêm

vũ(雨):mưa

hòa(和):ứng nhau (hài thanh: bộ khẩu bên mặt: miệng,dùng miệng lên tiếng ứng nhau).
thất(失):mất

thự(曙):rạng đông , sáng, có bộ nhật bên trái chỉ mặt trời, ban ngày.

tiêu(蕉):cây chuối

đệ(遞):thay đổi , lần lượt,có bộ xước bên trái chỉ đi nhanh.

tàn(殘):làm tổn hại, ác xấu, còn dư lại

canh(更):một phần năm của đêm. Một đêm có 5 canh.
tri(知):biết

thác(錯):sai lầm, lỗi lầm.

Khẳng(肯):khẳng định, cho là đúng,nhất quyết,đành.

bả(把):cầm, giữ.

vũ thanh雨聲):tiếng mưa rơi.

Dịch nghĩa:

 Mưa đêm

Hơi thu hòa cùng ánh đèn làm mờ đi ánh sáng ban mai.
(Giọt mưa rơi)trên tàu chuối xanh ngoài song cửa (tí tách)tiễn canh tàn.
Tự biết ba mươi năm trước ta đã lầm lỗi,

Nay đành ôm hận mối sầu mà nghe tiếng mưa rơi.

Xuất xứ bài thơ:
Bài thơ nầy được vua Trần Minh Tông sáng tác,30 năm sau nghi án giết oan cha vợ là Trần Quốc Chẩn. Thời điểm sáng tác vào khoảng năm 1356 nhân dịp ngài về thăm đền thờ Trần Quốc Chẩn, huyện Chí Linh, lúc nầy ngài đã trở thành Thái thượng hoàng. Năm sau ngài mất, từ đó nhà Trần bắt đầu suy vi.
Phân tích và những lời bình:

"Dạ vũ"là bài thơ trữ tình, thể thất ngôn tứ tuyệt, gồm 4 câu, mang đậm nét suy tư trầm buồn của một vị vua trong cảnh đêm mưa thu sắp tàn.Trong hai câu đầu chỉ tả cảnh gồm màu sắc, âm thanh, ánh sáng:

秋氣和燈失曙明

碧蕉窗外遞殘更

(Thu khí hòa đăng thất thự minh,
Bích tiêu song ngoại đệ tàn canh.)

Mưa thu nhè nhẹ như những hạt sương khuya mờ mịt hòa lẫn với ánh sáng hiu hắt của ngọn đèn dầu leo lét trong khoảng không gian trầm lắng khiến ánh sáng ban mai cũng trở nên mờ ảo, tạo nên khung cảnh chơi vơi, làm xúc động lòng trắc ẩn vị vua có lòng yêu nước thương dân, lại là một thi nhân đa cảm. Trong đêm  khuya thanh vắng nhà vua khó ngủ, nằm lắng nghe tiếng mưa rơi thật nhẹ trên tàu lá chuối, âm thanh thật đều như tiếng gõ nhịp đếm thời gian đêm sắp tàn bên ngoài song cửa. Như thế là lấy ánh sáng cùng âm thanh để diễn tả sự chuyển động của thời gian và không gian thật tinh tế, sinh động. tuyệt vời.

Hai câu tiếp theo:

自知三十年前錯

肯把閒愁對雨聲

(Tự tri tam thập niên tiền thác,
Khẳng bả nhàn sầu đối vũ thanh.)

    Ba mươi năm trước, nghe theo lời xúi bẩy của Trần Khắc Chung và đám nịnh thần Văn Hiến hầu mà Trần Minh Tông ra tay sát hại cha vợ là Trần Quốc Chẩn gọi là để trừ hậu hoạn, mặc cho sự can gián của đại thần Phạm Tông Mại. Sau nầy biết được đó chỉ là sự vu oan giá họa của Trần Khắc Chung thì mọi việc đã lỡ, có ăn năn hối hận cũng bằng thừa, nhà vua có mắt như đui có tai như điếc,đành ôm mối hận suốt đời, không chỉ hối hận vì giết lầm kẻ hiền tài bậc cha chú mà còn mang nỗi nhục với quần thần trong triều và  bà con họ hàng nữa.Ba mươi năm sau, nhân chuyến viếng thăm đền thờ cha vợ, nhà vua làm bài thơ nầy như một lời tạ lỗi.Vua bị một con ong đốt, ngài lâm trọng bịnh rồi mất sau vài tháng. Có người tin rằng hồn cha vợ báo oán nên gây ra cái chết tức tửi cho vua. Khi xuống suối vàng liệu cha vợ có tha thứ cho ngài không? 

    Mùa thu là một đề tài gây nhiều cảm hứng cho thi nhân, có thể nói mùa Thu có duyên nợ với thi nhân. Trước cảnh thu không ai có cảm nhận sâu sắc bằng thi nhân. Trong những bài thơ hay kim cổ, phải kể đến các bài vịnh mùa Thu của thi nhân Trung Quốc lẫn Việt Nam thật đặc sắc. Một loạt 8 bài thơ "Thu hứng" của Đỗ Phủ(712-770) được nhà phê bình Kim Thánh Thán liệt vào số 6 tác phẩm tài tử hay nhất đời Đường. Còn thi nhân Việt Nam. phải kể đến ba bài vịnh mùa Thu của Nguyễn Khuyến (1835-1909), người làng Yên Đỗ, là những tuyệt tác còn truyền tụng cho tới ngày nay , thử lấy ví dụ bài Thu vịnh:

Trời thu xanh ngắt mấy từng cao,
Cần trúc lơ thơ gió hắt hiu.
Nước biếc trông chừng như khói phủ,
Song thưa để mặc bóng trăng vào.
Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái,
Một tiếng trên không ngỗng nước nào?
Nhân hứng cũng vừa toan cất bút,

Nghĩ ra sợ thẹn với ông Đào!

