NGƯỜI SÀI GÒN XƯA VÀ NAY

Người Sài gòn ngày xưa và nay...

 

Tôi không có ý đả kích ai, cái gì, ở đâu, khi nào, tại sao?

Nhưng sự thật là người Sài Gòn tiềm ẩn sự nho nhã có truyền thống từ rất lâu...

Trong ký ức tuổi thơ, tôi thấy đàn ông ra đường mặc áo sơ mi bỏ vào quần, phụ nữ mặc áo dài.

Phụ nữ ngồi phía sau xe gắn máy chỉ ngồi một bên, hai đùi khép kín.

Trong công sở họ nói chuyện với nhau thường mở đầu:

"Thưa ông", "Thưa bà".

Một lần ba tôi lái chiếc Honda SS 72 mới mua chở má và anh em tôi đi chợ Thủ Đức ăn chiều.

Khi vừa ra khỏi nội thành, một toán Cảnh sát đứng ra chặn đường. Họ nghiêm khắc nói:

-Thưa ông, thưa bà. Mong ông bà vui lòng không đi vào vùng mất an ninh.

Mẹ tôi trả lời:

-Thưa ông Cảnh sát. Chúng tôi chỉ muốn đưa bọn trẻ đi ăn chiều ở ngoại thành và xong ngắm cảnh rồi về.

Ông Cảnh sát nói:

-Vậy thì chúc ông bà và các cháu ăn ngon miệng. Nhớ, trở về nội thành trước khi trời sụp tối.

Nếu ông bà về trễ, vì trách nhiệm, buộc lòng tôi phải thực hiện những biện pháp nghiêm khắc. Mong ông bà hiểu cho.

Khi đi khỏi được một đoạn, má tôi dạy:

-Trước khi xưng hô, hãy chú ý đến ngón tay đeo nhẫn.

Nếu đàn ông có ngón tay đeo nhẫn thì gọi là ông, đàn bà gọi là bà.

Nếu không có ngón tay đeo nhẫn thì gọi là anh, là cô...!

Trẻ con thì gọi là các em...

Ngày trước người Sài Gòn xếp hàng ở tất cả những nơi công cộng như: Rạp chiếu bóng, rạp hát, nhà hàng có bán vé, Đại sứ quán các nước (chỉ trừ các bến xe).

Chỉ có trẻ con mới đánh giày. Và việc đánh giày được mặc định là không thu tiền công mà chỉ có tiền "boa". Trẻ đánh giày thường tập trung ở cửa các quán ăn, nhà hàng chờ thực khách. Thực khách ngồi vào bàn, trẻ đánh giầy kê chân thực khách lên thùng đồ nghề rồi cẩn thận chăm sóc đôi giày.

Xong việc, trẻ ngồi chờ. Khách ăn xong, tự cho tiền đánh giày. Khách không cho, trẻ đánh giày cũng không đòi. Hiếm khi khách không cho tiền. Lúc đó, giá 1 tô hủ tiếu Nam Vang là 20 đồng. Tiền "boa" đánh giày từ 1 đến 5 đồng.

Một lần, tôi được ba đưa đến Câu lạc bộ Làng Báo Chí (Thủ Đức) ăn cơm tự chọn (giống như buffet). Ba tôi căn dặn:

- Mỗi lần ăn chỉ lấy 3 muỗng cơm. Thức ăn thì chỉ lấy 3 món. Mỗi món không quá 3 miếng. Ăn hết, lấy nữa, chứ không được lấy nhiều, rồi ăn thừa, bỏ mắc tội. Nhìn xung quanh, tôi thấy ai cũng làm như vậy.

Bây giờ, người Sài Gòn cũ vẫn như thế, không thay đổi. Người Miền Nam cũ vẫn như thế, không thay đổi mấy.

Sài gòn chiện nhỏ...

Sài Gòn là một mảnh đất lạ kỳ. Nó kỳ lạ đến nỗi người ta luôn nghĩ về Sài Gòn mà lại chẳng biết viết gì về nó. Nó lạ kỳ đến nỗi người ta luôn nhớ về nó khi đang ở trong lòng nó.

Những ai đã từng sống ở Sài Gòn chắc cũng từng quen thuộc với câu cửa miệng "chiện nhỏ" (phát âm đúng theo dzọng Sài Gòn là "chiện" chứ ko phải là "chuyện")

Một showroom sang trọng của một hãng xe hơi nổi tiếng mà giá của một chiếc xe nằm ngoài khả năng đếm của nhiều người, vào một buổi trưa trời nắng gắt bên ngoài nhưng bên trong vách kính thì mát lạnh. Anh nhân viên bán hàng mặc đồ vest với cà vạt và giày da bóng lộn đang ngồi xem tivi.

Có một cụ ông đi bộ ngoài đường mở cửa vào showroom. Trông ông có vẻ không được khá giả lắm, tuy cũng vận áo sơ mi ngắn tay cũ và một chiếc quần khaki ngả màu. Ông cụ bước vào, đảo mắt nhìn một lượt rồi chắp tay sau lưng đi đến những chiếc xe trưng bày và bắt đầu xem xét. Anh nhân viên bán hàng bật dậy đi theo cụ, anh đi nhẹ nhàng và tỏ vẻ lịch sự. Anh gọi cụ là ngoại. Ngoại ơi, ngoại à. Mỗi lần cụ dừng lại ở một chi tiết anh lại đề nghị được cho cụ xem rõ hơn, anh mở cửa trước, cửa sau, mở nắp ca-pô để cho cụ xem. Khi cụ tỏ ý thắc mắc thì anh lại nhẹ nhàng giải thích với cụ, cụ già cứ gật gù lắng nghe nhưng có vẻ không hiểu mấy.

Đi chán cũng mỏi, anh bán hàng mời cụ già lại chỗ sofa có cái bàn kiếng sạch bóng và mời cụ dùng café, loại café đá pha sẵn thôi. Mãi sau cụ già nói với anh: qua thấy chỗ bán xe hơi này sang trọng quá, lại có máy lạnh nên qua vô xem chơi, chứ xe này cả dòng họ qua gom tiền lại cũng mua không nổi. Anh nhân viên vẫn rất lịch sự: dạ con biết, sẵn ngoại vô chơi thì con giới thiệu luôn để ngoại coi xe, đâu phải ai vô coi xe cũng mua đâu ngoại. Anh cười, coi bộ hiền khô.

Sài Gòn trời nắng gắt, đi ngoài đường hay thấy mấy thùng ghi “trà đá miễn phí”, ai muốn uống thì uống, dân xe ôm, xích lô là khoái dữ lắm, ghé uống ừng ực rồi cứ vậy đi, không cần phải cảm ơn...

Một lần ông xe ôm chở tôi xin phép tấp vô lê uống ly trà đá, tôi mới biết là có trà đá miễn phí. Đó là thùng trà đá miễn phí tôi thấy đầu tiên, nó ở gần bệnh viện 115, mặc dù nó không có bảng ghi “miễn phí”, chỉ thấy một thùng trà đá để ngoài đường, ai qua lại nếu biết cứ tự động rót mà uống. Uống hết có người ra châm trà, châm nước, bỏ đá vô.

Tôi hỏi ông xe ôm, trà đá miễn phí kiểu vầy có nhiều không chú. Ổng nói cũng nhiều, tùy mình biết chỗ mà ghé uống, trời nắng vầy có ly trà đã cũng đã lắm chú.Tui không phải nghèo đến mức cần phải uống trà đá miễn phí, tui uống bị thấy khoái vậy thôi...

"Bây giờ cầm tờ báo lên là rầu, hết muốn coi báo”- Câu này của một đại gia Sài Gòn. Đại gia này có lẽ đã về hưu, con cái đã thành đạt lấy vợ lấy chồng ở riêng hết. Đại gia này thường hay ngồi ở quán café cóc của bà già ở mẩu chuyện số 3. Sáng nào cũng có mặt, dù nắng hay mưa.

