NGÀY XUÂN ĐỌC THƠ TIỀN CHIẾN (Đỗ Chiêu Đức )

 

Tôi muốn tắt nắng đi,

Cho màu đừng nhạt mắt

Toi muốn buộc gió lại

Cho hương đừng bay đi

Xuạn Diệu

                                                                                

        NGÀY XUÂN ĐỌC THƠ TIỀN CHIẾN là chỉ nói cho "xôm tụ", cho vui thôi, chẳng lẽ đọc Thơ Đường mãi, thay đổi không khí, ta đọc thơ Thời Tiền Chiến nhé. Nhưng nói là đọc thơ Thời Tiền Chiến cho oai thôi, chớ chỉ điểm qua vài bài có vẻ Xuân và hoa Đào hoa Mai của Nguyễn Bính và Jean Leiba mà thôi !

       Nào, bạn đã thấy Xuân về như thế nào chưa ? Nếu chưa, hãy nghe Nguyễn Bính nói đây :

                              Đã thấy xuân về với gió đông,

                              Với trên màu má gái chưa chồng.

                              Bên hiên hàng xóm cô hàng xóm,

                              Ngước mắt nhìn trời đôi mắt trong !

                                  Gợi cảm và làm xao xuyến rạo rực lòng người biết bao với "Gió đông, với màu má gái chưa chồng, và với đôi mắt trong của nàng thiếu nữ !", Mùa xuân như hiển hiện ở màu má màu mắt của cô Xuân nữ tràn đầy nhựa sống của lứa tuổi hoa niên. Mùa xuân mang lại sức sống mới cho tuổi trẻ, mùa xuân cũng mang lại những kỷ niệm khó quên của tuổi xuân thì, khơi lại tình tự mộng mơ của quá khứ làm não nuột lòng người :

                                   Xuân đã đem mong nhớ trở về,

                                   Lòng cô lái ở bến sông kia.

                                   Cô hồi tưởng lại ba xuân trước,

                                   Trên bến cùng ai đã hẹn thề !...

                                  Nhưng rồi ... Người khách tình quân ấy,

                                  Đi biệt chẳng về với nước sông,

                                  Đã mấy lần xuân trôi... trôi mãi ...

                                  Mấy lần cô lái mõi mòn trông !

                                                                 ( Cô Lái Đò )

             

       Não nùng thay, đáng thương thay cho tâm sự của "nàng xuân" trên bến nước ! Thơ Nguyễn Bính thường đi vào lòng ta bằng những hình ảnh thật nhẹ nhàng gợi cảm, tế nhị mà làm xao xuyến lòng người ! Ta hãy nghe ông ví von :

                                       Ai đi chắp lại cánh hoa rơi,

                                       Bắt bóng chim xa tận cuối trời.

                                       Có lẽ ngày mai đò ngược sớm,

                                       Thôi nàng ở lại để ... quên tôi !

                                                               ( Thôi Nàng Ở Lại )

       Rất nhẹ nhàng nhưng cũng có pha chút gì chua xót ! Chua xót như những cánh hoa đào rơi rụng :

                                      Hoa đào từng cánh rơi như tưới,

                                      Xuống mặt sân rêu những giọt buồn.

                                      Như mảnh tim tình tan vỡ ấy,

                                      Nhện già giăng mắc sợi tơ đơn !....

                      

      Cuối năm, đọc những câu thơ tình của Nguyễn Bính làm cho lòng ta  chùng xuống, xót cho từng cánh hoa đào rơi như những mảnh tim tình tan vỡ, khéo mà ví von làm thương cảm lòng người ! Sau này, khi lưu lạc vào Nam, lúc xuân về Tết đến, Nguyễn Bính vẫn khoắc khoải day dức băn khoăn tự nhủ : 

                                   Xuân này xứ Bắc ra sao nhỉ,
                                   Đào có hây hây ? Cúc có vàng ?
                                   Câu đối có còn ôm đỏ cột, 
                                   Nêu dài tiếng khánh có khua vang ?

  ... và não lòng người làm sao với :

                                  Em ra bến nước trông về Bắc
                                 Chỉ thấy mây trôi chẳng thấy làng !

                            

                                     Chỉ thấy mây trôi chẳng thấy làng !

        Nguyễn Bính xưng " em " chắc có lẽ thi sĩ đang nhớ đến người chị mà tác giả thường hay nhắc trong thơ :

                         ... Cho đến một hôm em mới nhớ:
                            "Lòng người...." Chị Trúc nhớ hay quên?

                                                                   ( Khăn Hồng )

    ... Chị Trúc là chị TRÚC ĐƯỜNG, một người chị trong thơ, trong mơ, mà Nguyễn Bính không bao giờ với tới, cũng không dám với tới, chỉ nhớ, chỉ mơ rồi ... thơ thẩn, thế thôi ! Mà như thế lại nên thơ hơn, da diết hơn và gợi cảm mơ mộng hơn nhiều ! Và nhờ thế mà ta mới có được những vầng thơ tuyệt diệu của "Lỡ Bước Sang Ngang". Sau này khi lưu lạc giang hồ, trong "Xuân tha hương" và "Xuân vẫn tha hương", Nguyễn Bính đều gửi tâm sự về quê nhà, kể lể nỗi niềm cùng chị Trúc:

                                       Tết này chưa chắc em về được 
                                       Em gửi về đây một tấm lòng 
                                       Ôi chị một em, em một chị
                                      Trời làm xa cách mấy con sông ...

                 và ...

                                      Rượu say nhớ chị hồi con gái 
                                      Thương chị từ khi chị lấy chồng...

           Giờ đây thì ...

                                     Đêm ba mươi Tết quê người cũng 
                                     Tiếng pháo giao thừa dậy tứ phương 

                                       .................................

                                    Đất khách tình dâng nhòa mắt lệ 
                                    Ôi nhà, ôi chị.. ôi quê hương !

        Khá thương thay tâm sự của kẻ tha hương và cũng ngạc nhiên thay, ngạc nhiên đến thú vị !... Ai đời nhớ quê hương, nhớ nhà lại đi kèm với "nhớ Chị", hẵn người Chị nầy phải vô cùng đặc biệt, đặc biệt đến trở thành ... tự nhiên trong thơ của Nguyễn Bính !

        Hoa Đào là biểu tượng cho hoa xuân ngoài Đất Bắc, còn hoa Mai là biểu tượng của hoa xuân Miền Nam. Ta thường nghe nói Đào Bắc Mai Nam, nhưng hoa mai lại thích ứng cả 2 miền Nam Bắc, ta đã từng biết qua  2 câu thơ của nhà sư Tề Kỷ ở cuối đời Đường đầu đời Tống là :

                            Tiền thôn thâm tuyết lý,    前村深雪裡，

                            Tạc dạ sổ chi khai.            昨夜數枝開。

        Có nghĩa :

                            Đêm trước hôm qua trong tuyết lạnh,

                            Xóm trên lấm tấm mấy cành mai.

                  

      Bây giờ, thì ta hãy điểm qua bài thơ Mai Rụng của Jean Leiba thời Tiến Chiến nhé :

                              Nụ hồng rải lối, liễu tơ phai, 
                              Vườn cũ rêu lan, cỏ mọc dài, 
                              Bên gốc mai già, xuân vắng vẻ, 
                              Âu sầu thiếu nữ khóc hoa mai...

     " Thiếu nữ khóc hoa mai " như khóc cho thân phận của mình, khóc vì nuối tiếc cho ngày vui đã qua mau, nuối tiếc cho những ngày xuân mà tim hồng rộn rã, khi :

                              Tường đông, xuân ấy gặp tình lang, 
                              Chàng nhủ cùng em nỗi nhớ thương. 
                              Ngơ ngẩn em về, sầu chẳng mối: 
                              Ngây thơ, em mới biết yêu chàng.

       Ôi, đẹp biết bao khi lòng người xuân nữ vừa chớm hương yêu trong lứa tuổi xuân thì !... Nàng  e ngại thẹn thùng bắt đầu làm đẹp, làm dáng và thấy mùa xuân càng đẹp hơn lên khi con tim yêu đang lần đầu tiên rạo rực :

                             Yêu chàng, em cố chuốt hình dong, 
                             Tô cặp môi son, điểm má hồng. 
                             Em thấy xuân nay hoa nở đẹp, 
                             Cảm tình Thanh đế, tạ đông phong !