  (Thu vịnh/ Nguyễn Khuyến)

    Cảnh mùa Thu của Nguyễn Khuyến cũng rất đặc sắc về phương diện nghệ thuật tả cảnh, cảnh mùa Thu vào một buổi trưa hè, trời cao xanh ngắt,giậu trúc bờ tre, ao sâu sương khói phủ buổi sớm mai, lại có tiếng ngỗng trời kêu trên không trung mà tác giả không biết nó bay tự phương nào. Bài thơ có đủ màu sắc âm thanh giống như bài thơ của vua Trần Minh Tông nhưng ta không thấy Nguyễn Khuyến gởi gấm tâm sự gì mà chỉ nói muốn cất bút ghi lại hình ảnh nầy bằng mấy vần thơ nhưng lại ngại thi nhân Đào Tiềm(tức Đào Uyên Minh,365-427,người đất Tâm Dương,đời Tấn,Trung Hoa,rất giỏi thơ văn) chê cười vì thơ không hay! 

    Hoặc gần đây, trong thơ văn hiện đại, nhà thơ Lưu Trọng Lư trong bài Tiếng Thu cũng để lại cho ta nhiều cảm xúc trước cảnh mùa Thu trong rừng chiều im vắng, tác giả nghe cả tiếng lá khô kêu xào xạc, đạp lên bởi con nai vàng! Cảnh tuy đẹp nhưng quá lý tưởng như trong mơ.Và một câu hỏi tác giả đặt ra: trong cảnh Thu buồn người cô phụ có nhớ người chồng/ người yêu, đi chinh chiến miền xa? Câu hỏi tuy đơn giản nhưng chứa đựng nỗi xót xa cho người ở lại chờ mong:
Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức ?
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ ?
Em không nghe rừng thu,
Lá thu kêu xào xạc,
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô ? 

(Tiếng Thu/ Lưu Trọng Lư)

Tôi đưa ra vài ví dụ để các bạn thưởng thức những bài thơ hay đồng thời so sánh nghệ thuật tả cảnh  mùa Thu của các thi nhân Việt Nam trong đó có cả vua Trần Minh Tông, mỗi người có một cách diễn tả riêng nhưng tất cả đều đặc sắc, tài tình.

    Đọc thơ Trần Minh Tông , kẻ hậu sinh còn luyến tiếc không được thưởng thức hết những bài thơ hay của tác giả do tài liệu bị hủy hoặc chôn theo quan tài nên còn lại rất ít. Sau đây xin mời các bạn thưởng thức thêm một bài nữa của Trần Minh Tông để thấy được tài làm thơ của nhà vua có một không hai của bậc vua chúa có thực tài về thơ văn đời nhà Trần.
Bài "Cam Lộ tự" (甘露寺):
Nguyên tác:
甘露寺
    聳翠攢蒼入望多，
    溪西月影轉簷斜。
    隔林啼鳥尤岑寂，
    一徑古松初墜花。
    ( 陳明宗)
Phiên âm:
Cam lộ tự
    Tủng thuý toàn thương nhập vọng đa,
    Khê tây nhật ảnh chuyển thiềm tà.
    Cách lâm đề điểu vưu sầm tịch,
    Nhất kính cổ tùng sơ truỵ hoa.

     (Trần Minh Tông)

Dịch nghĩa:
  Chùa Cam Lộ
Màu biếc chất ngất cùng với màu xanh chập chùng tràn đầy trước mắt.
Phía Tây dòng suối, bóng mặt trời chênh chếch ngã về mái hiên.
Bên kia rừng, tiếng chim kêu làm tăng thêm vẻ u tịch.
Trên con đường mòn giữa rặng tùng già, dăm cánh hoa rơi.

    Chùa Cam Lộ nằm bên sườn núi, cảnh vật chung quanh thật bao la, mây tím giăng ngang, rừng xanh  chập chùng bày ra trước mắt. Nhìn xuống thấy suối nước trong veo, lấp lánh bóng mặt trời chênh chếch ngả bên hiên, đẹp làm sao cảnh thiên nhiên do tạo hóa làm nên. Phía  bên kia rừng vọng lại tiếng chim kêu làm tăng thêm vẻ u tịch, trầm lắng. Cảnh đẹp thiên nhiên kết hợp với âm thanh của loài chim rừng làm rung động lòng người, tâm tư trầm buồn, hồn nhẹ tưng như muốn bay bổng về cõi Phật.Cảnh mênh mông , con người nhỏ bé, hình ảnh tương phản làm cho con người trở nên mong manh, dễ tan dễ biến và bất lực trước thiên nhiên. Bước chân xuống núi, lần theo con đường tắt nhỏ hẹp, đi xuyên qua rặng tùng già, thấy lác đác những cánh hoa rơi bên đường. Tác giả mượn cảnh hoa rơi để nói lên cõi vô thường của cuộc sống, rồi mai đây ta như cánh hoa lìa cành, đi về cát bụi. Một bài thơ 4 chữ thật tuyệt vời! 

Dịch thơ, bài Dạ Vũ:
 Dich 1; 
   Mưa Đêm
Thu nhạt trăng mờ,buổi sớm mai
Bên song tàu chuối tiễn canh dài
Ba mươi năm trước,ta lầm lỡ
Ôm hận nghe mưa, đếm giọt rơi.