Sáng nào đại gia cũng mua báo, chắc chắn là có Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Người Lao Động, Công An, Pháp Luật… thỉnh thoảng mua tờ tạp chí hoặc nguyệt san. Đại gia chỉ mua báo của hai người, một con bé và một thằng bé quen, bữa đứa này bữa sau đứa kia. Hai đứa trẻ bán báo không bao giờ cạnh tranh nhau quyết liệt hoặc tỏ ra giành mối, chúng vui vẻ cùng phục vụ một vị khách hàng. Đại gia mua rất nhiều nhật báo nhưng lúc ra về chỉ đi tay không.

Sau này, khi có dịp ngồi ở quán café cóc đó suốt một buổi sáng tôi mới biết. Nếu hôm đó đại gia mua báo của thằng bé, sau khi đọc xong ông sẽ gấp tờ báo lại như cũ và đem cho con bé đi bán tiếp và ngược lại, nếu mua của con bé thì ông sẽ đem cho thằng bé để nó đi bán cho người khác, tiền thì ông vẫn trả đủ.

"Cho nhiêu cũng được” – Câu này ai ở Sài Gòn chắc là biết, chắc thỉnh thoảng có nghe, nhất là khi đi taxi, xe ôm, xích lô… nếu là khách đi quen rồi hoặc quãng đường gần quá khó trả giá thì bác tài sẽ nói vậy: chú (cô) cho nhiêu cũng được. Nói vậy chứ ai đành lòng cho ít, ví như đúng ra bảy ngàn thì khách sẽ đưa mười ngàn cho chẵn tiền.

Đó cũng không hẳn vì ít tiền quá mà nói vậy, cũng có khi nhiều thứ giá trị hơn người bán cũng nói: cho nhiêu cũng được. ví dụ như chuyện có cô giáo nọ dạy văn ở một trường cấp hai, cô nổi tiếng là thương học trò như con. Mỗi buổi sáng cô hay đi chợ ở gần nhà để tiện việc cơm nước. Trong chợ có rất nhiều người biết cô là cô giáo, và họ thường gọi luôn là “cô giáo”. Nhiều khi cô giáo cũng khó xử với các bà, các chị trong chợ, họ cứ bỏ vô giỏ cô khi thì con cá, khi thì bó rau, khi thì ký thịt… khi cô đòi trả tiền thì họ không chịu lấy hoặc nói: cô giáo cho nhiêu cũng được...

 

FB Nguyễn Nam Hải

Mời Xem Thêm :TẠI SAO PHỤ NỮ SAIGON XƯA HAY NGỒI MỘT BÊN Ở SAU XE MÁY, XE ĐẠP?

 

Nguồn Gốc TP.Saigon-Trần văn Giang  

THÀNH NGỮ ĐIỂN TÍCH 93 : SÁU, SẮC, SẮT, SẮN, SÂM - Đỗ Chiêu Đức

THÀNH NGỮ ĐIỂN TÍCH 93 : 

                               SÁU, SẮC, SẮT, SẮN,SÂM.

Đó là hai câu thơ trong đoạn kết có hậu của truyện thơ Lục Vân Tiên của Cụ đồ Nguyễn Đình Chiểu, tả khi Trạng nguyên Vân Tiên cưới Tiểu thơ Kiều Nguyệt Nga ở cuối truyện. SÁU LỄ chữ Nho là LỤC LỄ 六禮, là 6 cái nghi lễ phải tiến hành khi con trai con gái ngày xưa muốn kết hôn với nhau. Đó chính là : 

       1. Nạp Thái 納采 : Sau khi người mai mối cho biết là nhà gái đã đồng ý, nhà trai sắm sanh lễ vật và chọn ngày Nạp Thái cầu hôn. Như khi đến mua Thúy Kiều, Mã Giám Sinh cũng phải tiến hành thủ tục nầy :

                          Định ngày NẠP THÁI vu quy,

                     Tiền nong đã có việc gì chẳng xong ?!

       2. Vấn Danh 問名 : Nhà trai nhờ người mai mối hỏi tên họ và bát tự ngày sanh tháng đẻ của cô dâu. Đồng thời cũng phải cho nhà gái biết ngày sanh tháng đẻ và tên họ của mình. Mặc dù đến mua Thúy Kiều, Mã Giám Sinh cũng phải khai rõ tên họ gốc gát, nên khi :

                           Gần miền có một mụ nào,

                  Đưa người viễn khách tìm vào VẤN DANH.

                           Hỏi tên rằng : Mã Giám Sinh,

                  Hỏi quê rằng : Huyện Lâm Thanh cũng gần !

       3. Nạp Cát 納吉 : Nhà trai mang tên tuổi, bát tự của cô dâu vào nhà Tổ miếu để tiến hành bói toán kiết hung.

       4. Nạp Trưng 納徵 : Còn gọi là Nạp Tệ, tức nhà trai đưa tiền sính lễ sang cho nhà gái.

       5. Thỉnh Kỳ 請期 : Còn gọi là Tinh Kỳ 星期. Nhà trai chọn ngày lành tháng tốt đưa lễ vật sang nhà gái để xin nhà gái đồng ý ngày rước dâu đã chọn. Như sau khi đã chọn ngày xong thì Thúy Kiều chỉ còn chờ đợi :

                               Việc nhà đã tạm thong dong,

                               TINH KỲ giục giã đã mong độ về.

                               Một mình nàng ngọn đèn khuya,

                               Áo đầm giọt tủi tóc se mái sầu...

       6. Nghinh Thân 親迎 : Ta gọi là Rước dâu; trước đó một ngày nhà gái phải đưa tất cả đồ hồi môn sang nhà trai; hôm Nghinh thân chú rể chỉ đến rước cô dâu về làm lễ động phòng mà thôi.

       Trong truyện thơ Nôm khuyết danh Hoàng Trừu Công Chúa Đội Đèn thì sử dụng thẳng từ LỤC LỄ :

                       Sắm làm LỤC LỄ phương viên,

                 Truyền quan viết điệp dâng lên cửu trùng.

 

  Ngoài SÁU LỄ ta còn có SÁU CUNG. Theo sách Chu Lễ《周礼·天官·内宰》chương Thiên Quan, Nội Tể : Nơi Hoàng Hậu ở gồm có sáu cung: Một cung chính tẩm 正寝 là phòng ngủ chính ở phía trước, năm cung ở phía sau chỉ dùng để nghỉ ngơi, gọi là Yên Tẩm 燕寝, gộp chung lại là SÁU CUNG, chữ Nho là LỤC CUNG 六宫. LỤC CUNG là từ dùng để chỉ Hoàng Hậu, nhưng truyền đến đời Đường thì Lục Cung là từ dùng để chỉ chung các Phi Tần ở hậu cung. Trong bài thơ trường thiên "Trường Hận Ca" của Bạch Cư Dị khi tả về Dương Qúy Phi lúc mới nhập cung có câu :

                  回眸一笑百媚生，    Hồi mâu nhất tiếu bách mị sanh,

                  六宫粉黛無颜色.     Lục cung phấn đại vô nhan sắc.

Có nghĩa :

      - Quay đầu lại liếc mắt mĩm cười một cái toát ra vẻ đẹp thiên kiều bá mị, làm cho son phấn của sáu cung (chỉ chung các phi tần ở hậu cung) đều lu mờ hết cả nhan sắc, không còn ai dám sánh đẹp với nàng nữa cả ! 

              Quay đầu mắt liếc cười xinh đẹp,

              Son phấn SÁU CUNG cũng nhạt màu !