                

      Hạnh phúc biết bao trong mùa xuân..." hoa nở đẹp ". Thực ra thì xuân nào mà hoa chẳng nở đẹp ?! Nhưng khi đang ngây ngất trong men yêu thì đâu có xuân nào đẹp hơn được nữa ! Nàng Cảm ơn Chúa Xuân, cảm ơn gió Xuân ( Cảm tình Thanh đế, tạ đông phong !), cảm ơn hết những gì mà mùa xuân mang đến ... Nhưng rồi, ngày vui qua mau, mùa xuân cũng chóng tàn, khi :

                             Hoa tặng vừa tàn bông thược dược, 
                            Tìm chàng bỗng vắng, bóng chàng xa...

   ... Và từ đó, cuối xuân sang hạ, hết thu lại đông, nàng sống trong âm thầm chờ đợi mõi mòn, mong ngóng bóng ai kia ở cuối nẽo chân trời ...  

                             Xuân tàn, hạ cỗi, cảnh thu sầu, 

                             Mờ mịt hơi đông ám ngọn lau. 
                             Xuân tới cành đào hoa lại nở, 
                             Mong chàng mỏi mắt, thấy chàng đâu ?! 

       Ủ rủ não nề như người cô phụ trông chồng "Thẩn thờ trâm lệch lỏng vòng lưng eo" đến đổi không còn nhận ra mình trong gương nữa ...

                              Sầu đối gương loan, bóng lạ người, 
                              Chàng không lại nữa, đẹp cùng ai? 
                              Bơ phờ tóc rối, vành khăn lệch, 
                              Ủ rũ hoa gầy, má đỏ phai !  

                            

      Qủa là thương cảm cho nàng thiếu nữ khi đã vuột khỏi tầm tay, đánh mất một tình yêu nồng thắm của tuổi xuân thì. Xuân chửa đi qua mà tình yêu đà biền biệt, nên mơ hồ nghi ngại là nàng xuân vẫn còn lẫn khuất đâu đây :

                             Xuân hết, đào phai, lý rụng rồi, 
                             Hoa đình tịch mịch vẻ xuân phai. 
                             Tơi bời ong bướm bay qua ngõ, 
                             Những tưởng màu xuân ở xóm ngoài.  

       

       Đọc những câu thơ trên lại làm cho ta nhớ đến 2 câu cuối trong bài XUÂN TÌNH của Vương Giá đời Đường :

                        蜂蝶紛紛過牆去，  Phong điệp phân phân qúa tường khứ,

                        卻疑春色在鄰家。  Khước nghi xuân sắc tại lân gia.

Có nghĩa :

                 Lũ lượt bướm ong bay hết qua tường hàng xóm, nên ...  

                 Ngờ rằng hương sắc của mùa xuân còn ở nhà kế bên !!!

                                 Vượt tường ong bướm xôn xao,

                             Ngờ rằng xuân sắc phía rào bên kia.

 

                        

                                    Tơi bời ong bướm bay qua ngõ, 
                                       Những tưởng màu xuân ở xóm ngoài.  

       Tình yêu bao giờ cũng là đề tài muôn thuở của nhân sinh, là đề tài không bao giờ cạn kiệt của văn nhân thi sĩ. Tình yêu mang lại sức sống yêu đời, tình yêu nhuộm hồng cuộc sống nhân sinh, mang lại sức sống vui tươi cho mọi lứa tuổi, mọi lứa đôi ... Nhưng tình yêu cũng mang lại sầu thương buồn thảm, đố kỵ ghét ghen, ưu phiền chán nản, làm nhục chí anh hùng, khiến cho bao người không còn thiết tha với cuộc sống, muốn buông xuôi tất cả như Jean Leiba lúc cuối đời, mặc dù ông chỉ mới có 29 tuổi đầu mà thôi :

                                Phù thế đã nhiều duyên nghiệp quá !

                                Lệ lòng mong cạn chốn am không.

                                Cửa thiền một đóng duyên trần dứt,

                                Quên hết người quen chốn bụi hồng !

       Xin được khép lại bài viết về mùa xuân nhưng không được vui như xuân nầy !

                                                                                                         Đỗ Chiêu Đức

PHONG TỤC NGÀY TẾT TRONG THƠ XUÂN THUỞ TRƯỚC

Ý THIẾP (vanvn.net )

-

Thơ mới 1932-1945, gần một thế kỉ qua đã trở nên quen thuộc với công chúng văn học. Quen thuộc, nhưng để nói rằng chúng ta đã tường tận mọi diễn biến trong lòng sự kiện này lại dường như là điều không một ai dám đoan quyết. Dù sao, đấy vẫn là cách nói về một câu chuyện quen thuộc của quá khứ. Sự thật là, Thơ mới và câu chuyện văn hóa, văn học, mĩ học thời Thơ mới vẫn chưa bao giờ được nhận diện, mô tả và đánh giá một cách cặn kẽ, triệt để và rốt ráo.

Chính vì thế, sự trở lại bao giờ cũng là cần thiết, nó hàm chứa động cơ “ôn cố tri tân”, với hi vọng làm tròn đầy thêm nhận thức ở thực tại.
Mùa xuân năm 1932, khi bài thơ Tình già của Phan Khôi được công bố trên “Tập văn Mùa xuân” của báo Đông Tây cùng với bài viết Một lối thơ mới trình chánh giữa làng văn, Thơ mới chính thức được khai sinh. Gần 90 năm sau, cũng trong không khí của mùa xuân, khí vị ôn hòa đầu năm gợi cho chúng ta những hương sắc và thanh âm ngày cũ. Hương sắc ấy hiện về từ chính những phong tục ngày xuân mà thi nhân xưa ghi lại trên từng nhịp điệu thi ca.
Tết đến, xuân về, nhịp hân hoan của trời đất và lòng người có lẽ hiện ra một cách cụ thể qua việc chuẩn bị tết của bà của mẹ: Tết đến mẹ tôi vất vả nhiều/ Mẹ tôi lo liệu đủ trăm chiều/ Sân gạch tường hoa người quét lại/ Vẽ cung trừ quỷ, giồng cây nêu /…/ Trữ gạo nếp thơm, mo gói bó/ Dọn nhà, dọn cửa, rửa ban thờ/…/ Sắm sửa đồ lề về việc tết/ Mẹ tôi đi chợ buổi hôm nay (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính). Những phiên chợ cuối năm đông vui, nhộn nhịp là dịp để người người, nhà nhà sắm sửa việc tết. Dường như, những bận bịu cuối năm khác hẳn với cái bận bịu lo toan thường ngày. Vào thời điểm này, ai cũng muốn sắm sửa cho bản thân và gia đình một cái tết đủ đầy, đầm ấm. Cả năm có thể thiếu thốn, chắt bóp, nhưng tết đến xuân về phải tinh tươm, chu toàn. Quan niệm “tết nhất” hiện hình trong không khí rộn ràng, trong màu sắc hân hoan, vui vẻ của chợ phiên ngày tết: Dải mây trắng đỏ dần trên đỉnh núi/ Sương hồng lam ôm ấp nóc nhà tranh/ Trên con đường viền trắng mép đồi xanh/ Người các ấp tưng bừng ra chợ tết (Chợ tết - Đoàn Văn Cừ). Chợ tết trong mô tả của Đoàn Văn Cừ đã hiện lên một cách vui tươi, sinh động. Từ cụ già đến trẻ thơ, các bà các mẹ, nam thanh nữ tú, cụ đồ nho đến ông lí trưởng, con gà trống, mẹt cam đỏ, bức tranh gà, tràng pháo… tất thảy được nhuộm trong không khí tưng bừng ngày tết. Dường như, ai ai cũng hân hoan, ai ai cũng nô nức. Tâm trạng này bắt nguồn từ phong tục “sống tết - chết giỗ” của người Việt Nam. Ngày tết là dịp để con người nghỉ ngơi, đoàn tụ, báo hiếu tổ tiên, mừng tuổi người già, trẻ nhỏ. Bởi thế, dù thiếu thốn lúc này lúc khác, dù thắt lưng buộc bụng quanh năm, thì ngày tết vẫn phải cố gắng vun vén sao cho đủ đầy, với hi vọng mùa xuân mới thật sung túc, trong ấm ngoài êm. Những vật phẩm chuẩn bị cho ngày tết như gạo nếp, thịt lợn, bánh chưng, dưa hành… về căn bản vẫn là nông sản của vườn nhà, quê kiểng. Những thức món chưng biện trên mâm cỗ ngày xuân cho thấy tấm lòng của con người đối với tổ tiên, gia đình và môn khách. Món ăn ngày tết thể hiện mối liên hệ mật thiết của đời sống sinh hoạt, kinh kế xã hội trong truyền thống nông nghiệp của người Việt: Giết lợn, đồ xôi, lại giết gà/ Cỗ bàn xong cả từ hôm qua/ Suốt đêm giao thừa mẹ tôi thức/ Lẩm nhẩm cầu kinh Đức Chúa Ba (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính). Phong tục chuẩn bị tết cũng được Nguyễn Bính nhắc đến với việc vẽ cung trừ quỷ và trồng cây nêu. Tín ngưỡng dân gian Việt Nam xem việc trồng cây nêu và vẽ cung trừ quỷ như một hoạt động trừ đuổi ma quỷ. Cây nêu bằng tre, cao khoảng năm đến sáu mét, tước hết lá cành, chỉ để lại một túm lá trên ngọn, treo cái khánh đất, chuông con hoặc những con cá nhỏ, bên dưới cái vòng có treo một chiếc mũ thần, lá dứa hoặc cành xương rồng gai… Mục đích của cây nêu là dẫn đường cho tổ tiên về ăn tết, trừ ma tà quỷ dữ. Cung trừ quỷ vẽ bằng vôi trắng ở các góc sân, mặt tường, cổng vào, mũi tên bắn ra các phía nhằm tiễu trừ ma quỷ… (Xem thêm Hội hè lễ tết của người Việt của Nguyễn Văn Huyên, Nxb Thế giới, 2017, tr.17 - 18). Tín ngưỡng này giờ đây không còn phổ biến, nhưng ngày tết đi vào các làng quê, ta vẫn còn bắt gặp. Không khí ngày tết với những hình vẽ đơn sơ trên nền đất, xi măng, trên bức tường loang lổ rêu phong gợi lại bao hoài niệm thiêng liêng của một thời, có lẽ còn hân hoan trong kí ức thơ dại.