    Nguyễn Cang
Dịch 2:
   Mua đêm
Giọt mua tàu chuối tiễn đêm dài,
Hiu hắt đèn thu trước nắng mai
Ba chục năm rồi lầm lỗi đấy
Đành ôm sầu hận lắng mưa rơi.
 (Nam Trân- Phạm Tú Châu)
Dịch 3:
   Mưa Đêm
Hừng sáng, đèn nhòa, nhạt khí thu
Ngoài song tàu chuối tiễn đêm mờ
Ba mươi năm trươc ta lầm lỗi
Ôm mối hận sầu lắng tiếng mưa.
  (Vũ Minh Am)

Nguyễn Cang (10/10/2015)

MỜI ĐỌC: CẢNH VÀ TÌNH TRONG BÀI THƠ "CHÍ LINH SƠN PHƯỢNG HOÀNG PHONG" của Trần Nguyên Đán ( 陳元旦)/ Nguyễn Cang

Từ lâu nền văn chương cổ điển Việt Nam như bị lãng quên sau nhũng biến cố lịch sử trọng đại của đất nước. Nhận thấy nền văn chương quốc âm cần được duy trì để bảo tồn văn hóa dân tộc và cũng để phát huy những tinh hoa của văn học cổ điển qua đó chúng ra thấy đựợc lịch sử đấu tranh của toàn dân đồng thời thấy được công sức của tiền nhân ở thời kỳ lập quốc có những khó khăn mà dân tộc phải tranh đấu để chiến thắng kẻ thù. Những bài thơ như: Bình Ngô Đại Cáo, Chinh Phụ Ngâm, Bắc hành tạp lục, Quốc Âm thi tập... có giá trị lâu dài cho con cháu về sau. Hôm nay nhân đọc bài thơ Chí Linh Sơn Phượng Hoàng Phong, tôi nhận thấy bài thơ tả cảnh thật độc đáo nên muốn phân tích để gởi đến quí bạn đọc vài cảm nhận của tôi về bài thơ của nhà thơ kiêm quan Ngự Sử đại phu Trần Nguyên Đán đời nhà Trần.
Nguyên tác: Phiên âm:
至靈山鳳凰峰 Chí Linh sơn Phượng Hoàng phong
雙鳳悠然望杳冥 Song Phượng du nhiên vọng liểu minh,
鳳凰萬古愛芳名 Phượng Hoàng vạn cổ ái phương danh.
麟峰塔倒如虹影 Lân Phong tháp đảo như hồng ảnh,
鱉水泉鳴作雨聲 Miết Thuỷ tuyền minh tác vũ thanh
危磴經年蒼蘚合 Nguy đặng kinh niên thương tiển hợp,
斷橋過雨黑芝生 Đoạn kiều quá vũ hắc chi sinh.
松風日晚喧空響 Tùng phong nhật vãn huyên không hưởng,
相似來儀奏九成 Tương tự lai nghi tấu cửu thành.
(陳元旦) (Trần Nguyên Đán)
Sơ lược tác giả:
Trần Nguyên Đán 陳元旦(1325-1390), cháu bốn đởi của Trần Quang Khải, nhạc phụ của Nguyễn Phi Khanh, ngoại tổ của Nguyễn Trãi. Hiệu là Băng Hồ (冰壼), quê ở thôn Tức Mặc, phường Lộc Vượng, tỉnh Nam Định. Vốn dòng tôn thất, lại thông minh đức độ nên Trần Nguyên Đán được bổ đi làm quan rất sớm. Có công trong việc lật đổ Dương Nhật Lễ (楊日禮) (1369-1370) nên được phong làm Tư Đồ Phụ Chính. (Dương Nhật Lễ là vua Việt Nam trong thời nhà Trần, là người kế vị vua Trần Dụ Tông, ở ngôi từ ngày 15 tháng Sáu năm Kỷ Dậu 1369 đến ngày 13 tháng 11 năm Canh Tuất1370, thì bị Cung Định Vương Trần Phủ truất ngôi).
Thấy Quý Ly âm mưu soán ngôi, giết Đế Nghiễn mà Thượng hoàng vẫn u mê, nên từ quan về hưu ở Côn Sơn.
Khi mất (1390) Thựơng hoàng đề thơ viếng, truy phong Chưong Túc Quốc Thượng Hầu.
Tác phẩm: Băng Hồ Ngọc Hác Tập đã bị Tàu đốt chỉ còn lại 51 bài thơ.
Chú thích từ ngữ:
Chí Linh sơn: 至靈山 dãy núi Chí Linh ở xã Kiệt Đặc, huyện Phượng Nhãn tỉnh Hải Dương.
Phượng hoàng: 鳳凰 là chim phượng hoàng, một loài chim thần thoại ,vua của các loài chim. Ở đây chỉ tên núi, nơi Chu Văn An ở ẩn những năm cuối đời khoảng 1358-1370 sau khi dâng thất trảm sớ, đòi chém đầu 7 tên gian thần đời vua Trần Dụ Tông nhưng vua không nghe.
Lân phong 麟峰: một đỉnh núi ở Côn Sơn, Chí Linh,có nhiều am, tháp.
song phụng: 雙鳳 núi hai con phụng, ở đây chỉ địa danh.
du nhiên: 悠然 xa xa, thấp thoáng
liểu 杳: mờ mịt, mênh mông, thăm thẳm (còn đọc là yểu)
minh: 冥 tối tăm, mù mịt
hồng: 虹 cầu vồng
Miết thủy: 鱉水 nước suối Miết Trì. Có lẽ do vị trí của suối ở gần ao nuôi ba ba (Miết trì) nên có tên gọi như vậy chăng?
tác: 作 làm ra, tạo nên, sáng tác
nguy: 危 cheo leo, ở nơi cao mà ghê sợ, không yên ổn
tiển: 蘚 một loại rêu ( có bộ thảo trên đầu)
đoạn: 斷đứt, gãy
quá: 過 qua,đi qua, đã qua. Quá giang là qua sông
lai nghi: 來儀 lại để tiến dâng
Dịch nghĩa:
Đỉnh Phượng Hoàng núi Chí Linh.
Từ xa thấy thấp thoáng đỉnh Song Phượng mịt mù
Núi Phượng Hoàng nổi tiếng từ ngàn xưa.
Tháp trên núi Lân Phong nghiêng xuống như bóng cầu vồng,
Suối Miết Thủy chảy róc rách tựa tiếng mưa rơi