 Trong bài "Văn Tế Vua Quang Trung" của Ngọc Hân Công Chúa bắt đầu bằng hai câu :

       Than rằng:

                       Chín từng ngọc sáng bóng trung tinh, 

                                        ngoài muôn dặm vừa cùng trông vẻ thụy;

                       Một phút mây che vầng Thái Bạch, 

                                        trong SÁU CUNG thoắt đã nhạt hơi hương.

       Sau SÁU CUNG ta còn có SÁU ĐẠO mà chữ Nho gọi là LỤC ĐẠO 六道, là 6 con đường mà tất cả chúng sinh đều phải trải qua, gồm có Tam Ác Đạo 三恶道 là : Địa ngục đạo 地獄、Ngạ qủy đạo 餓鬼、Súc sinh đạo 畜生、và Tam Thiện Đạo 三善道 là : A-Tu-La đạo 阿修羅、Nhân đạo 人、và Thiên đạo 天。Hễ ai làm ác thì sẽ bị luân hồi vào Tam Ác Đạo và những người làm việc thiện sẽ được luân hồi vào Tam Thiện Đạo. 

       Trong tác phẩm SÃI VÃI của cụ Nguyễn Cư Trinh đã cho ông Sãi luận về chữ VUI như sau :

             ... Trong ba ngàn, Sãi vui để một bầu;

                 Ngoài SÁU ĐẠO, Sãi vui thông tam giới.

                 Non Bồng Lai bước tới Sãi vui với Bát Tiên;

                 Núi Thương Lãnh tìm lên, Sãi vui cùng Từ Hạo...

 

 Còn trong "Văn tế nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh" (1874) của cụ đồ Nguyễn Đình Chiểu thì gọi là "Sáu Nẻo Luân Hồi" :

              Như vậy thì...

                 Số dẩu theo SÁU NẺO LUÂN HỒI,

                 Khi sau để trăm năm uất ức !

       Ngoài ra trong văn học cổ còn có nhóm từ SÁU DẬT QUY LINH để chỉ tuổi thọ những quan viên sống hơn một Hoa giáp (60 tuổi) theo chế độ ưu đãi trong Tống Sử 宋史 : Tống chế , thiết từ lộc chi quan, dĩ dật lão ưu hiền...宋制，設祠祿之官，以佚老優賢... Có nghĩa : Chế đô nhà Tống, lập ra chức quan ăn lộc để làm yên vui người già và ưu đãi kẻ hiền tài... QUY LINH 龜齡 là tuổi của con rùa, theo quan niện xưa, Rùa là con vật trường thọ, nên Quy Linh là chỉ sống dai, có tuổi thọ cao, như trong Sơ Kính Tân Trang của Chiêu Lỳ Phạm Thái tả Trương Công đã trên 60 tuổi mà còn nạp vợ lẻ với hai câu thơ như sau :

                          ... Đã ngoài SÁU DẬT QUY LINH,

                      Phương đông lại rạng tiểu tinh một nàng. 

      Còn SẮC 色 là màu sắc, là hình tướng của sự vật; Có SẮC là có màu đẹp, nên SẮC là Đẹp; SẮC NƯỚC chữ Nho là QUỐC SẮC 國色 chỉ những người đẹp nhất nước; nói theo bây giờ là "Người đẹp cấp Quốc gia". Nhưng trong văn học cổ từ Quốc Sắc thường dùng để chỉ những cô gái rất đẹp mà thôi, như cụ Nguyễn Du đã so sánh giữa Thúy Kiều và Kim Trọng là :

                      Người QUỐC SẮC, kẻ thiên tài,

                   Tình trong như đã mặt ngoài còn e !

       

      Trong truyện thơ Nôm khuyết danh Quan Âm Thị Kính, khi tả Thị kính là cô gái đẹp thì gọi là SẮC NƯỚC :

                 

                           Đặt cho Thị Kính tên nàng,

                  Đậm nhuần SẮC NƯỚC, dịu dàng nét hoa.

      Đi liền theo SẮC NƯỚC là HƯƠNG TRỜI; là Sắc của Nước và Hương của Trời để chỉ "Người đẹp thật đẹp thơm thật thơm" không chê vào đâu được, như khi Sở Khanh trông thấy Thúy Kiều đẹp là thế thơm là thế mà lại luân lạc vào chốn lầu xanh, nên đã buông lời tiếc rẻ :

                      Than ôi, SẮC NƯỚC HƯƠNG TRỜI,

                    Tiếc cho đâu bỗng lạc loài đến đây !?

 

SẮC NƯỚC HƯƠNG TRỜI là dịch từ thành ngữ QUỐC SẮC THIÊN HƯƠNG 國色天香. Như khi đến để mua Thúy Kiều, thì Mã Giám Sinh cũng đã rất hài lòng mà đánh giá rằng :

                      Đã nên QUỐC SẮC THIÊN HƯƠNG,

                  Một cười này hẵn ngàn vàng chẳng ngoa.

      SẮC theo Phật giáo còn là cái hình tướng mà ta cảm nhận và nhìn thấy được, trái với KHÔNG là không có không thấy gì cả. Theo Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh có câu "Sắc tức thị không, không tức thị sắc 色即是空，空即是色". Trong văn học cổ thường dùng để chỉ cảnh thế gian hư hư thực thực, biến ảo khôn lường, tựa có tựa không. Trong truyện thơ Nôm Quan Âm Thị Kính khi khen Thiện Sĩ có câu :

                         Sư khen rằng kẻ Nho phong,

                   Đã xem đến chữ SẮC KHÔNG đâu mà !

      Còn chữ SẮT 瑟 (bằng mẫu tự T) là một loại Đàn xưa, tương đương như là CẦM 琴. CẦM lúc đầu có 5 dây, gọi là Ngũ Huyền Cầm, sau thêm 2 dây, gọi là Thất Huyền Câm; còn SẮT thì có từ 25 dây cho đến 50 dây như câu thơ của Lý Thương Ẩn trong bài Cẩm Sắt 錦瑟 là Đàn Gấm :

                  錦瑟無端五十弦,   CẨM SẮT vô đoan ngũ thập huyền,

                  一弦一柱思華年.   Nhất huyền nhất trụ tư hoa niên.

Có nghĩa :

       - Đàn Gấm bỗng dưng lại có đến 50 dây,

       - Mỗi một dây mỗi một trục đều làm cho người ta nhớ đến tuổi hoa niên.

Hai thứ đàn CẦM và SẮT thường hay được đánh hòa âm với nhau nghe rất vui tai và hòa hợp, nên CẦM SẮT thường dùng để chỉ vợ chồng thương yêu và hòa hợp nhau như trong Kinh Thi 詩經 chương Quan Thư 關雎 có câu  :

                    窈窕淑女，  Yểu điệu thục nữ,

                    琴瑟友之.   CẦM SẮT hữu chi.

      Có nghĩa :

                       Yểu điệu thục nữ đây rồi,

                Cùng người quân tử sánh đôi SẮT CẦM.

       Trong Chinh Phụ Ngâm Khúc diễn ngâm, nữ sĩ Đoàn Thị Điểm đã diễn Nôm rất hay các câu sau đây lúc người chinh phụ nhớ chồng :

                     SẮT CẦM gượng gãy ngón đàn,

                Dây loan kinh đứt, phím loan ngại chùng !

      Còn SẮN BÌM là Dây Sắn và dây Bìm Bịp, là hai loại thảo mộc thuộc dây leo phải sống bám vào thân cây lớn, nên trong văn học cổ dùng để ví với thân phận của những người vợ lẻ. Như khi về với Thúc Sinh Thúy Kiều cũng biết thân phận lẻ mọn của mình :

                           SẮN BÌM chút phận con con,

                 Khuôn duyên biết có vuông tròn cho chăng ?!