Ngày tết, phong tục xin chữ, cho chữ, viết câu đối, khai bút đầu xuân còn đọng lại trong một vài bài Thơ mới, mà mỗi khi đọc lại, đều gợi những nỗi u hoài xen lẫn tiếc nuối. Bài thơ Ông đồ của Vũ Đình Liên là một khoảnh khắc như thế: Mỗi năm hoa đào nở/ Lại thấy ông đồ già/ Bày mực tàu giấy đỏ/ Bên phố đông người qua/ Bao nhiêu người thuê viết/ Tấm tắc ngợi khen tài/ Hoa tay thảo những nét/ Như phượng múa rồng bay. Dù có là “di tích tiều tụy và đáng thương của một thời tàn” (Hoài Thanh), hình ảnh ông đồ và tập tục viết câu đối, xin chữ ngày xuân vẫn gợi lên trong chúng ta cảm giác bình an, thanh nhẹ, gieo vào lòng người mối hoài cảm vàng son đã phai nhạt. Không còn bóng dáng ông đồ trên phố, nhưng đó đây tục khai bút đầu xuân - một phong tục đẹp- vẫn được duy trì trong những nếp nhà, nhất là những gia đình trọng chữ nghĩa. Khai bút đầu xuân là gửi gắm cảm xúc, tâm tình, suy tư, hi vọng của mình vào trong câu chữ. Con chữ đầu năm, như đường cày tịch điền của vua, ẩn chứa biết bao ý vị của người cầm bút: Thày tôi lấy một tờ hoa tiên/ Bút lông dầm mực viết lên trên/ Trên những gì gì tôi không biết/ Giữa đề năm tháng, dưới đề tên (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính).
Tết là một sự kiện trọng đại trong dòng thời gian của cộng đồng, của đời người. Ngoài việc đánh dấu thời khắc năm cũ chuyển sang năm mới trên phương diện thời gian - tiết nhịp, tết còn là dịp để nghỉ ngơi, đoàn tụ, thăm hỏi, chúc mừng, báo hiếu gia tiên, cầu chúc an lành cho một năm mới - một chu trình sống tiếp theo của con người và cộng đồng. Bởi thế, trong Thơ mới thể hiện khá nhiều quan niệm ứng xử, phong tục ngày tết cùng các hoạt động thăm viếng, chúc tụng, chơi tết, du xuân, lễ hội... Thường thì, hi vọng một mùa xuân mới an lành, trọn vẹn, người ta kiêng tránh những cãi cọ, đổ vỡ ngày đầu năm: Mặc quần mặc áo lên trên nhà/ Thắp hương thắp nến lễ ông bà/ Chớ có cãi nhau, chớ có quấy/ Đánh đổ đánh vỡ như người ta (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính). Sáng mùng một tết, đường sá trong làng, ngoài phố dường như tĩnh lặng. Tín ngưỡng xông đất đầu năm khiến cho việc đến nhà ai đó vào buổi sớm đầu xuân luôn được tính toán, thậm chí là dặn trước. Do đó, cứ phải sau chín, mười giờ, không khí xuân tết mới tràn ngập các con đường (lúc ấy hoạt động xông đất gần như đã hoàn tất, việc đến chúc tết đầu năm diễn ra thông thuận, thoải mái hơn, ít kiêng dè vì tập tục đầu năm): Sáng ngày mồng một sớm tinh sương/ Mẹ tôi cấm chúng tôi ra đường/ Mở hàng mỗi đứa năm xu rưỡi/ Rửa mặt hoa mùi đượm nước hương (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính). Có thể thấy, ngay tại đây, tục mừng tuổi trẻ nhỏ năm mới cũng được Nguyễn Bính tái hiện một cách rất đáng yêu. Trẻ nhỏ và người già là hai đối tượng được mừng tuổi nhân dịp năm mới. Hoạt động này mang ý nghĩa nhân sinh cao đẹp. Người ta tin tưởng rằng người già để phúc và trẻ thơ là hi vọng của cuộc đời. Chúc tết đầu năm chính là phong tục còn duy trì bền vững nhất đến ngày nay, khi nhiều phong tục khác đã mai một hay bị giản lược đi. Một sáng mùa xuân thuở nọ, niềm hân hoan như tràn ngập cảnh quan và lòng người, niềm thân ái, bao dung, những hi vọng an lành được gửi gắm tất cả vào trong lời chúc đầu năm: Một ông khách trông trời cười hớn hở/ Bước vào nhà mừng rỡ mở phong bao/ Làm cả nhà tập nập chạy xôn xao/ Chúc năm mới ồn ào không ngớt tiếng (Sáng mồng một - Trần Trung Phương).
Ngày tết là dịp để mọi người sum vầy, đoàn tụ. Đây là thời điểm cháu con báo hiếu ông bà cha mẹ, về quê nhận mặt họ hàng, thăm hỏi đôi bên nội ngoại. Hoạt động này đến nay vẫn được lưu truyền bởi ý nghĩa thiết thực và giá trị kết nối con người, họ hàng, huyết thống của tục lệ: Tôi mặc một chiếc quần mới may/ Áo lương, khăn lượt, chân đi giày/ Cho tôi sang lễ bên quê ngoại/ Người dặn con đừng uống rượu say (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính); U tôi ngày ấy mỗi mùa xuân/ Dặm liễu mây bay sắc trắng ngần/ Lại dẫn chúng tôi về nhận họ/ Bên miền quê ngoại của hai thân (Đường về quê mẹ - Đoàn Văn Cừ). Mùng một tết cha, mùng hai tết mẹ, mùng ba tết thầy là một phong tục thể hiện rõ đạo lí uống nước nhớ nguồn của người Việt Nam. Tuy không hẳn nhất nhất tuân theo tuần tự ngày mùng như thế, nhưng phong tục này từ xưa đến nay vẫn được duy trì như một nét đẹp ngày xuân.