Bậc đá cheo leo lâu năm rêu xanh phủ kín
Chiếc cầu gãy sau cơn mưa nấm đen mọc đầy
Chiều tà gió thổi rừng thông, reo vang giữa không trung,
Tựa như chim phượng hoàng về chầu tấu chín khúc nhạc.
Phân tích và những lời bình( Nguyễn Cang):
Đây là một bài thơ thất ngôn bát cú Đường luật , luật trắc vần bằng.
Hai cầu đề (1&2):雙鳳悠然望杳冥
鳳凰萬古愛芳名
(Song Phượng du nhiên vọng liểu minh,
Phượng Hoàng vạn cổ ái phương danh).
Tác giả giới thiệu phong cảnh núi Chí Linh, nhìn từ xa, trông thật hùng vĩ, có đỉnh Song Phượng sừng sửng giữa khung trời bao la mây phủ mịt mù bao trùm cả đỉnh. Đứng trước cảnh hùng vĩ của đất trời, con người trở nên nhỏ bé lạ thường. Núi Phựợng Hoàng là một danh lam thắng cảnh của Việt Nam đã nổi tiếng tự ngàn xua vì vẻ đẹp của nó.
Về sau nhà thơ Huy Cận trong bài "Tràng Giang" cũng đã xử dụng ý thơ tương tự khi ông tả cảnh núi bạc mây đùn trong cảnh chiều tàn, đồng thời nói lên nỗi nhớ nhà khi khói hoàng hôn buông xuống:
Lớp lớp mây cao đùn núi bạc,
Chim nghiêng cánh nhỏ, bóng chiều sa
Lòng quê dợn dợn vời con nước
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.
Hai câu thực(3&4): 麟峰塔倒如虹影
鱉水泉鳴作雨聲
(Lân Phong tháp đảo như hồng ảnh,
Miết Thuỷ tuyền minh tác vũ thanh)
Hai câu thơ thật xuất sắc khi tả ngọn tháp Lân Phong cao vút trong cảnh trời chiều, bóng nó nghiêng, đổ xuống như chiếc cầu vồng tuyệt đẹp của môt bức tranh thủy mặc. Nhìn xuống thung lũng thấy suối Miết thủy chảy róc rách tựa tiếng mưa rơi. Hai câu thơ vừa có hình ảnh vùa có âm hanh thật tuyệt vời. Nghệ thuật tả cảnh thật điêu luyện khiến người đọc cảm thấy như mình đang đứng trước cảnh núi non hùng vĩ, tai nghe tiếng suối reo chảy quanh đây.
Tới đây xin được nói qua về thú hưởng nhàn của nhà thơ Vương Duy 王維 (699-759) thời Thịnh Đường bên Trung Quốc khi ông từ quan về sống ẩn dật nơi quê nhà, vì cuộc đời ông nầy có nhiều điểm giống Trần Nguyên Đán. Trong một lần ngao du sơn thủy, ông băng qua sông Hoàng Hoa để tiến vào vùng suối nước Thanh Khê. Ngồi trên phiến đá phẳng lì, ông ngắm dòng suối trong vắt cạnh rừng thông vắng lặng, sâu hun hút trong màn sương rồi buông cần câu chờ thời vận, cũng để quên hết sự đời:
青谿 - Thanh Khê Phiên âm:
聲喧亂石中 Thanh huyên loạn thạch trung,
色靜深松裡 Sắc tĩnh thâm tùng lý.
漾漾泛菱荇 Dạng dạng phiếm lăng hạnh,
澄澄映葭葦 Trừng trừng ánh giả vĩ.
我心素已閒 Ngã tâm tố dĩ nhàn.
清川澹如此 Thanh xuyên đạm như thử.
請留盤石上 Thỉnh lưu bàn thạch thượng,
垂釣將已矣。 Thuỳ điếu tương dĩ hĩ.
(Vương Duy)
Dịch nghĩa:
Suối Thanh Khê
Nước chảy róc rách trong đám đá lô nhô
Cảnh vắng lặng giữa rừng thông hun hút
Cỏ ấu rau hành dập dềnh trên mặt nước
Lau lách soi bóng nước trong veo
Lòng ta xưa nay vốn thích an nhàn
Mà dòng sông xanh lại yên tĩnh như thế
Xin ngồi nơi tảng đá lớn này
Buông cần câu xuống cứ thế qua ngày.
Chú thích: Thanh Khê, khe nước chảy vào sông Hoàng Hoa, khe lòng vòng chín khúc, dài mấy chục dặm.
Qua trích dẫn một đoạn thơ của Vương Duy, so sánh núi non, khe suối hai nơi và cách hưởng nhàn của Vương Duy với Trần Nguyện Đán có gì khác biệt? Trần Nguyên Đán cũng ngao du sơn thủy, cũng ngồi trên tảng đá rong rêu phủ đầy bên khe suối Miết Thủy nhưng ông không câu cá đợi thời mà quyết chí từ giả chốn quan trường để sống thanh cao tự đắc, trái hẳn với Vương Duy và Lã Vọng.
Tâm sự của Trần Nguyên Đán cũng được cháu ngoại là Nguyễn Trãi lập lại bản sao khi Nguyễn Trãi từ quan về ở ẩn tại Côn Sơn vui thú điền viên. Nguyễn Trãi(1380-1442), con của Nguyễn Phi Khanh(chịu ơn họ Trần), là một quan văn đời nhà Hồ. Sau khi quân Minh đô hộ nước ta Nguyễn Trãi theo phò Lê Lợi, khởi nghĩa chống quân Minh cho đến khi thành công. Ông lại được làm quan dưới đời nhà Lê.