      Còn SÂM THƯƠNG 參商 là hai vì sao ở trên trời. Sao SÂM nằm trong Tây quan Bạch Hổ thất tú 西官白虎七宿; Sao THƯƠNG nằm trong Đông quan Thương Long thất tú 東官蒼龍七宿. Sao SÂM ở phía Tây, còn sao THƯƠNG ở phía Đông. Cái nầy mọc thì cái kia lặn; Cái kia lặn thì cái nầy mọc, nên hai vì sao nầy không bao giờ gặp nhau trên bầu trời. Thường dùng để chỉ bạn bè, thân nhân, nhất là vợ chồng cách biệt hai nơi khó lòng gặp mặt. Trong Tuyện Kiều, khi Thúy Kiều báo ân báo oán đã nói với Thúc Sinh rằng :

                      SÂM THƯƠNG chẳng vẹn chữ tòng,

                      Tại ai há dám phụ lòng cố nhân !

 

Hẹn bài viết tới !

                                                                                        杜紹德

                                                                                    Đỗ Chiêu Đức

  MỜI XEM :

       

THÀNH NGỮ ĐIỂN TÍCH 92 : SÁNH SÀNG SAO SÀO SÁT - Đỗ Chiêu Đức

                    

3 CHUYỆN TÌNH : TÌNH BẠN, TÌNH MẸ, TÌNH NGƯỜI

1./ Tình Bạn : Tại sao anh khóc?

Một anh nọ đến gõ cửa nhà anh bạn Bedouin để nhờ vả:

“Tôi muốn anh cho tôi mượn bốn ngàn dinar vì tôi phải trả nợ. Anh giúp tôi được không?”

Anh bạn bảo vợ gom hết mọi thứ giá trị họ đang có, nhưng cũng không đủ. Hai vợ chồng phải đi mượn hàng xóm cho tới khi gom đủ số tiền.

Khi anh nọ đi rồi, vợ thấy chồng mình khóc.

“Sao anh lại buồn? Giờ đến lượt hai vợ chồng mình lại nợ hàng xóm, có phải anh sợ mình không trả nợ nổi?”

“Chẳng phải vậy đâu! Anh khóc vì anh ấy là người anh rất quý mến, vậy mà anh chẳng hề biết anh ấy gặp hoạn nạn. Anh chỉ nhớ tới anh ấy khi anh ấy đến gõ cửa hỏi mượn tiền.”


 2./ Tình Mẹ : Không chịu buông tay!

Vài năm về trước, vào một ngày mùa hè , một cậu bé quyết định đi bơi ở con sông gần nhà. Trời thì nóng mà nước sông thì mát, cậu mừng rỡ nhảy ào xuống, bơi ra giữa sông mà không để ý rằng một con cá sấu đang bơi lại phía sau!

Cùng lúc đó, mẹ cậu bé đang ở trong nhà và khi nhìn ra cửa sổ, bà hoảng hốt khi thấy con cá sấu tiến ngày càng gần cậu con trai hơn! Hoảng sợ tột độ, bà mẹ lao ra, nhanh gấp nhiều lần cậu bé khi cậu chạy đi bơi, vừa chạy, vừa hét gọi con trai. Nghe tiếng mẹ gọi, cậu phát hiện ra con cá sấu và bơi ngược trở lại về phía bờ. Nhưng quá muộn, đúng khi cậu bơi tới bờ thì cũng là lúc con cá sấu đớp được chân cậu! Từ trên bờ, người mẹ chậm một giây, chộp lấy cánh tay cậu. Và bắt đầu một trận kéo co không cân sức. Con cá sấu khoẻ hơn người mẹ rất nhiều, nhưng người mẹ còn quá nhiều tình thương và không thể buông tay.Lúc đó, một bác nông dân đi qua, nghe tiếng kêu cứu của người mẹ nên đã vội vã lấy một chiếc gậy to ra cùng chiến đấu với con cá sấu! Con cá sấu đành thả chân cậu bé ra.Sau hàng tuần, hàng tuần trong bệnh viện, cậu bé đã được cứu sống. Nhưng chân cậu có một vết sẹo rất to, trông rất khủng khiếp – bằng chứng của lần bị cá sấu tấn công.Một phóng viên tới gặp cậu bé khi cậu đã hoàn toàn bình phục. Phóng viên này hỏi cậu bé có thể cho xem vết sẹo được không. Cậu bé kéo ống quần lên, để lộ vết sẹo cho phóng viên chụp ảnh. Và phóng viên nọ đã nói rằng vết sẹo này cậu bé sẽ không thể nào quên!- Không đâu, hãy nhìn tay cháu đã! – cậu bé nói rồi kéo tay áo lên. Trên tay áo của cậu là một vết sẹo to, thậm chí còn sâu hơn cùng với những vết cào xước rất đậm và kéo dài do móng tay của mẹ cậu – khi người mẹ dồn tất cả sức lực và yêu thương đễ giữ lại đứa con trai yêu quý. Cậu bé nói với phóng viên:- Chính vết sẹo này cháu mới không bao giờ quên được! Và cháu tự hào về nó, tự hào vì mẹ cháu đã không chịu buông tay.Trong cuộc sống những người cha – người mẹ luôn như thế đấy, họ yêu đứa con của mình bằng cả trái tim và chấp nhận hy sinh, chấp nhận đau đớn và níu giữ lấy ngay cả những hy vọng nhỏ nhoi, mong manh nhất chỉ cần đứa con mình được sống, được no đủ và êm ấm.
Bất cứ người cha, người mẹ nào cũng sẽ không bao giờ buông tay khi con mình đang ở trong tận cùng hiểm nguy. Nơi bình yên nhất, chính là trong vòng tay gia đình thân yêu!
Gia đình chính là nơi bình yên và luôn dang tay che chở ta. Là nơi ta tìm về khi mệt nhòai trên con đường đời đầy rẫy chông gai.

3./ Tình Người : Tiếng đóng cửa

Tôi mới chuyển đến nơi ở mới, cứ gần nửa đêm đang lúc ngủ ngon, tôi bị thức giấc vì tiếng đóng cửa rất mạnh ở lầu trên và tiếng chân lộp cộp rất khó chịu.

Nhiều ngày kế tiếp nhau, vẫn tiếng đóng cửa và tiếng dép vào đúng giờ ấy khiến tôi không sao chịu nổi.

Mẹ tôi khuyên: "Thôi con à, chúng ta mới đến, con đừng vội, kẻo làm mất lòng hàng xóm".

Tôi đem chuyện ra than thở với mấy người trong xóm. Có người khuyên: "Bà và chị cố gắng chịu đựng tiếng đóng cửa đó một thời gian. Chắc sẽ không lâu đâu..."

Rồi người ấy nói tiếp: "... Nửa năm trước, người cha bị tai nạn xe qua đời; người mẹ bị ung thư, liệt giường, không đi lại được. Tiếng đóng cửa đó là của người con. Hoàn cảnh khá đáng thương, xin bà và chị thông cảm!

Cậu thanh niên này mới chỉ độ 16 tuổi. Tôi tự nhủ: "Trẻ người non dạ, cố chịu đựng thôi".

Thế nhưng, tiếng đóng cửa vẫn tiếp tục xảy ra. Tôi quyết định lên lầu nhắc nhở.

Cậu bé mở cửa, hốt hoảng xin lỗi: "Dì thứ lỗi, cháu sẽ cố gắng cẩn thận hơn..."

Thế nhưng, cứ khi tôi vừa thiu thiu giấc ngủ, tiếng đóng cửa quen thuộc lại vang lên đập vào tai tôi như thách thức.

Mẹ tôi an ủi: "Ráng đi con, có lẽ nó quen rồi! Từ từ mới sửa được..."

Rồi khoảng một tháng sau, đúng như lời mẹ nói, tiếng đóng cửa đột nhiên biến mất.