Phong tục ngày xuân trong Thơ mới thể hiện rõ nhất qua các hoạt động du xuân, chơi tết, thăm viếng họ hàng, lễ chùa… Trong không khí ngày xuân, hoa đào khoe sắc, người người nô nức chơi xuân, áo khăn dập dìu gợi lên nét rộn rã, thanh bình: Ngày xuân trẻ bức tranh gà/ Cụ già quần nhiễu đỏ lòa sang nhau/ Đàn ông khăn nhiễu đội đầu/ Đôi giày da láng, khăn trầu đỏ loe/ Đàn bà yếm đậu vàng hoe/ Hàm răng đen nhức, váy lê thẹn thùng (Chơi xuân - Đoàn Văn Cừ); Trai tỉnh ô đen, quần lụa đũi/ Gái quê khuyên bạc, váy tơ sồi (Chợ làng vào xuân - Đoàn Văn Cừ); Chiều xuân sang chuyến đò đông/ Trai tơ khăn lục, gái hồng thắm môi (Chiều xuân Trung Kì - Hồ Dzếnh)… Như đã nói, đầu năm xuân mới, cảnh và người đều như muốn khoe sắc, bày tỏ sức sống rực rỡ của mình. Trong sắc thắm của hoa đào, trên màu khăn áo tươi tắn, trong nụ cười, câu chúc, trong tiếng pháo nổ vang, trên má hồng thiếu nữ, trong dáng vẻ thành kính của người già, vẻ hoạt bát nhanh nhẹn của trẻ nhỏ… ẩn chứa ý niệm về một mùa xuân sung túc, an vui, tràn đầy hi vọng: Trên đường cát mịn một đôi cô/ Yếm đỏ khăn thâm trẩy hội chùa/ Gậy trúc dắt bà già tóc bạc/ Tay lần tràng hạt miệng nam mô (Xuân về - Nguyễn Bính). Dân gian thường nói, ăn tết và chơi tết. Bên cạnh Thịt mỡ, dưa hành, câu đối đỏ/ Cây nêu, tràng pháo, bánh chưng xanh là những hoạt động du xuân, lễ hội. Phong tục từ xưa xem việc đi lễ chùa đầu năm là nhằm cầu chúc an lành, may mắn cho một năm mới: Ngày xưa còn nhỏ, ngày xưa/ Tôi đeo khánh bạc lên chùa dâng nhang/ Lòng vui quần áo xênh xang/ Tay cầm hương, nến, đinh vàng mới mua (Rằm tháng Giêng - Hồ Dzếnh). Ngày tết, ở làng quê nào cũng mở hội. Lễ hội mùa xuân thường có hai phần: lễ và hội. Phần lễ thể hiện tín ngưỡng dân gian trong việc thờ cúng các vị thần, thành hoàng, cầu mong hay tạ ơn sự phù hộ độ trì của thần thánh cho cuộc sống con người. Tín ngưỡng này phản ánh đời sống tinh thần gắn với cái thiêng của người xưa: Tiếng chiêng trống chen từng hồi lặng lẽ/ Những bóng người trịnh trọng khẽ đi lên/ Những cánh tay áo thụng vái mơ huyền/ Đang diễn lại cả một thời quá khứ/ Mà đất nước non sông cùng cây cỏ/ Còn thuộc quyền sở hữu của Linh Thiêng (Đám hội - Đoàn Văn Cừ). Sau phần lễ là phần hội, ngoài việc mang đến cho con người khoảng thời gian thảnh thơi, nhàn nhã còn là dịp để mọi người gặp gỡ, giao lưu, thăm hỏi lẫn nhau: Mùa xuân ấy, ông tôi lên tận tỉnh/ Đón tôi về xem hội ở làng bên/ Suốt ngày đêm chiêng trống đánh vang rền/ Người lớn bé mê man về hát bội/ Những thằng cu tha hồ khoe áo mới/ Và tha hồ nô nức kéo đi xem (Đám hội - Đoàn Văn Cừ). Mùa xuân là mùa của sự sống, sinh sôi và nảy nở. Có lẽ vì thế, trong Thơ mới, phong tục du xuân, lễ hội cũng là cơ hội để trai gái gặp nhau, tỏ bày tình cảm, giao duyên, hẹn ước: Thôn Đoài vào đám hát thâu đêm/ Em mải tìm anh chẳng thiết xem (Mưa xuân - Nguyễn Bính); Chiếc ô đen lặng lẽ tiến ra cầu/ Tìm đến chiếc san mầu bay trước gió (Đám hội - Đoàn Văn Cừ). Sau những hẹn hò trong buổi du xuân, đám cưới ngày xuân cũng tưng bừng như góp thêm sắc xuân, tình xuân vào cảnh xuân tươi thắm của đất trời: Người cô dâu hôm nay coi choáng lộng/ Vành khuyên vàng, áo mớ, nón quai thao/ Các bạn cô bằng tuổi cũng xinh sao/ Hai má thắm ngây thơ nhìn trời biếc (Đám cưới mùa xuân - Đoàn Văn Cừ).
Mùa xuân đi trên những sinh hoạt của con người, đọng dấu lại nơi từng phong tục. Sau mấy ngày ăn tết, chơi tết, du xuân, nhà nhà lại tiễn ông vải, tổ tiên về “thế giới bên kia”: Cây nêu - dấu Phật đuổi hung thần/ Cỗ mũ trên bàn cúng Táo quân/ Mùng bốn tết xong làm lễ tiễn/ Giấy tiền ông vải đốt đầy sân (Năm mới - Đoàn Văn Cừ). Tục lệ này đến nay vẫn còn bởi gắn liền với sinh hoạt ngày tết: đón - đưa ông vải. Tết đến, sự sum vầy không chỉ giữa người sống mà còn là sự hiện diện, chứng kiến của tổ tiên trong không gian thờ tự. Bởi thế, ngày tết rất vui tươi, rộn rã nhưng cũng rất thiêng liêng trang trọng: Mẹ tôi thắt lại chiếc khăn sồi/ Rón rén lên bàn thờ ông tôi/ Đôi mắt người trông thành kính quá/ Ngước xem hương cháy đến đâu rồi (Tết của mẹ tôi - Nguyễn Bính).
Xuân, tết là ý niệm của con người về thời gian. Ngày xuân, đọc lại những vần thơ của thi nhân xưa, như một nhịp lắng đọng, chúng ta nhận ra những dáng xuân trong từng lời thơ thuở trước. Thơ mới là một cuộc cách mạng trong thi ca, là một sự kiện có tính bước ngoặt trong việc thay đổi quan niệm của con người về thời gian, thế giới và các giá trị. Nhưng, thật kì lạ, những phong tục tập quán ngày xuân lại phong nguyên những nền nếp xưa cũ đã từng tồn tại trên mảnh đất này. Sắc thái ấy dường như là một lời chiêu tuyết cho các thi nhân khi đứng trước những cáo buộc “thất cước” với truyền thống. Cùng với những biểu hiện khác, dấu vết những phong tục ngày tết trong Thơ mới nói lên sự gắn bó một cách tự nhiên của con người cá nhân với các giá trị truyền thống, hình thành nên văn hóa Việt Nam, chảy tự ngọn nguồn lịch sử
Y.T
NGUỒN: VNQD