Dưới triều Lê Thái Tổ (1428-1433) ông được tiến chức. Nguyễn Trãi hết lòng phò vua giúp nước nhưng bị bọn gian thần đố kỵ, xúc xiểm. Khi vua Lê Thái Tông lên ngôi(1433-1442), lúc 10 tuổi, nhà vua lại tin theo bọn nầy. Do mất niềm tin với vua nên ông từ quan. Trong bài Côn Sơn Ca, Nguyễn Trãi tìm về với khóm trúc vườn xưa để giữ cho lòng thanh thản, trong sạch và giử đạo cho thanh cao. Sống ở Côn Sơn ông khẳng định được cái ta trữ tình trước cảnh núi non hùng vỉ, suối khe chảy rì rầm như tiếng đàn của ai đó vang bên tai. Côn Sơn lại có đá phẳng lì, rêu phơi sương phủ, ông ngồi trên đá thật êm, ngước mặt nhìn trời, lòng nghe thanh thản:
Côn Sơn nước chảy rì rầm
Ta nghe như tiếng đàn cầm bên tai
Côn Sơn có đá rêu phơi
Ta ngồi trên đá như ngồi chiếu êm.
Trở lại bài thơ của Trần Nguyên Đán, ta xét tiếp:
Hai câu luận (5&6): 危磴經年蒼蘚合,
斷橋過雨黑芝生.
(Nguy đặng kinh niên thương tiển hợp,
Đoạn kiều quá vũ hắc chi sinh).
Bên cạnh suối nước là những tảng đá dựng đứng, có tảng nằm ngang, rêu xanh phủ kín nhiều năm, như thách thức với thời gian và tạo hóa. Xa bên kia là chiếc cầu gãy tự bao giờ, đứng trơ gan cùng sương gió. Sau cơn mưa chiều hôm qua thì những cụm nấm rừng màu đen mọc đầy trên cầu.
Hai câu thơ tả cảnh thật tuyệt vời. Hình ảnh chiếc cẩu gãy bắc ngang qua khe suối tạo thành một cảnh thật đẹp, vừa thơ mộng vừa hoang sơ quạnh vắng. Với một bút pháp thần kỳ làm nổi bật hình ảnh thật của chiếc cầu bị gãy, nấm dại mọc đầy trên cầu sau cơn mưa đêm hôm trước. Đọc mà ngậm ngùi, thương cho hoàn cảnh tác giả vừa gợi nhớ dãy núi Chí Linh tươi đẹp, bây giờ còn không?
Hai câu kết (7&8): 松風日晚喧空響
相似來儀奏九成
(Tùng phong nhật vãn huyên không hưởng,
Tương tự lai nghi tấu cửu thành).
Chiếu xuống dần, gió thổi mạnh từng cơn, rừng thông reo vang tiếng nhạc vi vu trên không trung. Mọi vật như chìm lắng, chìm theo tiếng lòng của tác giả khi nghe tiếng thông reo mà nghĩ tới chốn triều đình ngày xua ông đã từng ở đó phò vua giúp nước mà nay chỉ còn là âm vang của tiếng thông reo như gọi chim phượng bòang về chầu, đợi lệnh tấu khúc hoan ca cho vua nghe ( Theo huyền thoại đời vua Thuấn mỗi khi tấu khúc Tiêu Thiều, chim phượng hoàng liền bay về chầu).
Vài nhận xét về thơ văn của Trần Nguyên Đán:
Thơ văn của ông cũng như những quan văn vỏ trong triều, chủ yếu là giải bày tâm sự, thể hiện lòng yêu nước thương dân, và trung thành với vua . Ông vừa lo cho dân vừa lo cho mình nhất là trong lúc triều chính suy tàn, vận nước sắp hết. Những bài thơ hay mang chủ đề nầy là: Đề Huyền Thiên quán, Sơn trung tức sự, Dạ quy chu trung tác, Bất mị..Về mặt nghệ thuật thơ của ông thật đậm đà tình quê hưong, tha thiết với tiền đồ dân tộc. Phong cách đằm thắm, từ ngữ chọn lọc, diễn tả đủ yếu tố âm thanh, hình ảnh thật sinh động, chân thật. Hình ảnh đối lập thì mạnh mẻ làm nổi bật ý chính một cách rắn rỏi trung kiên, thí dụ trong bài họa thơ của Thái Thượng Hoàng đề ở cung Trùng Quang, phủ Thiên Trường, chẳng hạn, nội dung cũng để ca ngợi công đức của vua.
Dịch thơ:
Bản 1/: Nguyễn Cang
Lên đỉnh Phượng Hoàng núi Chí Linh
Song Phượng xa nhìn, mịt khói mây
Phượng Hoàng nổi tiếng tự xưa nay
Tháp Lân chênh chếch, cầu vồng rọi
Suối Miết rì rào, mưa gió bay
Đá dựng dốc nghiêng rêu phủ kín
Mưa tan cầu gãy nấm giăng đầy
Chiều tà gió thổi thông vi vút
Phụng múa về chầu tấu khúc hay.
Nguyễn Cang
Bản 2/: phóng tác của V.Ng
Lên núi Phượng
1.
Núi Phượng mây bay thiên vạn cổ,
Hương thùa thoang thoảng phấn thông xưa.
Tháp Lân trầm mặc trong mơ tưởng,
Văng vẳng ven đồi suối đổ mưa.
2.
Bậc đá cheo leo rêu phủ biếc,
Cầu nghiêng mưa tạnh nấm lan man
Gió chiều vi vút thông reo sóng
Từng đợt lưng trời,đổ nhặt khoan.
V.Ng
Bản 3/ Đỗ Đình Tuấn
Song Phượng dập dờn thấp thoáng xa
Phượng Hoàng nổi tiếng tự ngàn xưa
Kỳ Lân tháp ngả như vồng bóng
Miết Thủy suối gào giống tiếng mưa
Dốc núi đá chồng rêu phủ lấp
Tan mưa cầu gãy nấm đen mờ
Chiều tà gió nổi thông reo hát
Như phượng hoàng về tấu cửu ca.
Đỗ Đình Tuấn