Tôi nằm trên giường nín thở lắng tai nghe, tiếng khép cửa thật nhỏ, và bước chân nhẹ nhàng cẩn thận.

Tôi nói với mẹ: "Mẹ nói đúng thật!"

Nhưng tôi bỗng bất ngờ… khi thấy hai mắt mẹ tôi ngấn lệ.

Mẹ tôi nghẹn ngào nói: "Mẹ thằng bé trên lầu đã ra đi rồi, tội nghiệp thằng bé, ban ngày đi học, đêm đến quán chạy bàn.

Nó cố gắng đi làm thêm để kiếm tiền chạy chữa cho mẹ, nhưng rồi bà ấy vẫn không qua khỏi

Trong tình hàng xóm, tôi sắp xếp thời gian viếng xác người phụ nữ ấy.

Cậu bé cúi thấp đầu, tiến đến gần tôi và nói: "Dì! Nhiều lần cháu làm Dì mất ngủ, cháu xin Dì tha lỗi".

Rồi cậu nói trong tiếng nấc: "Mẹ cháu mỗi ngày một yếu, nói không được, nghe không rõ, cháu đóng cửa mạnh để mẹ biết cháu đã về, có thế bà mới an tâm ngủ, Nay mẹ cháu không còn nữa, Dì ạ..."

Nghe câu chuyện, tôi bỗng cảm thấy như bị ù tai, lệ từ hai khóe mắt tôi bỗng tuôn trào ra...Tôi thấy mình quả là vô tâm, thiếu cảm thông với hoàn cảnh của người khác.

Cảm thông là tối cần trong các mối quan hệ và lòng khoan dung là quà tặng đáng giá nhất trên đời.

Xin Bạn đừng bao giờ khép lại lòng mình,

Cầu mong cho con người chúng ta luôn hướng đến một nhịp đập trái tim quảng đại, tấm lòng vị tha, nhân ái, vượt qua những suy nghĩ tầm thường, để mặc lấy tâm tình yêu thương.

Tạo Hóa ban tặng riêng chỉ có ở "Con Người"...

Hoa Huỳnh chuyển

2 Bài Thơ Của Lưu Trong Lư : CÓ LẼ NÀO ANH CHẾT Và BÀI THƠ CUỐI CÙNG

1./ Có Lẽ nào anh chết

Anh không ngồi đếm bao thu còn lại                                        
Bao tuần lá đổ vàng rơi
Khi cánh song anh khép kín cõi đời
Anh vẫn không tin : mình chết
Khi chia tay không cất lời vĩnh biệt
Buổi giao ban không đứt đoạn đường dây
Trong gian nan ta gọi thép sáng ngời
Giữa đối thoại ngày mai ta không vắng mặt.
Bão gió ba mươi năm đầu cành vẫn trong tiếng hót
Ôi mẹ ! Với mây xanh, sao biếc, nắng vàng
Tơ rút ruột, kén thời gian tằm lót ổ
Cho trời, cho đất một tình thương.
Đâu phải anh vào nơi bất diệt
Vì trăm năm sau
Cô bé nào bên cầu ao
Chợt ngâm đùa mấy câu thơ anh, vơ vẩn.
Anh biết rồi mắt anh sẽ tan thành bụi phấn
Nhưng em có hay : hạt bụi mắt anh
Là con thương của giọt nắng rơi tự trên cành
Và của hạt sương tự đất đen tụ lại ?
Còn say, còn mơ, còn đời luân hồi mãi mãi
Bụi phấn vẫn bay đi cướp lửa những sao trời
Để sưởi nồng mảnh mảnh trăng rơi
Và chút chút nhen hồng trong mắt người bất hạnh.
Nếu chút thương còn vương trên mẩu bánh
Chút đau còn vướng áo chưa lành
Bọn côn đồ còn dọa dẫm hành tinh
Bụi mắt anh, cả hồn anh khắp trời bủa lưới.
Xin cảm tạ ngọn sóng lòng vừa tới
Giữa dòng thơ trên tờ giấy trắng tinh
Và bâng quơ tiếng gió trên cành
Xua chút lạnh trên bờ cây còn sót lại
Có nhạc nào bằng khúc nhạc ấy
Của lời trao tiếng gởi giữa con người
Cũng bấy nhiêu tiếng khóc tiếng cười
Mà vàng ngọc thế gian không sánh nổi
Ta chẳng bao giờ tiếc nuối
Những giọt nước mắt đổ ra
Vì một ý đẹp, một cành hoa
Hay vì một nỗi đau bên đường đụng phải
Có những hoàng hôn toan xóa mờ chân sói
Giữa nơi đây ta chong sáng ngọn đèn
Giữ mãi hồn thương, sắc mơ còn đỏ mãi
Dẫu mơ kia chưa trọn nở trước thềm
Có hạnh phúc nào như hạnh phúc niềm tin
Vẫn như thủa nào tóc để lơi chiếc lược
Cho mắt anh lại được gặp mắt em
Cho hai tia lửa nhỏ hồng thêm.
Khi gà, mai mỗi ngày còn đập cánh
Ai tắt được lửa bình minh ?
Khi tim anh còn chan chứa ân tình
Lẽ nào em tin rằng: Anh chết ?
Hà Nội - Nha Trang - Phan Thiết
Lưu Trọng Lư (1981)

 2./ Bài thơ cuối cùng của Lưu Trọng Lư:
 Trời đã chiều
Buồn tà, vơ vẩn tà
Ta đi tìm ai?
Bây giờ
Ai tìm ta nổi?
Trăm khóa không giữ nổi ta
Ta như con chim giữa trời
Vô ích! Vô ích! Vô ích!
Không ai giữ nổi ta hết
Ta đi tìm người ta yêu
Cứu nhân của đời ta
Muôn lần... Chỉ có người, người ta yêu
Ai bắt ta nổi?
Vô ích! Vô ích! Vô ích
Ta đi tìm người ta yêu.

Một buổi sáng cuối tháng 7-1991, cô y tá Bệnh viện Việt Xô Hà Nội nói với nhà thơ khi đang săn sóc thuốc men cho ông: “Lúc nào bác khoẻ, bác nhớ làm tặng chúng cháu một bài thơ nhé”. Ngay sau khi thở ôxy xong, trên người còn đầy những dây rợ, nhà thơ đột ngột vừa vung tay vừa ứng tác bài thơ này.

Xem Thêm :

Top 10 Bài thơ hay của nhà thơ Lưu Trọng Lư 

Đỗ Duy Ngọc - Truyện ngắn Linh Nghiệm của Trần Huy Quang

 

Đỗ Duy Ngọc : Tôi không quen nhà văn Trần Huy Quang. Một thời tôi làm nhiều bìa sách cho nhiều nhà văn Trung, Nam, Bắc nhưng cũng chưa bao giờ vẽ bìa sách cho nhà văn này.

Hôm nay nghe tin ông mất, chợt nhớ hình như năm 1992 trên báo Văn Nghệ số kỷ niệm 35 năm ngày thành lập Hội Nhà văn, tôi có đọc một truyện ngắn nhan đề Linh Nghiệm của ông. Hồi đó tôi đọc truyện này mà toát mồ hôi hột, lạnh sống lưng. Không ngờ lại có nhà văn to gan lớn mật như thế.

Một câu truyện ngắn nhưng chứa đựng nhiều điều về thời đại. Hay thì chưa thể gọi là hay nhưng thâm thúy quá. Nghe nói vì truyện ngắn này mà nhà văn Trần Huy Quang gặp nhiều khổ nạn, bị treo bút ba năm. Tờ báo bị thu hồi và tiêu hủy sau khi đã phát hành nhưng rất nhiều người đã mua, đã đọc và giữ nó nên số đem tiêu hủy chẳng bao nhiêu.