THI CA THỜI ĐẠI -Thơ Hồ Công Tâm và 10 Bài Họa Của Các Thi Hửu

THI CA THỜI ĐẠI

Người xưa lên ngựa vẫn làm thơ,
Đuổi giặc những mong giữ cõi bờ.
Thơ động viên thêm lòng ái quốc,
Thơ thi vị hóa việc quân cơ.
Thơ còn tố cáo tay sai giặc,
Thơ lại bêu tên lũ trở cờ.
Quần chúng tẩy chay thơ ỏng ẹo,
Viễn mơ, lạc lõng... ngó bơ vơ.
Hồ Công Tâm

 

HỌA: THƠ LÀ BẠN ĐỜI

Cởi ngựa đi thuyền vẫn có thơ,
Thơ đem hứng thú đẹp vô bờ.
Thơ nguồn vui sống thương dân nước,
Thơ gốc yêu đời giữ quốc cơ.
Thơ khiến xâm lăng thua bỏ chạy,
Thơ xua chiến thắng phất giương cờ.
Thơ khuyên nhân ái tình sâu đậm,
Thơ xóa đau buồn chẳng nghĩ vơ.

HỒ NGUYỄN (02-10-2021)

 

Họa THÚ TIÊU KHIỂN THƠ
 

Còn gì thú vị lúc làm thơ
Khởi hứng say mê chẳng bến bờ
Lắm lúc tuyệt vời yêu tổ quốc
Khi thì não nuột quý binh cơ
Nơi đây gói ghém lòng thương mến
Là đấy chơn tình gởi nước cờ
Kết nối tình yêu trong kết cấu
Lời thơ chẳng để lụn bơ vơ
Trần Đông Thành

 

Họa Vận : Nho Phong

Thiên phú tài năng, tác phẩm thơ...
Ưu thời mẫn thế cứ be bờ...
Nhân hòa thịnh vượng luôn rường cột
Địa lợi an bang tất kiến cơ
Tãi Đạo văn chương đời chuyển hướng
Đưa thuyền Bát Nhã sóng tung cờ
Hồng nhan tử tế không phù phiếm
Quân tử hảo cầu chẳng bá vơ...!
Mai Xuân Thanh
October 01, 2021

 

 Họa :Nhà Thơ

Nguyễn Khuyến, ao Thu đã hiện thơ!
Bội Châu, bến Ngự đất liền bờ
Tản Đà,thề thốt hờn vong quốc
Huy Cận, ngậm ngùi đợi biến cơ
Thế Lữ, Hổ gầm trên xác giặc
Lan Viên, Hời khóc dưới hàng cờ
Nguyễn Du, Kiều ngả mình xương ẹo
Nguyễn Bính, giận ghen chuyện vẩn vơ!
Đức Hùng
Sydney, Úc Châu, 02/10/2021
 

Họa :Ý THƠ

Khi có con người đã viết thơ
Tinh thần khởi dậy đắp đê bờ
Ý thơ loan tải tình làng xóm
Vạn nẻo nương thôn hiệp quốc cơ
Khuyến dụ văn từ vần thảnh thót
Ai nghe mà chẳng vẫy quân cờ
Bình yên, thắng giặc từ tiên tổ
Thơ đẹp lòng người, dẹp bá vơ …
Yên Hà 2/10/2021


 Họa :THI CA THỜI ĐẠI

Văn chương chữ nghĩa có nhiều thơ,
Tuỳ hứng thi nhân tả biển bờ.
Hoặc gọi lòng dân vì tổ quốc,
Hay đùa thế sự ghẹo binh cơ.
Lắm khi yếm thế ôm bầu rượu,
Bao lúc thong dong đánh cuộc cờ.
Tâm huyết hồn thơ đầy mỹ vị…
Buồn vui, say đắm… lại sầu vơ !
Liêu Xuyên

 Họa : THƠ NAY

Có vần có điệu ấy là thơ
Tuyệt cú nếu thêm ”sóng vỗ bờ”*
Cần cổ võ người nuôi lý tưởng
Cần khinh thường kẻ sống thời cơ
Cần khen tặng thiện tâm gìn cõi
Cần động viên thành ý dựng cờ
“Nhưng ở trong thơ không chỉ thép”**
Cứ yêu non nước nhớ vu vơ
Nhất Hùng


*sóng vỗ bờ: lãng mạn
**Hồ Chí Minh  viết:
“…Nay ở trong thơ nên có thép
Nhà thơ cũng phải biết xung phong”



  Họa :TÍN THƠ

Đòn bút tung hoành...ma lực thơ
Mạnh hơn gươm súng,rộng vô bờ...
Thông tường lẽ sống xoay thời vận
Đảo ngược thế tinh giải thất cơ...
"Nam Quốc Sơn Hà"*...gìn vững Đế
"Bình Ngô Dai Cáo"**...phất cao cờ...
Nhân sinh hòa hợp hồn huê nguyệt...
Thi vị khôn đồng nghĩa vất vơ?!
2-10-2021
Nguyễn Huy Khôi

* Bài thơ viết bằng chữ Hán (thời hậu Lê) chưa rõ tác giả. Là bản tuyên ngôn độc lập đầu tiên của Quốc Gia Việt Nam.
** Hịch của Thi hào Nguyễn Trãi.

THƠ TRẢI TÌNH CA

Lòng người rung cảm sẽ thành thơ
Gấm vóc ý tuôn sóng vỗ bờ
Thơ trải tình ca hoài đất mẹ
Hồn dâng tiếng hát tận tâm cơ
Thơ tình lưu luyến còn mong đợi
Thề ước lung linh mãi bóng cờ
Thơ giữ suốt ngàn năm lịch sử
Ẵm con thiếu phụ đứng chơ vơ.
Lê Mỹ Hoàn
10/3/2021

Họa : Noi Gương Tiền Nhân

Hát xướng ca xang, nhạc sáo thơ...!

Hiên ngang ngoái cổ trở vô bờ...?

Mạnh Tường trí thức xưa vang bóng (1)

Đức Thảo công thành trước thất cơ (2)

Đồ Chiểu Ba Tri, nhà ái quốc (3)

Phạm Quỳnh chủ báo chí cao cờ (4)

Chu Thần thi phú hai bồ chữ (5)

Con cháu Rồng Tiên há bá vơ...?

Mai Xuân Thanh

October 03, 2021

(1) Tiể́n sĩ Trường ĐH Pháp Quốc NGUYỄN MẠNH TƯỜNG

(2) Tiến sĩ Trương ĐH Pháp quốc TRẦN ĐỨC THẢO

(3) Nhân sĩ Cụ NGUYỄN ĐÌNH CHIỂU, Ông già Ba Tri, Quân Sư lực lượng chống Pháp, Nhà Thơ Lớn ở Miền Nam với nhiều tác phẩm, nhất là Thi phẩm "Lục Vân Tiên" tiêu biểu mà ai cũng biết tiếng tăm

(4)  Nhà Báo, nhà văn, nhà lý luận tài danh đã có một câu nói để đời " Truyện Kiều còn, Tiếng Việt nước ta còn..."...!

(5) Thi sĩ tiền bối CAO BÁ QUÁT, hiệu là CHU THẦN nổi danh trong Văn Học Sử. Tiên sinh đã từng nói : Có 3 bồ chữ trong cõi trần gian, phần Chu Thần giữ hết 2 bồ chữ rồi, phần còn lại đem phân phối cho Cao Bá Đạt, và nhóm "Thi Xã" của Tùng Thiện Vương, Tuy Lý Vương hoàng thân quốc thích và cho cả thiên hạ...

 

Nhà Thơ TTKh Là Ai ?

   

                             T.T.Kh là ai?

       Những ai yêu thơ, nhứt là loại thơ tình lãng mạn, cũng đều đã đọc qua những bài thơ nổi tiếng của thi sĩ mang bút danh T.T.Kh.

       Nhưng T.T.Kh là ai?

       Sau một thời gian dài tìm hiểu và truy tầm tung tích, qua nhiều chứng cứ, người ta đã tiên đoán và tìm ra được bí mật của thi sĩ lãng mạn T.T.Kh nầy, lần lần cũng tạm gọi là khá chính xác. Theo đó xin trình bày lần lượt như sau:

       T.T.Kh lúc đầu được xem là bút hiệu của một nhà thơ đã từng ẩn danh trong phong trào Thơ mới (1930–1945), tên thật là Trần Thị Khánh. Bà là tác giả bài "Hai sắc hoa Ti-gôn" nổi tiếng nhất.