Nguyễn Cang (5/11/2016)

VĂN HỌC ĐỜI TRẦN: PHÂN TÍCH BÀI THƠ "CHU TRUNG ĐỘC CHƯỚC" của Trần Quang Triều - Nguyễn Cang .

                            Tháp Cổ Chùa Quỳnh Lâm(Ảnh Từ Dân Việt )

 

Trong thơ văn đời Trần có một vị quan vừa giỏi văn lại tinh thông binh bị là Trần Quang Triều. Ngay từ nhỏ ông đã nổi tiếng thơ văn nên đựơc phong chức Văn Huệ Vương (năm 14 tuổi). Rất tiếc thơ văn của ông còn sót lại vỏn vẹn 11 bài nên ta không được thưởng thức nhiều bài thơ hay khác của ông. Sau đây tôi phân tích và phê bình bài "Chu Trung Độc Chước" :

Nguyên tác:         Phiên âm:

  舟中獨酌                Chu trung độc chước     

秋滿山城倍寂寥        Thu mãn sơn thành bội tịch liêu,

家書不到海天遙        Gia thư bất đáo hải thiên diêu.

人情疏密敲蓬雨        Nhân tình sơ mật xao bồng vũ,

世態高低拍漫潮        Thế thái cao đê phách ngạn triều.

松菊故留嗟異路        Tùng cúc cố giao ta dị lộ,

琴書歲晚喜同條        Cầm thư tuế vãn hỷ đồng điều.

幾多磊塊胸中事        Kỷ đa lỗi khối hung trung sự,

且向樽前試一驕 .     Thả hướng tôn tiền thí nhất kiêu.   

(陳光朝)                (Trần Quang Triều)                      

   Chú thích từ ngữ:

độc(酌): một mình

chước(獨):  uống(rượu)
bội(寂): gấp nhiều lần
tịch mịch(寂寥): lặng yên, vắng vẻ
diêu(遙): xa
mật(密): đầy, gần, khít , kín
xao(敲): gõ
bồng(蓬): mui thuyền
đê(低): thấp
phách(拍): vỗ
ngạn(漫): bờ sông cao, dốc

triều(潮): nước thủy triều

giao(留): giao tiếp qua lại , phó cho , kết hợp với

ta(嗟):than thở
dị異): lạ, khác thường
lộ(路): đường đi
cầm(琴): cây đàn
hỹ(喜): vui thích, mừng
điều(條): hòa nhau, đi từ chỗ nầy sang chỗ khác,đưa dẫn
kỷ đa(幾多): bao nhiêu
lỗi(磊): đá lởm cởm
hung(胸): bụng
tôn(樽):chén(rượu)

thí(試): nếm, thử xem

kiêu(驕): kiêu căng, vẻ mặt kiêu ngạo , ngựa lồng.

 

       Dịch nghĩa:

Thu về đầy núi, càng thêm buồn quạnh quẽ,

Thư nhà không đến miền biển xa xôi này.

Tình người thưa nhặt như mưa gõ mui thuyền,

Thói đời lên xuống như nước triều vỗ bờ.

Tùng cúc bạn cũ, than ôi, nay đã đi lối khác,

Mừng là tuổi già đàn sách còn hợp điệu.

Biết bao nỗi niềm chồng chất trong lòng,

Hãy thử giải khuây trước chén rượu xem sao.

      Sơ lược tiểu sử tác giả :

Trần Quang Triều (陳光朝), 1287 -1325) còn có tên là Trần Nguyên Đào, biệt hiệu là Cúc Đường Chủ nhân và Vô Sơn Ông; là nhà thơ và là quan chức đời nhà Trần.

Ông làng Tức Mặc phủ Thiên Trường( Nam Định), là con cả Trần Quốc Tạng, cháu nội Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn , anh vợ vua Trần Anh Tông. Năm 14 tuổi(1301) được phong chức Văn Huệ Vương. Từng cầm quân đánh giặc Thích Na.

Sau khi phu nhân là công chúa Thượng Trân mất , ông cáo quan về ở ẩn tại am Bích Động gần chùa Quỳnh Lâm, huyện Đông Triều (Quảng Ninh). Ông lập thi xã Bích Động để xướng hoa thơ văn cùng thi nhân bạn hữu. Khi mất thơ được được sưu tập thành Cúc Đường Di Cảo. Sách nầy bị quân Tàu đốt sạch trong chiến dịch tiêu diệt nền văn hóa Việt Nam, chỉ còn lại 11 bài thơ.

   
    Phân tích và những lời bình:

Đây là bài thơ thất ngôn bát cú Đừơng luật, luật trắc vần bằng. Thời điểm sáng tác , chưa đựoc xác định rõ , có thể ông sáng tác lúc còn làm quan. Nhân một chuyến đi công tác xa , lúc rỗi, ông tìm thư giản,lên thuyền chèo lướt trên sông ngắm cảnh. Sau đó dừng lại, một mình uống rượu, nhìn cảnh mùa thu, cảm tác bài thơ nầy.
Hai câu đề (1&2):
秋 滿 山 城 倍 寂 寥     Thu mãn sơn thành bội tịch liêu,
家 書 不 到 海 天 遙     Gia thư bất đáo hải thiên diêu. 