Tôi cũng đã đọc Câu chuyện về ông vua lốp (Văn Nghệ. 1986) và Lời khai của bị can, những phóng sự một thời gây chấn động của ông.

Đăng lại truyện ngắn Linh Nghiệm để nhớ lại một thời và cũng để tưởng nhớ đến nhà văn dám cưỡi lưng cọp trong một thời kỳ mà mỗi câu chữ của nhà văn đều bị soi bằng kính lúp.

LINH NGHIỆM

Truyện ngắn của Trần Huy Quang

Hinh là con trai thứ ba trong một gia đình nông dân không nghèo nhưng cũng không giàu có gì lắm. Cha anh ta có đỗ đạt, đã từng làm quan, nhưng tính khí thất thường, lòng đầy ham hố nên quan trên không mặn mà gì nên đã bỏ quan, khi đi dạy ở chốn kinh kỳ, khi ngồi bốc thuốc ở vùng sơn cước.

Hinh thừa hưởng ở dòng họ và khí chất của vùng chôn rau cắt rốn cái nết cơ bản cần cho kẻ có hoài bão tham chính là tính đa mưu túc kế, lòng dạ thật không bao giờ lộ ra mặt, bạn bè cùng lứa không ai dám kết thân làm bằng hữu. Hinh sáng dạ, lại có chí, học đâu biết đó, hai mươi tuổi làm thơ chữ Hán, đọc Rút-xô, Mông-tét-ski-ơ… bằng nguyên bản nhưng Hinh chán học, chỉ nhăm nhăm một dạ xuất ngoại. Đạo học không có đường tắt, mà lập thân bằng con đường học vấn thì mù mịt, xa vời quá. Bằng văn chương thì chỉ khi thế cùng lực tận, bất đắc dĩ mà thôi.

Hàng ngày Hinh sống như người nuốt phải quả chuỳ gai vào bụng, buốt nhói, nhăn nhó, bồn chồn, vừa ngồi đã đứng lên, mới ngủ đã vùng dậy, trán nhăn tối, mắt xa xăm. Như đang phải lòng một tiểu thư khuê các…

Nhưng Hinh đâu phải là người dại dột, không bao giờ để phí chí khí, sức lực vào chuyện đàn bà. Vớ vẩn. Chiếm mười trái tim đàn bà đâu có khó nhưng một trái tim nhân loại thì phải vượt trùng dương. Hinh ngước cái nhìn mong đợi lên bầu trời, hoài vọng bóng dáng một con tàu, tìm kiếm một phép thần thông, mong đợi một dấu vết của cõi Thiện hoặc hơi hướng của miền Cực lạc để đưa về cho chúng sinh.

Tháng ngày như sợi chỉ căng mà lòng khao khát làm trai hải hồ, khắc khoải mong một phút được quỳ dưới chân bậc Chí Thánh và nói: “Ơn Người, Người là nguồn ánh sáng dẫn dắt chúng con… Lũ chúng sinh con khao khát được gặp Người…”

Thế rồi như sự linh nghiệm của lời nguyện cầu, một đêm giông tố bão bùng, đất trời như trong cơn đau sinh nở, Hinh đã lên chín tầng Thánh địa để được gặp đấng Chí Linh.

Bắt đầu là một ngọn nến, ánh lửa dịu ấm toả một quầng sáng hình nón. Vầng sáng ấy tỏa hào quang, tia hào quang không thẳng mà có hình gấp khúc. Cuối cùng ở trung tâm vầng sáng ấy hiện ra khuôn mặt kiều diễm của một cô gái tóc vàng.

− Kính thưa… − Hinh bàng hoàng thốt lên.

− Không phải! − Cô gái mỉm cười độ lượng − Tôi chỉ là sứ giả của đấng Lập Đạo. Anh có lời thỉnh cầu gì gấp lắm không? Người đang bận, việc hành đạo mới chỉ ở bước khởi đầu…

− Kính thưa, tôi là người của xứ sở Nhọc nhằn tăm tối…

− Thôi anh không cần phải nói, chàng trai ạ, người xứ Nhọc nhằn có khát khao ánh sáng thì việc hành đạo mới càng được dễ dàng. Đây anh cầm lấy, theo Đạo thư này, anh sẽ tìm được chân lý.

Vị sứ giả trao cho Hinh đạo thư quý giá ấy rồi nhỏ dần, nhỏ dần cho đến khi chỉ còn như một cái chấm chính giữa vầng hào quang rồi biến mất giữa bao la. Hai tay đỡ cuốn sách trước trán, Hinh vẫn quỳ và thành kính đặt lên đó một cái hôn, rồi anh run run giở ra đọc.

“Hãy đi về phía Nam theo con đường một bên là cây và một bên là nước, cuối con đường có quán bia hơi và thịt chó, đừng vào chốn đam mê ấy và đi thật chậm. Dọc đường sẽ có người hỏi: “Có đi không?” thì đừng đi. Đó cũng là người cần lao chứ không phải ma quỷ cám dỗ, nhưng phải đành từ chối. Đi tiếp sẽ gặp một ki-ốt sách báo nên rẽ trái, trước mặt đã là vườn hoa nhỏ. Bây giờ anh phải khom người xuống, đi chậm từng bước một, mắt nhìn xuống mặt đất để “tìm cái này”. Cứ thế… chỉ cần một lúc sau, anh sẽ có được thiên hạ…”

Hinh ấp cuốn đạo thư vào ngực tức tưởi. “Trời ơi, bảo bối, bảo bối…” − Hinh sung sướng hét toáng lên. Tiếng anh vang rất to trong đêm và lúc ấy Hinh mới biết mình vừa qua một giấc mơ. Nhưng trời ơi, tại sao những điều anh nung nấu trong tâm can bấy lâu nay lại được giải đáp trong mơ. Anh sung sướng và cảm động đến mức nước mắt giàn giụa. “Ôi chúng sinh nhọc nhằn và tăm tối của ta, bảo bối này sẽ soi sáng đường chúng ta đi…”

Sáng hôm sau, Hinh thành kính chuẩn bị lên đường. Quần áo tươm tất, mũ miện đàng hoàng. Trước nhà anh có một đại lộ chính Nam, có lẽ đúng là con đường này nên anh dấn bước ra đi. Một bên cây và một bên nước, hay một bên rừng và một bên biển? Anh cứ đi, qua vài đoạn phố nữa thì anh thấy mình đi đúng, con đường men theo cái hồ. Và giữa phố có hàng bia hơi thịt chó mà vài lần anh cũng đã bị cuốn vào đó. Ôi, sự linh nghiệm không sai một dấu phẩy. Đường phố trong veo, lui cui dăm chiếc xe đạp chở kẹo bánh, than tổ ong đi bỏ mối cho các hàng nước vỉa hè, lọc cọc đôi chiếc xích-lô cà tàng đi tìm khách. Vài cô điếm vật vờ.

− Có đi không?

Một cô gái điếm rủ rê. Hinh nhớ đến giấc mơ mà thấy lạnh xương sống, trong mơ cũng ba chữ ấy. Đến cuối phố, Hinh thấy một ki-ốt sách báo thật, chủ quán vừa mở cửa. Tại sao có sự kỳ diệu thế này, khi tỉnh anh nào có biết chỗ này có một quán sách? Đi tiếp, gặp một ki-ốt sách báo nên rẽ trái, trước mặt đã là vườn hoa nhỏ. Hinh liền rẽ trái, đi một đoạn qua các cửa hàng bách hoá đã thấy vườn hoa Mùa Xuân.

Kẻ hành đạo không chần chừ đắn đo, đi tới giữa vườn hoa, lòng như ngây ngất hơi men, một nửa muốn bay lên, một nửa muốn trì xuống. Mắt Hinh hoa lên, đâu Thiên Thần, đâu Địa Thánh, không biết con đang đứng giữa Địa đàng hay mặt đất. Rồi anh chợt tỉnh lại… “Tìm cái này” là tìm cái gì, anh không hiểu nhưng không dám nghi ngờ lời vàng ngọc của đấng Tiên tri.