      Vào khoãng tháng 7 năm 1937, tuần báo Tiểu thuyết thứ Bảy ở Hà Nội có đăng truyện ngắn "Hoa Ti gôn"của nhà văn Thanh Châu. Khoãng 2 tháng sau, thì "Tòa soạn nhận được một phong bì dán kín do một thiếu phụ trạc 20 tuổi, dáng bé nhỏ, thùy mị, nét mặt u buồn mang đến gửi cho chủ bút tờ báo trên, trong ấy chỉ vỏn vẹn có bài thơ “Hai sắc hoa ti gôn”, dưới ký tên tác giả là T.T.Kh...Có thể nói đây là lần duy nhất người thiếu phụ ấy xuất hiện".... Trong bài thơ đó có những câu sau:

...Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời,

Ái ân lạt lẽo của chồng tôi.

Mà từng thu chết, từng thu chết,

Vẫn giấu trong tim bóng một người...  

      Bà Trần Thị Khánh chính là người yêu của nhà thơ trẻ Thâm Tâm. Hai người yêu nhau, lúc đó bà 17 tuổi; còn Thâm Tâm 19. Nhưng biết không lấy được nhau, cả hai hẹn giữ kín mối tình, để đỡ phiền đến gia đình của nhau sau này.   

      T.T.Kh chỉ đăng trên tờ Tiểu thuyết thứ Bảy có 3 bài thơ, đó là: "Hai sắc hoa Ti-gôn" (đăng ngày 23 tháng 9 năm 1937). Bà Trần Thị Khánh đọc Tiểu thuyết thứ bảy in truyện ngắn Hoa ti-gôn của Thanh Châu (số tháng 9-1937) xúc động, tự thổ lộ câu chuyện riêng bằng bài thơ Hai sắc hoa ti-gôn.

      Rồi "Bài thơ thứ nhất" (đăng ngày 23 tháng 11 năm 1937). Bài thơ “Hai sắc hoa Ti-gôn” in ra gây xôn xao trong làng văn chương như ông Hoài Thanh ghi nhận. Tiếp đó để giải thích lý do viết bài Hai sắc hoa ti-gôn, T.T.Kh. gửi đến Tiểu thuyết thứ bảy một bài nữa, với tiêu đề là Bài thơ thứ nhất và viết tặng riêng Thâm Tâm về bài thơ Đan áo.

      Rồi "Bài thơ cuối cùng" (đăng ngày 30 tháng 10 năm 1938). Ông Thâm Tâm hồi ấy còn trẻ, với tính hiếu thắng của tuổi trẻ, ông đã gửi báo Phụ nữ đăng bài thơ Đan áo để minh chứng với thiên hạ rằng T.T.Kh chính là người yêu của mình. Tất nhiên vì không có sự đồng ý của T.T.Kh. và thế là T.T.Kh đã giận ông Thâm Tâm, cô viết bài thơ lấy tiêu đề “Bài thơ cuối cùng” gửi đăng ở Tiểu Thuyết Thứ Bảy, có vẻ vừa hờn vừa giận đầy yêu thương, và cũng từ đấy tên tuổi T.T.Kh "tắt lịm" trên thi đàn mãi cho đến ngày nay.

      Một tài liệu mới đây có ghi lại: Câu chuyện bắt đầu cách đây 70 năm, ngày 27/9/1937 trên tuần báo Tiểu Thuyết Thứ Bảy, số 174 xuất bản tại Hà Nội, có đăng truyện ngắn Hoa ti gôn của Thanh Châu, nội dung kể lại mối tình tan vỡ của đôi trai gái ngày trước đã hò hẹn dưới giàn hoa ti gôn. Ít lâu sau, có người đàn bà trẻ, dáng dấp bé nhỏ, nét mắt u buồn, mang đến tòa soạn Tiểu Thuyết Thứ Bẩy một phong bì dán kín, gửi cho ông chủ bút, trong có bài thơ Hai sắc hoa ti gôn, ký tên TTKh. Bài thơ Hai sắc hoa ti gôn được đăng trên Tiểu Thuyết Thứ Bẩy số 179, ra ngày 30/10/1937, và sau đó còn ba bài nữa cũng ký tên TTKh được gửi bằng đường bưu điện đến tòa soạn:  

- Bài thơ thứ nhất, Tiểu Thuyết Thứ Bảy số 182 (20/11/1937).

- Đan áo cho chồng, đăng trên Phụ Nữ Thời Đàm.

- Bài thơ cuối cùng, Tiểu Thuyết Thứ Bảy, số 217 (23/7/1938).

      Ngay khi Hai sắc hoa ti gôn ra đời, giới văn nghệ sĩ đã xôn xao, thi sĩ J. Leiba, người cùng tâm sự với TTKh và là tác giả hai câu thơ nổi tiếng "Người đẹp vẫn thường hay chết yểu. Thi nhân đầu bạc sớm hơn ai", chép lại nguyên văn bài Hai sắc hoa ti gôn trên Ngọ Báo với lời mở đầu: 

Anh chép bài thơ tự trái tim,

Của người thiếu phụ lỡ làng duyên.

Lời thơ tuyệt vọng ca đau khổ,

Yên ủi anh và để tặng em.

       Nhà thơ Nguyễn Bính sau khi đọc Bài thơ thứ nhất đã viết bài Dòng dư lệ để tặng TTKh, in lại trong tập Lỡ bước sang ngang và Thâm Tâm cũng có ba bài Màu máu ti gôn, Dang dở và Gửi TTKh, và nhiều thế hệ sau còn có những bài thơ khác nữa cũng sụt sùi thương cảm cho số phận của nàng TTKh.

       Được biết sau nầy, người quen biết bà Trần thị Khánh (T.T.Kh?) có nói là bà Khánh về sống âm thầm với gia đình ở tỉnh Thanh Hóa, không biết bây giờ bà còn hay mất. Nếu nay còn, bà có lẽ đã trên 95 tuổi rồi vì năm 1937 bà đã 17 tuổi.

Ngôn từ mới “Người ấy là ai?”. 

       Trong văn xuôi Việt Nam, hai chữ “người ấy” đã được Nguyễn Trọng Quản dùng để chỉ “người tình” trong truyện ngắn Thày Lazaro Phiền từ 1887. Vậy Nguyễn Trọng Quản là người đầu tiên đưa danh từ Người ấy vào trong văn Việt. Và Thanh Châu xướng lên hình ảnh Hoa ti gôn trong truyện ngắn đăng trước bài thơ của TTKh một tháng, trên Tiểu Thuyết Thứ Bẩy. 

      Nhưng tác giã TTKh là người đầu tiên sử dụng hai chữ "người ấy" và hình ảnh "Hoa ti gôn" vào thơ, như một hình tượng nghệ thuật mơ hồ và phiếm định về người tình và cuộc tình tan vỡ. Về mặt tâm lý xã hội, người đàn bà có chồng những năm 1936 - 1937, mấy ai dám nói đến người tình một cách công khai? TTKh đã viết nên những lời tâm sự của bao nhiêu người đàn bà cùng cảnh ngộ ngang trái, sống trong xã hội Khổng Mạnh đầu thế kỷ:

Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời,

Ái ân lạt lẽo của chồng tôi.

Mà từng thu chết, từng thu chết,

Vẫn giấu trong tim bóng "một người".

      Nhậy báo Sống tại thành phố Sài gòn số ra ngày 15/4/1967, ông Nguyễn Tố, xác định đã từng sống chung với nhà thơ Thâm Tâm năm 1936, cùng với Trần Huyền Trân, Vũ Trọng Can. Ông cho biết: Thâm Tâm có mấy bài thơ ký tên TTKh như bài Hai sắc hoa ti gôn. Lúc đó Trần thị Khánh là người mà Thâm Tâm yêu say đắm. Lúc cô Khánh đi lấy chồng, Thâm Tâm đau khổ gần như phát điên. Lũ chúng tôi vừa giễu cợt, vừa khuyên lơn. Chính trong thời gian thất tình, Thâm Tâm viết được mấy bài thơ ký tên ẩn danh là TTKh, ngầm ý viết tắt lấy tên của Trần thị Khánh, để nhớ về người yêu của ông.