 

Chiều thu hiu hắt gió thu nhè nhẹ thổi kiến lòng kẻ xa nhà buồn ngập mênh mông. Đã mấy mùa thu đi qua, tác giả muốn "tìm về" chốn cũ quê xưa mà không đặng. Quyền cao chức trọng nhưng ông không muốn, phú quý vinh hoa ông cũng chẳng thèm. Ông chỉ muốn sớm từ quan để về thôi. Về đâu? Ông muốn về ẩn cư tại am Bích Động để lánh xa cõi trần tục nhiều bon chen hệ lụy mà tu hành cho lòng thanh thản. Xa nhà, ở vùng núi giáp biển bao la, đợi mãi tin nhà chẳng thấy , ông thất vọng lòng nặng trĩu, buồn nào hơn? So với Thôi Hiệu trong bài Hoàng Hạc Lâu, có khói sóng mù mịt trên sông khiến cảnh vật thêm buồn ảo não. Nhưng trong lòng mỗi người đều mang nặng mối "sầu" như nhau, nhớ nhà, nhớ quê hương giờ đà khuất nẻo :
 

日暮鄉關何處是
煙波江上使人愁.
(Hoàng Hạc Lâu/ Thôi Hiệu)
Nhật mộ hương quan hà xứ thị?
Yên ba giang thượng sử nhân sầu.
(Tản Đà dịch: Quê hương khuất bóng hoàng hôn,
Trên sông khói sóng cho buồn lòng ai?)     

    Nỗi nhớ nhà của Bà Huyện Thanh Quan cũng không kém phần sâu sắc :
Vàng toả non tây, bóng ác tà,
Đầm đầm ngọn cỏ, tuyết phun hoa.
Ngàn mai lác đác, chim về tổ,
Dặm liễu bâng khuâng, khách nhớ nhà.
Còi mục thét trăng miền khoáng dã,
Chài ngư tung gió bãi bình sa.
Lòng quê một bước nhường ngao ngán,
Mấy kẻ tình chung có thấu là?
(Chiều hôm nhớ nhà/ Bà Huyện Thanh Quan)

Ghi chú :

khoáng dã: Cánh đồng rộng.

bình sa: bãi cát phẳng.

     Hai câu thực 3&4:
人 情 疏 密 敲 蓬 雨               Nhân tình sơ mật xao bồng vũ,
世 態 高 低 拍 漫 潮              Thế thái cao đê phách ngạn triều.

 

Trần Quang Triều có công dẹp loạn Thích Na nhưng ông không lấy đó làm thỏa mãn, trái lại ông còn khinh thường bã lợi danh bèo bọt. Khác với một số lớn quan chức trong triều chỉ lo bon chen tìm danh vọng, quyền lợi, họ nịnh bợ tâng bốc kẻ trên nhưng khi sa cơ thất thế họ ngoảnh mặt làm ngơ. TQT chứng kiến thói đời đen bạc nầy nhiều lắm , ông tránh xa, cho rằng lợi danh chỉ là một chút phù du như mưa rơi trên mũi thuyền , nó tan biến nhanh chóng chẳng để lại chút gì ! hay như sóng vỗ vào mạn thuyền , sóng sẽ đi qua và tan biến vào dòng nước.

Về phương diện nghệ thuật TQT đã sử dụng phép so sánh thật khéo léo điêu luyện khiến người đọc cảm thấy thấm thía sâu xa tình đời! Ông cũng tỏ ra suất sắc khi sử dụng phép đối của luật thơ Đường trong các cặp thực , luận của bài thơ thất ngôn bát cú. Hãy xét cặp "thực" ở trên: "nhân tình" đối với "thế thái", sơ mật/ cao đê, xao bồng vũ/ phách ngạn triều. Phép đối rất chỉnh, xít xao không sơ hỡ, không thừa chữ , đạt đủ 3 yêu cầu : thanh,ý ,từ (loại). Tương tự cho cặp "luận". Thật tuyệt vời ! 

Nhà thơ Lý Bạch ( 李白; 701 - 762), đời Đường (Trung Quốc) cũng khẳng định rằng tiền tài vật chất chỉ là của phù du , nó không tồi tại mãi. Ông dùng phép nghịch đảo để chứng minh : nếu nó tồn tại vĩnh viễn thì ắt dòng sông Hán Thủy kia sẽ chảy lên Tây bắc ! 

功名富貴若長在，
漢水亦應西北流。
(Giang thượng ngâm /Lý Bạch)
Công danh phú quý nhược trường tại
Hán thuỷ diệc ưng tây bắc lưu.
(Dịch: Nếu như công danh, phú quí mà còn tồn tại lâu dài,
Thì dòng sông Hán Thuỷ hẳn phải chạy lên phía Tây bắc).

Ghi chú: Hán thuỷ:tên sông, phát nguyên tại tỉnh Thiểm Tây, chảy vào sông Trường Giang ở tỉnh Hoài Bắc.

       Hai câu luận (5&6):
松 菊 故 留 嗟 異 路     Tùng cúc cố giao ta dị lộ,
琴 書 歲 晚 喜 同 條     Cầm thư tuế vãn hỷ đồng điều.
 