Vườn hoa nằm cạnh đại lộ, lúc này đang vắng hoe, chỉ có mấy ông già tập thể dục muộn, dăm chàng thanh niên đá bóng và một tốp học sinh cấp ba sắp đi qua. Bây giờ anh phải khom người xuống, đi chậm từng bước một, mắt nhìn xuống mặt đất… Hinh vừa cúi lom khom chăm chú tìm kiếm vừa lẩm nhẩm đọc. Anh như bị thôi miên, không biết mình đang tìm cái gì, nhưng anh cứ trung thành với lời chỉ giáo, người cúi lom khom, mắt dán xuống đất và bước từng bước một chậm rãi.

Những người qua đường lấy làm lạ.

Bắt đầu là một nhóm học sinh cấp ba, mấy đứa con trai vốn hiếu kỳ, đi đến và tự hỏi, không biết ông kia tìm cái gì nhỉ? Chúng không thể tự giải đáp được.

− Anh ơi, anh tìm cái gì đấy?

Hinh mải mê không hề nhìn lên, chỉ buột miệng trả lời:

− Tìm cái này.

Đối với chúng, câu trả lời ấy, làm ngứa ngáy chân tay. Nhất định cha này mất nhẫn, dây chuyền hay hạt xoàn gì đó thôi, chúng mình mà vớ được thì hay lắm.

Thế là cả bọn, cặp sách dồn lại một đống, nhảy vào cuộc tìm kiếm. Khi cả một đám người bò ra sục sạo tìm kiếm thì sự lạ tăng lên hàng chục lần. Người đi qua vườn hoa không bao giờ hết, dân lang thang thất nghiệp, dân nhà quê bỏ ra thành phố kiếm cơm, đang đói rách hy vọng vớ được một chút may mắn, những người này đi đến và không thể không hỏi:

− Tìm cái gì đấy?

Lần này thì tụi trẻ con đã mau miệng trả lời:

− Tìm cái này.

Câu này đối với người lớn làm ngứa ngáy đầu óc. Thế là họ bỏ cả gồng gánh, xe cộ, nhảy vào quảng trường.

Hỏi tiếp đến…

Bây giờ là dân xích lô, ba gác, dân ăn xin, trẻ mồ côi bán báo, dăm cô điếm, đám bụi đời móc túi nghe tin cũng tìm đến.

− Tìm cái gì đấy?

− Tìm cái này.

− Mả mẹ chúng nó, giấu như mèo giấu cứt. Nhất định là hạt xoàn, ru-bi, có lẽ tối qua, tụi đào đá đỏ qua đây đánh nhau đổ ra bì đá đỏ không chừng. Mẹ chúng nó, ông mà biết trước, ông rào lại, ông đuổi tất. Ê, ông kia được một viên rồi hả, bắt nộp phạt chúng mày…

Cứ thế…

Và số người hy vọng có một chút no ấm bò lê trên vườn hoa để tìm vật báu, đến lúc này đã đông như một đàn kiến.

Hinh chợt nhận ra tiếng ồn của đám đông và anh ngạc nhiên đứng lên nhìn họ, hoá ra thiên hạ đã bu lại xung quanh mình. Một lúc sau anh sẽ có được thiên hạ. Hinh sung sướng đến rơm rớm nước mắt và mãn nguyện ra về.

Cái đám đông ấy cứ như dòng nước trong lòng sông, trôi đi chứ không cạn. Người đến trước, thất vọng ra về trước, người đến sau, thất vọng ra về sau. “Tìm cái này” là cái gì thì không ai biết, nhưng cứ hy vọng có chút no ấm mờ mờ phía trước cũng đã hấp dẫn để họ trở thành một dòng nước.

Trưa.

Rồi chiều.

Và… vẫn còn đám đông xúm xít giữa vườn hoa Mùa Xuân.

TRẦN HUY QUANG

Xem Thêm :

 Trần Huy Quang và nỗi niềm về thân phận con người

TỰ TÌM RA THIÊN PHẬN - Điều 5: Tự mình tìm ra thiên phận của mình (2)-MATSUSHITA Kônosuke

 Điều 5: Tự mình tìm ra thiên phận của mình ⁽²⁾

Tác giả: MATSUSHITA Kônosuke
Người dịch: Nguyễn Sơn Hùng

Hãy tự tìm ra thiên phận của bạn. Trước hết hãy thiết tha mong muốn và cầu nguyện. Nếu bền tâm tiếp tục cầu nguyện, tự nhiên tự bạn sẽ tìm ra thiên phận của mình trong cuộc sống hàng ngày ⁽³⁾.

Nếu xem thành công của làm người là phát huy hữu hiệu thiên phận trời ban cho mình đến mức cao nhất, thì để thực hiện được việc này điều trước tiên cần phải làm là biết rõ thật đúng thiên phận của bản thân mình. Nếu không như thế thì không thể nào thực hiện được dù bản thân có suy nghĩ như thế.

Tuy nhiên, trên thực tế việc biết được thiên phận, đặc tính của bản thân rất khó khăn không phải dễ dàng. Bởi vì thiên phận trời ban cho được giấu kín dưới hình thức không dễ dàng phát hiện ra được. Điều này trông có vẻ rất mâu thuẫn, nghịch lý nhưng ngược lại có thể nói là điểm thú vị, phải chăng đó là hương vị được cất giấu kỹ của đời người.

Trong trường hợp muốn tìm ra thiên phận, tôi nghĩ trước hết bạn cần phải ghi nhớ rõ điểm nói trên. Sau đây hãy nói cụ thể về phương pháp. Trước hết quan trọng là bạn phải có nguyện vọng mạnh mẽ mong muốn tìm ra thiên phận của bạn. Đa số trường hợp nếu như nguyện vọng của bạn cường mạnh, bạn sẽ tự nhiên tự mình tìm ra thiên phận thông qua sinh hoạt hàng ngày.

Trường hợp bạn tự phát giác ra được, có lẽ bạn sẽ nghe tiếng nói trong con người bạn cho biết bạn là con người thích hợp với lĩnh vực, phương diện mà bạn đang làm. Cũng có trường hợp một sự kiện hoặc một động cơ gì đó chỉ cho bạn thiên phận của bạn mà bạn không ngờ được trước. Cũng có trường hợp những người chung quanh bảo cho bạn thiên phận mà họ nghĩ  bạn thích hợp. Nếu nguyện vọng muốn biết thiên phận của bạn mạnh mẽ thì khi những trường hợp trên xảy ra bạn sẽ có trực giác cảm nhận ra thiên phận của mình.

Ngược lại nếu nguyện vọng của bạn yếu nhược thì lời của người khác không giúp ích được gì, giống như “đàn khảy tai trâu”. Do đó, điều quan trọng hơn hết là nguyện vọng mong muốn biết thiên phận của bạn phải cường mạnh. Một điều quan trọng kế tiếp là bạn lúc nào cũng phải có tâm trung thực tự nhiên, gọi tắt là tâm tự nhiên. Tâm tự nhiên ⁽⁴⁾ là tâm không cố chấp vào lòng riêng tư, là tâm biết nhìn sự việc như chúng có, có sao thì thấy vậy, không có thiên kiến hoặc thành kiến. Có thể nói một cách khác, tâm tự nhiên là tâm có thể phán đoán đúng sự việc. Nếu bạn thiếu tâm tự nhiên, bạn sẽ đánh giá bản thân bạn cao hơn thật sự, và có thể bạn sẽ giải thích cong quẹo, sai lầm lời khuyên của người khác theo ý của mình. Từ đó có khả năng bạn khăng khăng cố chấp nghĩ rằng công việc, nghề nghiệp thích hợp cho bản thân mình theo một phương hướng hoàn toàn khác biệt và sai lầm. Từ những điều nói trên, tôi nghĩ rằng để phát hiện được thiên phận của bản thân, việc lúc nào cũng kiên trì nguyện vọng cường mạnh mong muốn tìm ra thiên phận và tâm tự nhiên là rất quan trọng.