      Nhưng ngược lại, trong báo Nhân Loại, bộ mới số 108 ra tháng 7 năm 1958 cũng tại Sàigòn, ông Anh Đào lại đưa ra một giai thoại mới trong giai thoại này. Theo ông, cũng nói do “chính Thâm Tâm” kể lại. Ông Anh Đào nói rằng: Năm 1941, trong một đêm thu lạnh lẽo, ông được ngồi giữa hai nhà thơ Nguyễn Bính và Thâm Tâm bên một bàn đèn thuốc phiện và chính ông được nghe Thâm Tâm tâm sự. Thâm Tâm nói rằng: “TTKh là tên một thiếu phụ mà trước kia tôi yêu”. Và Thâm Tâm xác định những bài thơ đăng trên báo là của nàng, và ông Anh Đào kết luận rằng Thâm Tâm xứng đáng là "người ấy" của TTKh. 

       Cuối cùng, mãi đến năm 1969, ở miền Nam, thi sĩ kiêm văn sĩ Nguyễn Vỹ -vốn là người đã ra làm báo trước 1945 ở Hà Nội- là bạn của Thâm Tâm, đã viết đến 15 trang (từ trang 253 đến trang 267) trong “Văn-Thi-sĩ tiền chiến” (Nxb Khai Trí -1969) kể lại khá tỉ mỉ một chuyện tình: Khoảng tháng 2/1936, lúc bấy giờ Thâm Tâm là thi sĩ kiêm họa sĩ (họa sĩ Nguyễn Tuấn Trình), mới 19 tuổi làm quen với cô gái tên Trần Thị Khánh 17 tuổi, nhà ở phố Sinh Từ, Hà Nội nơi vốn được trồng nhiều antigone (hoa ti gôn). Nhà cô Khánh cũng gần vườn Thanh (THANH GIÁM: miếu thờ Khổng Tử được xây từ thời nhà Lý, lúc bấy giờ ngoài tên Temple de Confucius Pháp vẫn hay gọi nơi này là Pagode des corbeaux - chùa Quạ). Thâm Tâm hò hẹn tại nơi đây được hai lần thì cô Khánh bỏ đi lấy chồng - một người chồng giàu có - khiến Thâm Tâm vô cùng đau khổ. Để đỡ niềm yêu nhớ đơn phương, bớt mặc cảm vì bị người yêu phụ rẫy và cũng để làm cho mấy người bạn khỏi chế nhạo, đùa bỡn, chính Thâm Tâm đã thức suốt một đêm làm bài thơ Hai sắc hoa ti gôn rồi nhờ một cô em họ, con của một bà cô ở phố Cửa Nam chép bằng nét chữ con gái, bỏ vào bì niêm kín mang đến gửi tại tòa soạn Tiểu Thuyết Thứ Bảy. 

       Trong những trang sách này, Nguyễn Vỹ cũng đã khẳng định chắc chắn rằng “Cô Khánh không biết làm thơ. Cô chưa bao giờ làm thơ cả!” Có người còn nói cô Khánh mới học đến lớp 4. Tất cả những bài thơ ký tên T.T.Kh. đều do Thâm Tâm làm và gửi đăng báo. 

       Đọc kỹ những trang viết của Văn-thi-sĩ tiền chiến, ta hình dung được đây là những kỷ niệm kể khá chân thực qua hồi ức nhiều năm tháng của một đời làm báo. Chỉ tiếc một điều là Nguyễn Vỹ, người bạn thân thiết của Thâm Tâm đã ra đi bởi tai nạn xe ở Long An năm 1971. Nguyễn Vỹ đã xác nhận: Cô Khánh không biết làm thơ. Và theo lời Tuấn Trình (tên thật của nhà thơ Thâm Tâm), cô Khánh ghét những bài thơ của Thâm Tâm. Sau khi nhận được bức thư cuối cùng của Khánh, trong thư Khánh tỏ ý không bằng lòng, vì biết Tuấn Trình đã mượn tên cô để làm thơ kể lễ chuyện tình duyên cũ trên báo, có thể làm hại đến cuộc đời của cô (lúc nầy cô đã có chồng và sống hạnh phúc). Trong lá thư phản đối đó, cô Khánh xưng “tôi” với Thâm Tâm, chứ không còn xưng “em” nữa. Thâm Tâm lấy lại những lời, những chữ trách móc giận dữ của Khánh trong thư để làm “Bài thơ cuối cùng” cũng ký tên TTKh, với những câu:

Trách ai mang cánh “ti gôn” ấy,

Mà viết tình em được ích gì?

                    *

Bài thơ “Đan áo” nay rao bán,

Cho khắp người đời thóc mách xem.

Là giết đời nhau đấy biết không?

Dưới giàn hoa máu tiếng mưa rung.

Giận anh em viết dòng dư lệ,

Là chút dư hương điệu cuối cùng.

Từ nay anh hãy bán thơ anh,

Còn để yên tôi với một mình.

       Có thể nhiều tác giã sau nầy cũng đồng ý TTKh là Thâm Tâm và hỏi có phải chàng thi sĩ Thâm Tâm vì sĩ diện và lòng tự ái trong cảm xúc đau khổ tột cùng cuả sự mất mát hụt hẫng mà viết ra ra thơ chăng? Bình thường ra làm thơ rất khó nếu không phải là loại người đa cảm đa tình và biết qua một số nguyên tắc làm thơ, sẽ ngẫu nhiên tuôn ra thay cho những dòng nước mắt. Chàng đã viết ra 4 bài thơ tình và ký tên T.T.Kh, còn nhờ em gái mình, hay một cô gái nào đó chép lại và tự mang đến toà soạn để khỏi bẽ mặt mình. Cả 4 bài thơ này rất hay, cảm xúc dạt dào bi ai, sầu cảm vô cùng. Nhưng xin phép thưa với các bạn: Theo tôi nghệ thuật chưa phải vào hàng cao thủ như các ông Tản Đà, Nguyễn Bính, Hồ Dzech thời bấy giờ trong loại thơ 7 chữ. Lục bát cũng có giới hạn cuả nó. Nhiều người làm thơ lưu loát, điêu luyện hơn nhưng vẫn không dễ gì đi vào lòng người bằng những câu những chữ bình dân, mộc mạc của tác giả TTKh. Tác giả cũng tỏ ra là người thành thạo trong loại thơ 7 chữ cách gieo vần tương đối chuẩn theo dạng thơ tứ cú, nhiều người gọi là thơ tứ tuyệt viết theo lối mới không có đối chữ.   

      Xuyên qua các nguồn tài liệu đã xác định như trên, rõ ràng TTKh chính là bút hiệu ẩn danh của Thâm Tâm và Thâm Tâm người viết thay cho người tình xưa mang tên Trần thị Khánh (TTKh) để nhớ đến cuộc tình lãng mạn, đầy nước mắt của hai người. Nhưng chính những giọt nước mắt nầy đã tạo ra những áng thơ lãng mạn xuất sắc nhứt mở đầu cho phong trào thơ văn tình lãng mạng của Việt nam ở thế kỹ 20.

      Sau đây là 4 bài thơ chính của TTKh:

1- BÀI THƠ CUỐI CÙNG

Anh ạ, tháng ngày xa quá nhỉ!
Một mùa thu cũ, một lòng đau...
Ba năm ví biết anh còn nhớ,
Em đã câm lời có nói đâu!

Ðã lỡ, thôi rồi! Chuyện biệt ly,
Càng khơi càng thấy luỵ từng khi.
Trách ai mang cánh "ti-gôn" ấy,
Mà viết tình em, được ích gì?

Chỉ có ba người đã đọc riêng,
Bài thơ “đan áo” của chồng em.
Bài thơ “đan áo” nay rao bán,
Cho khắp người đời thóc mách xem...

Là giết đời nhau đấy, biết không?
...Dưới giàn hoa máu tiếng mưa rung,
Giận anh, em viết dòng dư lệ,
Là chút dư hương: điệu cuối cùng!

Từ nay, anh hãy bán thơ anh,
Còn để yên tôi với một mình,
Những cánh hoa lòng, hừ! Đã ghét,
Thì đem mà đổi lấy hư vinh.

Ngang trái đời hoa đã úa rồi,
Từng mùa gió lạnh sắc hương rơi...
Buồng nghiêm thơ thẩn hồn eo hẹp,
Ði nhớ người không muốn nhớ lời!

Tôi oán hờn anh, mỗi phút giây,
Tôi run sợ viết, bởi rồi đây.
Nếu không yên được thì tôi... chết,
Ðêm hỡi! Làm sao tối thế này?