Nỗi buồn của tác giả như bị xoáy sâu thêm khi biết giờ đây có một số bạn cũ đã chọn con đường riêng , ra đi không lời từ biệt. Ông ngao ngán tình đời, nghĩ rằng bây giờ chỉ còn lại cây đàn và sách vở là bạn thân thương chung thủy , biết an ủi, chia sẻ buồn vui với ông mà thôi ! 
Trong cuộc sống hình như ai cũng có niềm tâm sự riêng dù đó là bậc vua chúa hay bàn dân thiên hạ. Đọc lại bài thơ Tự Thuật của vua Trần Thánh Tông ta thấy nhà vua cũng có tâm sự riêng. Lúc rãnh rang ông lấy đàn ra gãy nhưng không có điệu vì trong lòng không có việc gì để bận tâm. Nhưng sự thật không phải vậy, trong lòng ông cũng đã hình thành một khúc nhạc rồi, nghĩa là ông cũng có tâm sự riêng. Rất tiếc ông không nói rõ ra nên ta không biết , ông nói rằng tâm sự ấy chỉ có gió trên cây thông ngoài kia là hiểu thôi ! Ông vua nầy có tư tưởng lạ, khác hẳn với tâm sự của Trần Quang Triều. Xin dẫn chứng bài thơ sau đây để rộng đường suy luận :    
自述(其二)

終日閑彈不調琴
閑門無事可關心
箇中曲破無人會
惟有松風和此音
(Trần Thánh Tông)
Tự thuật (kỳ 2)
Chung nhật nhàn đàn bất điệu cầm, 
Nhàn môn vô sự khả quan tâm.
Cá trung khúc phá vô nhân hội,
Duy hữu tùng phong hoạ thử âm.
Dịch nghĩa:
Suốt ngày thảnh thơi gãy cây đàn không điệu,
Trong cánh cửa nhàn, không có việc gì đáng để tâm.
Trong lòng ta đã hình thành khúc nhạc mà không ai biết,

Chỉ có gió trên cây tùng là hoạ được âm thanh đó.

Hai câu kết (7&8):
幾 多 磊 塊 胸 中 事         Kỷ đa lỗi khối hung trung sự,
且 向 樽 前 試 一 驕 .       Thả hướng tôn tiền thí nhất kiêu. 
Hiên tại, trong lòng ông chồng chất bao niềm tâm sự không biết bày tỏ cùng ai chỉ còn cách nâng ly rượu cay uống cạn để giải thành sầu ! Tâm trạng thật não nề !
Tản Đà Nguyễn Khắc Hiếu(19/5/1889- 7/6/1939) cũng giải sầu bằng cách uống rượu, vợ can ngăn ông cũng không nghe :
Thê ngôn tuý tửu chân vô ích
Ngã dục tiêu sầu thả tự do.
(Dịch: Vợ bảo say rượu thật là vô ích
Ta muốn giải sầu nên cứ mặc sức uống).
Còn Vũ Hoàng Chương (5/5/1916-6/9/1976) thì táo bạo hơn, ông uống say để quên hết sự đời nhưng cũng muốn tìm vui trong nhục thể phụ nữ: 
"Say đi em! Say đi em!
          Say cho lơi lả ánh đèn
Cho cung bậc ngả nghiêng, cho điên rồ xác thịt!
Rượu, rượu nữa! và quên, quên hết!
          Ta quá say rồi
          Sắc ngả màu trôi...
Gian phòng không đứng vững
Có ai ghì hư ảnh sát kề môi
Chân rã rời ".

    Về thơ , Trần Quang Triều là một nhà thơ giàu tình cảm, phóng khoáng tài hoa với những nhận xét rất tinh tế, xác thực. Những bài thơ của ông hầu hết đều tả cảnh nhưng lồng vào vào đó là tâm sự thất vọng, buồn bã. Ông vui với thiên nhiên, nói nhiều về thú du ngoạn, uống rượu ngâm thơ với bạn bè đồng điệu. Ông có địa vị sang trọng nhưng không thích cảnh bon chen chốn quan trường , ông thích gần gũi với thiên nhiên, ca ngợi cuộc sống êm ả, trù phú nơi thôn dã nên lúc nào cũng muốn "Tìm về " mặc dù tuổi còn trẻ. Phải chăng lúc đó triều đại nhà Trần bắt đầu suy vi mà ông thì không có cánh nào để vực dậy nên thoái thác muốn từ quan? Ông có nhận xét rất tinh tế và sâu sắc  về tình người, về cảnh đẹp thiên nhiên. Xin mượn lời đánh giá của Phan Huy Chú về thơ của ông như sau :"Thanh thoát , đáng ưa".

     Dịch thơ:

Dịch 1/:
Trong thuyền uống rượu một mình

Thành núi vào Thu cảnh tịch liêu

Biển trời tin nhạn đợi buồn thiu

Tình người ấm lạnh, mưa thuyền gõ

Thế thái đầy vơi, bờ nước leo

Bạn cũ cúc tùng, chia mấy nẻo

Tuổi già đàn sách, hợp vui nhiều

Nỗi lòng nặng trĩu buồn khôn xiết

Nâng chén rượu nồng, phách lạc xiêu !

(Nguyễn Cang)

 

Dịch 2/:
Thành núi vào thu cảnh tịch liêu,
Chẳng lá thư nhà đỡ quạnh hiu!
Tình người, thưa nhặt mưa thuyền gõ,
Thế thái lao xao, sóng ngọn triều.
Cúc tùng bạn cũ đòi chia nẻo,
Ðàn sách buồn vui buổi xế chiều.
Ngổn ngang tâm sự lòng thêm nặng,
Mượn chén khuây sầu biết có tiêu?
(Nguyễn Tấn Hưng)
 

Dịch 3/:
Thành non đượm vẻ thu sầu,
Tin nhà trời bể một màu vắng không.
Nhặt thưa mưa nện mui bồng,
Nước ròng nước cạn mà trông sự đời.
Cúc tùng đôi ngả chia phôi,
Hãy còn đàn sách cho người tóc sương.
Gỡ sao muôn nỗi tơ vương,
Chăng là dốc chén mà suông với tình.
(Vũ Khánh)
-----
Nguyễn Cang(13/11/2017)

MỜI XEM : TRANG THƠ TRẦN QUANG TRIỀU