Ngoài ra, tôi muốn nói thêm một quan điểm hơi khác với nội dung vừa trình bày ở trên. Đó là đối với mục đích phát hiện ra thiên phận, mọi người chúng ta đối với con cái lúc chúng còn bé, chúng ta nên dạy chúng cách nhìn, cách suy nghĩ sự vật theo cách như đã nói trên, đồng thời tạo lập môi trường hoặc bầu không khí để cho con cái dễ nhận ra thiên phận của chúng là điều quan trọng. Hơn nữa, nếu nói rộng ra hơn, tôi nghĩ rằng mọi người chúng ta cần phải tạo lập ra môi trường, bầu không khí sao cho mọi người có nhiệt tâm với việc tìm ra và dễ phát hiện ra thiên phận của mình.

Có thực hiện điều vừa nói ở trên, tôi nghĩ rằng khi mọi người nỗ lực cố gắng tự tìm ra thiên phận của mình, phải chăng con đường mà tất cả mọi người đều thành công và tất cả đều hạnh phúc sẽ mở ra. Từ đó mọi người sẽ sống theo thiên phận của mình, không làm những việc vô lý không hợp  năng khiếu của mình, không làm việc vô bổ vô ích, không còn cạnh tranh lãng phí, và hoàn thành hoàn hảo thiên phận trời ban cho thì toàn thể xã hội sẽ có hoạt động sống động, và phồn vinh nhân loại càng ngày càng cao một cách ổn định.

Nguyễn Sơn Hùng, 31/8/2022

(*) Nguồn: MATSUSHITA Kônosuke: NHÂN SINH TÂM ĐẮC THIỆP (人生心得帖), Viện Nghiên Cứu PHP xuất bản 1984 khổ A5, xuất bản 2001 khổ A6.

Xem thêm cùng tác giả: Những bài viết và dịch của Nguyễn Sơn Hùng

Nhận xét của người dịch

Đúng như tác giả đã trình bày trong bài viết, việc biết rõ và đúng thiên phận của bản thân thường là việc cực kỳ khó khăn. Có lẽ do nguyện vọng muốn biết thiên phận không đủ cường mạnh và bền bỉ nên đến tuổi thất thập, người dịch vẫn chưa hiểu rõ thiên phận của bản thân là gì!

Tuy nhiên được một may mắn là ở thời lớp 9 bậc trung học phổ thông được vài vị cô thầy dạy bảo nhắn nhủ “Các em tương lai là rường cột của quốc gia nên cố gắng học hành và hấp thụ cái hay đẹp của các nước khác để giúp ích cho đất nước, dân tộc”. Do đó, người dịch thường lấy điều này như sứ mệnh cho bản thân. Tiếc rằng đến nay vẫn chưa thực hiện được điều gì!

Một may mắn khác là được làm công việc mà bản thân yêu thích. Nhờ vậy, dù công việc có cực nhọc nhưng vẫn thấy vui. Nhìn lại cuộc đời đã qua người dịch thấy nội dung tác giả viết trong tác phẩm này rất đúng và thực tế, và tiếc rằng đã không có duyên gặp tác phẩm này lúc còn thanh niên. Đây cũng là một trong các động cơ thúc đẩy người dịch dịch tác phẩm này để giới thiệu cho giới trẻ và giới hữu trách trong nước có quan tâm.

   Hồi tưởng lại cuộc đời đã qua, người dịch tự hỏi phải chăng cuộc đời con người là chuỗi thời gian (time series) lập đi lập lại của 3 yếu tố chính: mài giũa để chuẩn bị, cơ hội đến và chọn lựa. “Cơ hội đến” phần lớn là ngẫu nhiên nhưng chịu ảnh hưởng rất nhiều thứ như thời cuộc, hoài cảnh sống… Có “mài giũa” (Bài 2 và 3) chuẩn bị thì các “cơ hội” tốt có thể chọn lựa của chúng ta sẽ nhiều hơn. Cuối cùng là “chọn lựa” sẽ quyết định con đường chúng ta đi.

Chúng ta khó tạo ra “cơ hội” nhưng “mài giũa” con người của chúng ta càng sáng thì số “cơ hội” và “cơ hội” tốt mà chúng ta có thể chọn lựa tăng nhiều lên. Cuộc đời có rất nhiều con đường để đi. Công sức “mài giũa” con người cũng giúp chúng ta chọn con đường tốt và thích hợp với chúng ta. Dĩ nhiên nếu chúng ta “mài giũa” đúng tư chất thiên tư của chúng ta thì hiệu quả sẽ cao hơn rất nhiều. Nhưng nếu không đúng thiên tư của chúng ta thì cũng vẫn hơn là không “mài giũa” gì cả!

   Người dịch có nghe nói hiện nay có một loại kiểm tra (test) giúp chúng ta biết được chúng ta thích hợp với công việc hay nghề nghiệp gì, không biết có đúng không? Ngoài ra cũng không biết mức độ hiệu quả của loại kiểm tra này ra sao? Nếu có vị độc giả nào biết rõ về đề tài này xin được giới thiệu và rất hữu ích cho nhiều người!

Ghi chú

Thiên phận. Trong tiếng Nhật có 2 nghĩa: 1) Tính chất, tài năng được trời ban phú cho; 2) Thân phận (địa vị và giai cấp hoặc cảnh ngộ) hoặc chức phận (bổn phận của chức vụ) được trời ban phú cho. Từ Điển Hán Việt của Đào Duy Anh: cái thiên tư của trời phú cho. Trong bài này, tác giả dùng cả nghĩa 1), và nghĩa 2) kèm theo ý nghĩa “sứ mệnh được trời ban phú hoặc giao phó cho”.

Tựa bài dịch theo nguyên bản. Tựa phụ trong ( ) do người dịch đặt thêm để quý độc giả dễ nhớ và tổng kết các điều trọng yếu mà tác giả đề xuất để chúng ta có cuộc sống tốt đẹp hơn.

Đại ý của bài viết. Trong nguyên tác, đại ý được viết ở đầu của mỗi bài.

Tâm tự nhiên: nguyên văn là sunao na kokoro, tâm trung thực một cách tự nhiên. Tâm tự nhiên là một khái niệm triết học quan trọng của Matsushita Kônosuke, nghĩa gốc gần giống như “chân tâm”, “tâm bẩm sinh”, “tâm vô nhiễm” nhưng hàm chứa nhiều ý tưởng khác nên ở đây tạm dịch là “tâm tự nhiên” để phân biệt. Tâm tự nhiên tương tự như “phật tánh” của Phật học, “tâm bất sinh” của thiền sư Bankei Eitaku (Bàn Khuê Vĩnh Trác, 1622~1693), “lương tri” của Vương Dương Minh (1472-1528). Mười đức tính của tâm tự nhiên là không vị kỷ, biết lắng nghe ý kiến người khác, khoan dung, nhìn thấy thật tướng của sự vật, hiểu biết đạo lý của sự việc, hiếu học, thung dung tự tại, điềm tĩnh, biết giá trị sự vật, bác ái (Theo “Để có được tâm tự nhiên”, Matsushita Kônosuke (2004, 2006), Viện nghiên cứu PHP).

 

Mời Xem : THÀNH CÔNG CỦA LÀM NGƯỜI - Điều 4: Sống theo thiên phận (2)  (3)