Năm lại năm qua cứ muốn yên,
Mà phương ngoài gió chẳng làm quên;
Và người vỡ lỡ duyên thầm kín,
Lại chính là anh, anh của em!

Tôi biết làm sao được hỡi trời?
Giận anh, không nỡ! Nhớ không thôi!
Mưa buồn, mưa hắt, trong lòng ướt...
Sợ quá đi, anh... “có một người”!...

2- BÀI THƠ THỨ NHỨT:

Thuở trước hồn tôi phơi phới quá,
Lòng thơ nguyên vẹn một làn hương...
Nhưng nhà nghệ sĩ từ đâu lại,
Êm ái trao tôi một vết thương.

Tai ác ngờ đâu gió lại qua,
Làm kinh giấc mộng những ngày hoa.
Thổi tan tâm điệu du dương trước,
Và tiễn người đi bến cát xa.

Ở lại vườn Thanh có một mình,
Tôi yêu gió rụng lúc tàn canh;
Yêu trăng lặng lẽ rơi trên áo,
Yêu bóng chim xa nắng lướt mành.

Và một ngày kia tôi phải yêu,
Cả chồng tôi nữa lúc đi theo.
Những cô áo đỏ sang nhà khác,
Gió hỡi! Làm sao lạnh rất nhiều?

Từ đấy không mong không dám hẹn,
Một lần gặp nữa dưới trăng nghiêm.
Nhưng tôi vẫn chắc nơi trời lạ,
Người ấy ghi lòng: “Vẫn nhớ em!”

Đang lúc lòng tôi muốn tạm yên,
Bỗng ai mang lại cánh hoa tim.
Cho tôi ép nốt dòng dư lệ,
Rỏ xuống thành thơ khóc chút duyên?

Đẹp gì một mảnh lòng tan vỡ,
Đã bọc hoa tàn dấu xác xơ!
Tóc úa giết dần đời thiếu phụ...
Thì ai trông ngóng, chả nên chờ!

Viất đoạn thơ đầu lo ngại quá,
Vì tôi còn nhớ hẹn nhau xưa:
“Cố quên đi nhé, câm và nín,
Đừng thở than bằng những giọng thơ!”

Tôi run sợ viết, lặng im nghe,
Tiếng lá thu khô xiết mặt hè.
Như tiếng chân người len lén đến,
Song đời nào dám gặp ai về!

Tuy thế tôi tin vẫn có người,
Thiết tha theo đuổi nữa, than ôi!
Biết đâu... tôi: một tâm hồn héo,
Bên cạnh chồng nghiêm luống tuổi rồi.

(Từ Tiểu thuyết Thứ Bảy số 182, ngày 20-11-1937)

3- ĐAN ÁO CHO CHỒNG:  

Chị ơi! Nếu chị đã yêu,
Đã từng lỡ hái ít nhiều đau thương.
Đã xa hẳn quãng đời hương,
Đã đem lòng gởi gió sương mịt mùng.

Biết chăng chị? Mỗi mùa đông,
Đáng thương những kẻ có chồng như em.
Vẫn còn thấy lạnh trong tim,
Đan đi đan lại áo len cho chồng.

Như con chim hót trong lồng,
Hạt mưa nó rụng bên sông bơ thờ.
Tháng ngày nổi tiếng tiêu sơ,
Than ôi! Gió đã sang bờ ly tan...

Tháng ngày miễn cưỡng em đan,
Kéo dài một chiếc áo len cho chồng.
Như con chim nhốt trong lồng,
Tháng ngày mong đợi ánh hồng năm nao!

Ngoài trời mưa gió xôn xao,
Ai đem khoá chết chim vào lồng nghiêm?
Ai đem lễ giáo giam em?
Sống hờ trọn kiếp trong duyên trái đời...
Lòng em khổ lắm chị ơi!
Trong bao tủi cực với lời mỉa mai.
Quang cảnh lạ, tháng năm dài,
Đêm đêm nghĩ tới ngày mai giật mình!

(Trích Phụ Nữ Thời Đàm; ngày 23-7-1938)

4- HAI SẮC HOA TI GÔN:

Một mùa thu trước, mỗi hoàng hôn,

Nhặt cánh hoa rơi chẳng thấy buồn. 

Nhuộm ánh nắng tà qua mái tóc, 

Tôi chờ người đến với yêu đương.    

*

Người ấy thường hay ngắm lạnh lùng

Dải đường xa vút bóng chiều phong.

Và phương trời thẳm mờ sương, cát, 

Tay vít dây hoa trắng chạnh lòng. 

   

Người ấy thường hay vuốt tóc tôi, 

Thở dài trong lúc thấy tôi vui. 

Bảo rằng: "Hoa, dáng như tim vỡ, 

Anh sợ tình ta cũng vỡ thôi!"

 

Thuở ấy, nào tôi đã hiểu gì,

Cánh hoa tan tác của sinh ly. 

Cho nên cười đáp: "Màu hoa trắng,

Là chút lòng trong chẳng biến suy".

    

Đâu biết lần đi một lỡ làng, 

Dưới trời đau khổ chết yêu đương. 

Người xa xăm quá! - Tôi buồn lắm, 

Trong một ngày vui pháo nhuộm đường... 

   

Từ đấy, thu rồi, thu lại thu, 

Lòng tôi còn giá đến bao giờ. 

Chồng tôi vẫn biết tôi thương nhớ... 

Người ấy, cho nên vẫn hững hờ. 

Tôi vẫn đi bên cạnh cuộc đời,

Ái ân lạt lẽo của chồng tôi. 

Mà từng thu chết, từng thu chết, 

Vẫn giấu trong tim bóng "một người".    

Buồn quá! Hôm nay xem tiểu thuyết,

Thấy ai cũng ví cánh hoa xưa. 

Nhưng hồng tựa trái tim tan vỡ,

Và đỏ như màu máu thắm pha! 

Tôi nhớ lời người đã bảo tôi,

Một mùa thu trước rất xa xôi... 

Đến nay tôi hiểu thì tôi đã, 

Làm lỡ tình duyên cũ mất rồi!  

  

Tôi sợ chiều thu phớt nắng mờ, 

Chiều thu, hoa đỏ rụng chiều thu. 

Gió về lạnh lẽo chân mây vắng, 

Người ấy sang sông đứng ngóng đò. 

Nếu biết rằng tôi đã lấy chồng,

Trời ơi! Người ấy có buồn không? 

Có thầm nghĩ tới loài hoa... vỡ 

Tựa trái tim phai, tựa máu hồng?

• T.T.Kh

(Tiểu thuyết thứ bảy, số 179, ngày 30-10-1937)

     Chính 4 câu thơ cuối của bài thơ Hai sắc hoa Ti-gôn nầy đã soi thấu và đâm thủng bao nhiêu trái tim của người yêu thơ cũng như các người thất tình, khiến nó trở nên áng thơ tình lãng mạng hấp dẫn nhất trong lịch sử Làng Thơ Lãng Mạn Việt nam. Người sưu tầm tài liệu nầy cũng không khỏi không xúc động mà nãy ra mấy câu hội ngộ cùng tác giã TTKh để kết thúc tài liệu nghiên cứu nầy.

Nếu biết rằng em đã có chồng,

Tôi thà để lạnh trái tim đông.

Từ nay chẳng dám cho tim hở,

Khóa chặt thương đau lánh bóng hồng!

                                        (Hồ Nguyễn)   

____

Bài viết do Hồ Xưa sưu tầm từ nhiều nguồn:

1- Wikipedia.vn

2- Tiểu thuyết thứ bảy, số 179 (ra ngày 30-10-1937 

3- Tiểu thuyết thứ bảy, số 182 (ra ngày 20-11-1937)

4- Phụ nữ thời đàm.

5- Tiểu thuyết thứ bảy, số 217 (ngày 23/07/1938)

6- Tiểu thuyết thứ bảy, số 307 (ngày 04/05/1940)

7- Thi nhân Việt Nam, Nhà xuất bản Văn học- 2005

                                            __________________________________

Ảnh nhà thơ Thâm Tâm từ THI VIỆN